Alanya Hisariçi Mahallesinde Bulunan Arasta, Bedesten ve Çevresinde Sözleşmeye Aykırı İşlemlerin Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Alanya Hisariçi Mahallesinde Bulunan Arasta, Bedesten ve Çevresinde Sözleşmeye Aykırı İşlemlerin Bulunması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Antalya İli Alanya İlçesi Hisariçi Mahallesinde yer alan arastanın, bedesten ve çevresinin Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Anıtlar Yüksek Kurulunca onaylanacak uygulama projesine göre restorasyonu yapılarak turistik tesis olarak işletilmek üzere 1992 yılında 49 yıllığına kiraya verildiği; fakat müstecir tarafından taşınmazlar ile ilgili uygulama projesine göre yapılması gereken restorasyon çalışmasının yapılmamış olduğu görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kiralarda Sözleşme Süresi” başlıklı 64’üncü maddesi “Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin (Ek ibare: 20/2/2001 – 4628/17 md.) ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin (Ek ibare: 18/4/2001 – 4646/13 md.) ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin on yıldan fazla süre ile kiraya verilmesi mümkündür.
Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Maliye Bakanlığından izin alınması şarttır. Katma bütçeli idarelerde bu izin, idarelerin bağlı bulundukları bakanlıktan alınır. Özel İdare ve belediyeler için kendi özel kanunları uygulanır.” hükmü bulunmaktadır. Buna göre turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin ilgili bakanın onayının alınması şartıyla on yıldan fazla süreyle kiraya verilmesi mümkündür.
Antalya İli Alanya ilçesi Hisariçi Mahallesinde bulunan 316 ada 4 parselin (bedesten) restorasyon çalışmaları Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış ve turistik otel olarak işletilmesi amacıyla 1988 yıllında müstecire 5 yıllığına kiraya verilmiştir. 1992 yılında ise 316 ada 4 parsele (bedesten) ilave olarak 311 ada 1 parsel (arasta) 311 ada 2 parsel 312 ada 10 parsel 316 ada 1-2-5-8 parsel 317 ada 1 parsel (arasta) 318 ada 1 parsel 319 ada 1-2 parsel 449 ada 1 parsel (arasta), Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 22.07.1983 tarih ve A- 4439 sayılı kararına uygun bir şekilde arastanın, tarihi bedesten ve çevresinin turistik kullanıma dönük bir şekilde fonksiyon verilerek restore edilmesi amacıyla 27/03/1992 tarihinde Devlet Bakanı onayıyla kırk dokuz yıllığına kiraya verilmiştir.
Vakıflar meclisinin 26/03/1992 tarihinde 316 ada 4 parsel vakıf kale bedesteni ve çevresindeki parsellerin restorasyonunun;
“1-Anıtlar Yüksek Kurulunca tasdik edilen avan proje esas alınarak, kiracısı tarafından hazırlanacak uygulama projesinin, Genel Müdürlüğümüz ve kurulca tasdikini müteakip, idaremiz teknik elemanları denetiminde, kiracısı tarafından gerçekleştirilmesi ve peşinen vakfa terk ve teberru edilmesi
3- Halen mezarlık olan kısımların kaldırılması için , mezarlık nakli esaslarının koruma kurulunca tespitini müteakip bu işlerin kurul kararına göre kiracı tarafından yapılması.”
kayıt ve şartlarıyla yapılması amacıyla devlet bakanı oluruna sunulmuştur.
Antalya 1.noterliği 20.04.1992 tarih ve 23532 tasdik numaralı sözleşmeye ek hususi şartların 6’ncı maddesinde;
“Kiralananlarla ilgili Anıtlar Yüksek Kurulunca tasdik edilen avan proje esas alınarak uygulama projesi kiracı tarafında hazırlattırılıp keşif özetinde belirtilen işler kiracı tarafından ve idarenin teknik elemanlarının kontrolünde yapılacak kiracı idareden hiçbir hak ve alacak talebinde bulunmayacaktır.”
Mezkur hususi şartların 9’uncu maddesinde ise
“Halen mezarlık olan kısımların kaldırılması için mezarlık nakli esaslarının koruma kurulunca tesbitini müteakip bu işler kurul kararına göre kiracı tarafından yaptırılacaktır.”
Kiraya Verilecek Taşınmaz Mallar İçin Genel Şartname ve İhale Tutanağı’nın 26’ncı maddesinde:
“ iş bu genel şartlarla kira kontrosundaki basılı şartlar ve ayrıca kira sözleşmesine konulmuş özel şartlardan herhangi birine kiracının uymaması halinde vakıflar idaresi derhal sözleşmeyi feshedebilir ve o yıla ait kira tutarının tamamını tazminat olarak kiracıdan isteyebilir.”
20/02/2012 tarih ve 388 sayılı Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun vermiş olduğu kararda;
“Koruma amaçlı imar planında özel proje alanı olarak belirlenen anıt eser olarak tescilli bedesten ve arasta yapı kompleksine ilişkin Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 12.04.2007 tarih ve 1547 sayılı kararıyla Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 22.07.1983 gün ve A-4439 sayılı kararı ile Avan projesi onaylanan ve uygulama projesi istenen bu alandaki tüm yapı kompleksine yönelik hazırlanacak rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin kurula getirilmesi istenilmiş, ancak geçen sürede istenilen projeler hazırlanmamıştır.”
Bedesten – Arasta kompleksinin içinde bulunduğu bölgenin koruma amaçlı imar planı kararları ile birlikte ele alınarak Alanya Kalesi tarihi dokusu içerisinde bu dokuya uygun olmayan görüntünün ve izinsiz uygulamaların kaldırılması ve yeniden düzenlenmesine yönelik bilimsel yöntemlerle hazırlanacak projelerin ivedilikle kurulumuza sunulmasına .,”
“. Buna göre Alanya Kalesinin geçmişte ve günümüzde en önemli merkezlerden birisi olan bedesten arasta kompleksi ve çevresinde onaylı koruma amaçlı imar planı hükümleri doğrultusunda proje çalışmalarının yapılarak alanın içinde bulunduğu tarihi dokuya uygun kullanılması ve kullandırılması gerektiğinin vakıflar genel müdürlüğüne hatırlatılmasına karar verildi.”
316 ada 4 parselde bulunan bedesten için alınan 1999 tarihli koruma amaçlı imar planı kararı, 2007 yılında Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu tarafından da onaylanarak otel olarak kullanılan yerin çarşı fonksiyonunda kullanılması kararı alınmıştır. Bunun üzerine müstecir ile Alanya Belediyesi arasında 01.01.2017 başlangıç tarihli kira sözleşmesine göre 316 ada 4 parselin (bedesten) çarşı fonksiyonu verilerek Alanya Belediyesi tarafından restore edilip işletilmesi için 10 yıllık kira mukavelesi yapılmıştır. Çarşı fonksiyonu verilmesi gereken yerin projesinin hazırlanıp restore edilmesi müstecir tarafından değil Alanya belediyesi tarafından yaptırılmış olup Alanya Belediyesi ilgili yerin alt kiracısı olmuştur. Alanya belediyesi tarafından restore edilen bedesten haricinde bedestenin çevresinin ve arastanın turistik kullanıma dönük bir şekilde restorasyonuna ilgili müstecir tarafından hiç başlanmadığı da görülmüştür.
İlgili kiracının Alanya Belediyesi tarafında restore edilen 316 ada 4 parselin yanındaki 316 ada 5 parseli de başka bir alt kiracıya verme talebi olmuştur. Bu talep Antalya Vakıflar Bölge Komisyonu tarafından 25/10/2021 tarihinde onaylanmıştır.
2018 yılında Alanya kalesi kazı başkanlığı tarafından gönderilen yazıda “ … Arastanın devamı olan kısmın restorasyonu yapılmadan bırakılmıştır. Söz konusu bölümün doğu ve batısındaki duvarlar dışında ara duvarları ve üst örtüsü tamamen yıkılmıştır. duvarların taşıyıcı özelliğinde zayıflama da görülmektedir.” bugüne kadar herhangi bir onarım çalışması yapılmayan yerler ile ilgili olarak bilimsel kazı çalışmalarına da başlanabilmesi için Alanya Kalesi Kazı Başkanlığı tarafından Vakıflar Genel Müdürlüğüne yazılmıştır.
İlgili yerin Genel Müdürlüğün kiracısı tarafından turistik kullanıma dönük bir şekilde kullanılmamak ile birlikte alt kiracılara kullandırıldığı, kendisi tarafından hazırlanacak uygulama projelerine göre yapılması gereken arastanın, bedesten ve çevresinin bir bütün şekilde değerlendirilmediği ve restorasyonunun yapılmadığı, 316 ada 4 parselde bulunan bedestenin asli fonksiyonuna uygun bir şekilde restorasyonunun alt kiracı olarak Alanya Belediyesi tarafından yaptırıldığı görülmüştür. Vakıflar meclisi tarafından alınan kararda ve de bakan olurunda ilgili yerlerin turistik fonksiyonuna uygun bir şekilde restore edilmesinin kiracı tarafından yaptırılmasına karar verilmiştir. Sözleşmeye ek olarak konulan hususi şartlar kısmında ise ilgili işlerin kiracı tarafından yaptırılması belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen tüm hususlar birlikte değerlendirildiğinde; arastanın, bedesten ve çevresinin turistik kullanıma dönük bir şekilde restorasyonunun yapılmayıp alt kiracılara verilmesi suretiyle işletilmesi bakan olurunda belirtilen hususlara ve sözleşmeye aykırı olduğu değerlendirilmektedir.