| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Bakanlığa bağlı döner sermaye işletme birimlerinde alınan teminatlarla ilgili işlemlerde hatalar ve eksiklikler tespit etmiştir. Süresi dolan nakit teminatların gelir kaydı yapılmadan muhasebe kayıtlarında tutulması ve kesin teminat mektuplarının iade edilmemesi gibi sorunlar, mevzuat hükümlerine aykırıdır. Bu durum, mali tabloların doğruluğunu etkilemekte ve riskler doğurmaktadır. Düzeltici işlemlerin yapılması gerekmektedir. |
BULGU: Alınan Teminatlardan Süresi Dolanlar Hakkında Gerekli İşlemlerin Yapılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı döner sermaye işletme birimlerince 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde alınan teminatlarla ilgili iş ve işlemlerde bir takım hata veya eksiklikler olduğu görülmüştür.
Muhasebe Birimlerinde Muhafaza Edilen ve Süresi Dolan Nakit Teminatların Gelir Kaydının Yapılmaması
Bakanlığa bağlı döner sermaye işletme birimlerinde ilgili mevzuatı gereği süresi dolan nakit teminatlara ilişkin gelir kaydı iş ve işlemlerinin yapılmadığı görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İade Edilemeyen Teminatlar” başlıklı 14’üncü maddesinde;
“13 üncü maddeye göre mahsup işlemi yapılmasına gerek bulunmayan hallerde; yapım işlerinde kesin hesap ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından, diğer işlerde ise işin kabul tarihinden veya varsa garanti süresinin bitim tarihinden itibaren iki yıl içinde idarenin yazılı uyarısına rağmen talep edilmemesi nedeniyle iade edilemeyen kesin teminat mektupları hükümsüz kalır ve bankasına iade edilir. Teminat mektubu dışındaki teminatlar sürenin bitiminde Hazineye gelir kaydedilir.” hükmü mevcuttur.
27.12.2014 tarihli ve 29218 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 257’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin 3 No.lu alt bendinde ise;
“5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 13 üncü maddesine göre mahsup işlemi yapılmasına gerek bulunmayan hâllerde; yapım işlerinde kesin hesap ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından, diğer işlerde ise işin kabul tarihinden veya varsa garanti süresinin bitim tarihinden itibaren iki yıl içinde idarenin yazılı uyarısına rağmen talep edilmemesi nedeniyle ilgilisine iade edilemeyen teminatlar sürenin bitiminde genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde bütçeye gelir kaydedilir; diğer kamu idarelerinde ise genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere merkezde merkez muhasebe birimleri, illerde defterdarlık muhasebe müdürlüğü, ilçelerde ise mal müdürlüğünün banka hesaplarına beş iş günü içerisinde aktarılır. Ayrıca ilgili muhasebe birimine yazıyla bilgi verilir.” denilmektedir.
Aktarılan mevzuat hükümleri doğrultusunda, Bakanlığa bağlı döner sermaye işletme birimlerinin mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin muhafaza ettiği nakit teminatların, yapım işlerinde kesin kabul tutanağının imzalanmasından, diğer işlerde ise kabul tarihinden veya varsa garanti süresinin bitiminden itibaren iki yıl içerisinde idarenin yazılı uyarısına rağmen talep edilmemesi halinde genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgisine göre merkez muhasebe birimi, defterdarlık muhasebe müdürlüğü veya mal müdürlüğünün banka hesaplarına aktarılması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, döner sermaye işletme birimlerinin muhasebe kayıtlarında 326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı’nda bakiye veren, TDMS üzerinden kontrol edildiğinde ise zamanaşımına uğramış olarak rapor edilen ve mevzuatta gelir kaydedilmesine ilişkin süreleri geçmiş bulunan nakit teminatların mevcut olduğu tespit edilmiştir. Bahsi geçen nakit teminatların büyük bölümünün ise hak sahipleri nezdinde takip edilmeyecek ölçüde düşük tutarlara denk geldiği anlaşılmaktadır. Ayrıca mevzuat hükümleri gereği nakit teminatlar için gelir kaydı yapılmadan önce hak sahiplerine yazılı uyarı yapılması yükümlülüğünün de sistemli bir şekilde yerine getirilmediği ve nispeten yüksek tutarlara denk gelen nakit teminatların bu haliyle 326 No.lu hesapta zamanaşımına uğramış şekilde bakiye vermekte olduğu da görülmektedir.
Gelir kaydedilmesi gerektiği halde 326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı’nda tutulan nakit teminatlar bir açıdan riskli olarak kategorize edilebilecek parasal tutarlardır. Zira bu tutarlar ilgili hesaptan çıkarılırken, bütçeden gider yapılmaması sebebiyle, ödeme emri belgesi düzenlenmemektedir. Dolayısıyla uzun süre hak sahibi tarafından aranmayan ve halen 326 No.lu hesapta bakiye vermekte olan nakit teminatların gelir kaydedilmesiyle ilgili mevzuat hükümlerinin yerine getirilmesi buradaki parasal tutarların suistimalinin önüne geçilmesi bakımından da elzemdir.
Bu itibarla, Bakanlığa bağlı döner sermayeli işletmelerin muhasebe kayıtlarında bakiye vermekte olan ve gelir kaydedilmesiyle ilgili mevzuat hükümlerinde geçen süreleri tamamlanmış bulunan nakit teminatlar için; Bakanlık tarafından iadesi adına hak sahiplerine bildirim yapılmasıyla ilgili bildirim masrafına değmeyecek bir eşik tutarın belirlenerek bu eşiğin altındakilerin doğrudan, üzerindekilerin ise yapılacak bildirimin ardından genel bütçeye gelir kaydedilmesiyle ilgili iş ve işlemlerin yerine getirilmesi gerekmektedir.
Süresi Geçen Kesin Teminat Mektuplarıyla İlgili İş ve İşlemlerin Yürütülmemesi
Bakanlığa bağlı döner sermaye işletmelerinin muhasebe birimlerinde bulunan ve mevzuat hükümleri uyarınca belirlenen süresi geçtiği halde muhasebe kayıtlarından çıkarılmayarak mali tablolarda 900 Alınan Teminatlar Hesabı’nın bakiyesinde yer almaya devam eden teminat mektuplarının mevcut olduğu görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İade Edilemeyen Teminatlar” başlıklı 14’üncü maddesinde; yapım işlerinde kesin hesap ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından, diğer işlerde ise işin kabul tarihinden veya varsa garanti süresinin bitim tarihinden itibaren iki yıl içinde idarenin yazılı uyarısına rağmen talep edilmemesi nedeniyle iade edilemeyen kesin teminat mektuplarının hükümsüz kalacağı ve bankasına iade edileceği hüküm altına alınmıştır.
01.05.2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “90 Teminat Alınan Değerler” başlıklı 524’üncü maddesinde hesap grubunun teminat ve depozito olarak geçici, kesin ve avans teminatı karşılığı alınan banka teminat mektupları, hazine bonosu ve devlet tahvili gibi nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılacağı düzenlenmiştir.
Anılan Yönetmelik’in 900 Alınan Teminatlar Hesabı’nın işleyişine ilişkin 526’ncı maddesinde ise iade edilen veya paraya çevrilen teminatların bu hesaba alacak, 901 Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabı’na borç kaydedileceği belirtilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılan incelemelerde Bakanlığa bağlı döner sermayeli işletmelerin muhasebe kayıtlarında, işin kabulünden itibaren iki yıllık süresi biten ve hükümsüz sayılarak bankasına iade edilmesi gereken, ancak buna karşın mali tablolara yansımaya devam eden kesin teminata ilişkin banka teminat mektuplarının mevcut olduğu tespit edilmiştir. Bahsi geçen teminat mektuplarının kayıtlardan çıkarılamamasının başlıca nedeninin ise harcama birimlerince alındılarının bulunamaması veya teminat konusu iş bittiği halde gerekli takibin ve yazışmaların yapılmamasından kaynaklı olduğu anlaşılmaktadır.
Bakanlık tarafından bulgu konusu hususlara ilişkin düzeltici işlemlerin tesis edilmesine yönelik il sağlık müdürlüklerinin talimatlandırıldığı ve bu çerçevede gerekli işlemlerin tesis edildiği belirtilmektedir. Ancak her ne kadar düzeltici işlemler tesis edilmiş bulunsa dahi, söz konusu işlemler denetim yılının sona ermesinin ardından gerçekleştirildiğinden, bulgu maddesinin her iki bendinde de konusu geçen hususlar Bakanlığa bağlı döner sermayeli işletmelere ait 2022 yılı mali rapor ve tablolarına yansımıştır.
Bu itibarla, mevzuat hükümleri kapsamında iade edilmesine ilişkin şartlar oluşan banka teminat mektupları için gerekli iş ve işlemlerin yürütülmesi gerekmektedir.