|
ÖZET: Alınan çekler hesabının kullanımı ve bu hesapla ilgili işlemlerin mevzuata uygunluğu konusunda önemli bulgular ortaya çıkmıştır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, alınan çeklerin muhasebe kayıtlarında yeterince izlenmediğini ve bu işlemlerin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı olduğunu göstermektedir. İlgili mevzuat, alınan çeklerin muhasebe birimlerine hitaben düzenlenmesi, belirli tarihlerde teslim edilmesi ve muhasebe kayıtlarında doğru bir şekilde izlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Yapılan incelemelerde, mevzuatın belirttiği şartları taşımayan çeklerin kabul edildiği ve bu çeklerin 101 Alınan Çekler Hesabı’nda kaydedilmediği tespit edilmiştir. Ayrıca, alınan çeklerin ileri tarihli olmasına rağmen kabul edilmesi ve muhasebe birimine hitaben düzenlenmemesi gibi durumlar da gözlemlenmiştir. İdare, su borçları veya kira alacaklarına karşılık alınan çeklerin tahsil edilmesi için bankaya gönderilmesi durumunda, ilgili tutarların doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Sonuç olarak, alınan çeklerin mevzuatta belirtilen şartlara uygun olarak teslim alınması ve kaydedilmesi, ayrıca banka aracılığıyla tahsil edilmesi dışında herhangi bir işlem yapılmaması gerektiği ifade edilmektedir. Kamu idaresinin, tespit edilen bu hususları dikkate alarak mevzuata uyum sağlaması önem arz etmektedir. |
BULGU: Alınan Çekler Hesabının Kullanılmaması ve Bu Hesapla İlgili Yapılan İşlemlerin Mevzuat Hükümlerine Uygun Olmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Alınan çeklerin muhasebe kayıtlarında izlenmediği ve alınan çeklerle ilgili yapılan işlemlerin mevzuat hükümlerine uygun olmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kayıt Zamanı” başlıklı 50’nci maddesinde; bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeye konu olacağı, bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanması gerektiği ifade edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 101 Alınan Çekler Hesabı’na ilişkin “Hesabın Niteliği” başlıklı 52’nci maddesinde; alınan çekler hesabının muhasebe birimlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında muhasebe birimine hitaben düzenlenerek teslim edilen banka çekleri ve özel finans kurumlarının çekleri ile muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından muhasebe birimine teslim edilen aynı nitelikteki çeklerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Hesaba İlişkin İşlemler” başlıklı 53’üncü maddesinde; alınan çekin sol alt köşesinden sağ üst köşesine çizilen iki kalın paralel çizgi arasına kurumun hesabının bulunduğu bankanın adı yazılarak, çizgili çek haline getirileceği ve çekin (bloke edilenler hariç) kuruma verildiği ya da bundan en çok bir gün önceki tarihte düzenlenmiş olması gerektiği; blokeli çeklerde bloke edilen tutarın üzerinde keşide edilen çeklerin kesinlikle kabul edilmeyeceği; alınan çekler karşılığında alındı belgesi verileceği ve alındı belgesinin üzerine “çekle tahsil edilmiştir” ifadesinin yazılacağı; kuruma verilen çeklerin düzenlenecek dört nüsha teslimat müzekkeresi ile tahsil için bankaya gönderileceği ve bunların bu hesaba yardımcı hesapları itibariyle borç ve alacak kaydedileceği; karşılıksız çıkan çeklerle ilgili olarak gerekli hesap düzeltmeleri yapılarak mükellef hakkında ilgili kanun hükümlerine göre işlem yapılmasının sağlanacağı belirtilmiştir.
Yönetmelik’in “Hesabın İşleyişi” başlıklı 54’üncü maddesinde ise; alınan çeklerin 101 Alınan Çekler Hesabı’na borç, ilgili hesap veya hesaplara da alacak kaydedileceği, tahsil edilmek üzere bankaya gönderilen çeklerden, bankaca takas işleminin tamamlandığı bildirilen çek tutarlarının ise bu hesaba alacak ve 102 Banka Hesabı’na borç kaydedileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; alınan çekin muhasebe birimine hitaben ve bloke edilenler hariç en çok bir gün önceki tarihte düzenlenmiş olması gerektiği; alınan çekin çizgili çek haline getirileceği, çizgili çek uygulamasıyla çalınmaya ve kaybolmaya karşı emniyet oluşturulacağı ve çek tutarının sadece ilgili kurumun banka hesabına yatırılmasının garanti altına alınacağı; bloke çeklerde bloke edilen tutarın üzerinde keşide edilen çeklerin kabul edilmeyeceği; alınan çekler karşılığında alındı belgesi verileceği ve tahsil için bankaya gönderilen çeklerin muhasebe kayıtlarında izleneceği; karşılıksız çıkan çeklerle ilgili olarak mükellef hakkında ilgili kanun hükümlerine göre işlem yapılacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, anılan mevzuatta belirtilen şartları taşımayan çeklerin kabul edildiği, söz konusu çeklerin 101 Alınan Çekler Hesabı’nda izlenmediği, ileri tarihli olmalarına rağmen kabul edildiği ve muhasebe birimine hitaben düzenlenmediği tespit edilmiştir.
İdare tarafından su borçlarına veya kira alacaklarına karşılık alınan çeklerin vade sonunda tahsili amacıyla bankaya gönderilmesi durumunda, ilgili tutarın İdare’nin banka hesabına yatırıldığının teyit edildiğinde 102 Banka Hesabı’nın borcuna 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nın alacağına kayıt yapılması suretiyle mahsup işlemlerinin yapıldığı; söz konusu çeklerin İdarenin borçlarına mahsup edilmek üzere yüklenicilere ciro edilmesi durumunda ise bu işlemlerin 320 Bütçe Emanetleri Hesabı’nın borcuna 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nın alacağına kayıt yapılması suretiyle muhasebeleştirildiği anlaşılmıştır.
Kamu İdaresince, Bulgudaki tespit ve tavsiyeler dikkate alınarak mevzuattaki esaslara uyulmasına özen gösterileceği belirtilmiştir.
Alınan çeklerin Yönetmelik’te belirtilen şartları taşıması halinde teslim alınması ve ilgili hesaplara kaydedilmesi, çeklerin banka aracılığıyla tahsil edilmesi dışında Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak işlem tesis edilmemesi gerekmektedir.