|
ÖZET: Alacakların takibe alınması işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde vade yapılarına uyulmaması ve tecil ile tehir şartlarına riayet edilmemesi, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. 2014 yılında yürürlüğe giren Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, ekonomik değerlerin muhasebeleştirilmesi gerektiğini vurgulamakta ve tahakkuk esaslı muhasebe sistemine işaret etmektedir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, alacak tahakkuklarının doğru bir şekilde kaydedilmesi ve takip edilmesi için belirli prosedürler sunmaktadır.
Yönetmelikte belirtilen maddeler, alacakların vadesine göre muhasebe kayıtlarının nasıl yapılması gerektiğini ayrıntılı bir şekilde açıklamaktadır. Alacakların vadesinde tahsil edilmemesi durumunda, ilgili hesapların güncellenmesi ve takipli alacaklar hesabına aktarılması gerekmektedir. Ancak, idare bu süreçlerin uygulanmasında yeterli ilerleme kaydedememiştir. Bu durum, alacakların takibi ve muhasebeleştirilmesinde sistematik bir eksiklik olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, alacakların tahakkuk, takip, tecil ve tehir işlemlerinin etkin bir şekilde izlenebilmesi için, vade yapılarına göre hesaplar arasında otomatik kayıtların yapılmasını sağlayacak bir yazılım sisteminin kurulması önerilmektedir. Bu sistem, belediye gelirlerinin dijital ortamda anlık olarak takip edilmesine olanak tanıyacak ve süreçlerin daha şeffaf bir şekilde yönetilmesini sağlayacaktır. |
BULGU: Alacakların Takibe Alınması İşlemlerinin Vade Yapılarına Göre Muhasebeleştirilmemesi, Tecil ve Tehir Şartlarına Uymayanların Takipli Alacak Haline Getirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
03.12.2014 tarihli ve 2014/7052 sayılı BKK ile yürürlüğe giren Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (RG: 23.12.2014/29214)’nin 16’ncı maddesinin birinci fıkrasında, bir ekonomik değerin; yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirileceği belirtilerek tahakkuk esaslı muhasebe sistemine vurgu yapılmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 87’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, ilgili servislerce tahakkuk bordroları ile ya da tahakkuk fişleri ile muhasebe birimine bildirilen gelirlerden alacak tahakkuklarının, düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara alınarak tahakkuk kayıtlarının yapılacağı ve gün içindeki gelirlerden alacak tahakkuklarının gün sonuna kadar muhasebe servisine bildirileceği; (b) bendinde, gelirlerden alacakların terkinine ilişkin düzeltme ve iade belgelerini muhasebe servisine gönderildiğinde, her bir düzeltme ve iade belgesi için düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle veya düzeltme ve iade belgelerinin ekli olduğu günlük icmal listesine göre düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle yılı içinde gelirler hesabına (yılı geçmiş ise giderler hesabına) borç, gelirlerden alacaklar hesabına alacak kaydedilerek terkin edilen tutarlar kayıtlardan çıkarılacağı belirtilmiş; 88’inci maddesinde ise bu hesapta kayıtlı alacaklar için tahakkuk ettirilen faiz tutarlarının bu hesaba borç, 600-Gelirler hesabına alacak kaydedileceği; 220-Gelirlerden Alacaklar Hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inen tutarların bu hesaba borç, 220-Gelirlerden alacaklar hesabına alacak kaydedileceği; tahakkuktan yapılan terkin ve tenzillerin bu hesaba alacak, yılı içinde 600-Gelirler hesabına (yılı geçtikten sonra 630-Giderler hesabına) borç kaydedileceği; tahakkuk eden gelirlerden alacaklardan, tecil ve tehir edilenlerin bu hesaba alacak, vadesine göre 122-Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabı veya 222- Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabına borç kaydedileceği; ilgili servislerden yıl içerisinde takibat servisine devredilen gelirlerden alacakların bu hesaba alacak, 121-Gelirlerden takipli alacaklar hesabına borç kaydedileceği; bu hesapta kayıtlı tutarlardan mali yılsonuna kadar tahsili gerekenlerden tahsil edilemeyen tutarların, mali yılsonunda takibat servisine devredilerek bu hesaba alacak, 121-Gelirlerden takipli alacaklar hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Yönetmelik’in 89’uncu maddesinde 121-Gelirlerden takipli alacaklar hesabının niteliğine yer verilmiş; 92’nci maddesinde 122-Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabının hangi durumlarda kullanılacağı açıklanırken; 93’üncü maddesinde, 122-Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabına ilişkin işlemler açıklanmış; 94’üncü maddesinde ise hesabın işleyişine yer verilmiştir.
Özetle; 120 nolu hesaba kaydedilen alacaklardan vadesinde tahsil edilmeyenler vadenin geçtiği gün itibariyle, 122 nolu hesapta kayıtlı olup da yapılandırması bozulan alacakların da yapılandırmanın bozulduğu tarih itibariyle bu hesaplardan çıkışları yapılarak 121 nolu hesaba aktarılması gerekmektedir.
İdare cevabında, 120 Gelirlerden alacaklar hesabı, 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabı ve 122 Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabının Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde düzenlenen esaslara göre kullanılmasının sağlanacağı belirtilmekle birlikte bu hususta bir aşama kaydetmediği anlaşılmaktadır.
Bu bakımdan; alacakların tahakkuk, takip, tecil ve tehir işlemlerinin sağlıklı bir şekilde izlenebilmesini, vade yapılarına göre hesaplar arasında borç alacak işlemlerinin doğrudan gerçekleştirilmesini, yapılandırmaya ait şartların bozulması halinde hesaplar arasında otomatik kayıtların yapılmasını sağlayacak ve tüm belediye gelirlerinin dijital ortamda her bir mükellef için anlık takibini sağlayacak yazılım sisteminin kurulması gerektiği değerlendirilmektedir.