|
ÖZET: Altyapı kazı çalışmaları sırasında zemin tahrip bedellerinin hatalı tahakkuk ettirilmesi ve tahsilatların peşin yapılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı DESKİ tarafından gerçekleştirilen altyapı yatırımlarında, kazı ruhsatı verilmesi aşamasında zemin tahrip bedellerinin peşin tahsil edilmediği ve tahakkukların hatalı hesaplandığı tespit edilmiştir. Ayrıca, bazı altyapı işlerinin tamamlanmasına rağmen ek kazı izni tahakkukları zamanında yapılmamıştır. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ilgili maddesi gereğince, bu bedellerin peşin yatırılması veya teminat alınması gerektiği halde, bu uygulamalara uyulmadığı görülmüştür.
İncelenen kazı izin formlarında, kazı genişliklerinin proje şartnamesinden farklı olarak bildirildiği ve proje uzunluklarının eksik aktarıldığı belirlenmiştir. Bu durum, nihai alan tahrip bedellerinin yanlış hesaplanmasına yol açmıştır. Ayrıca, yıllara sari ihale edilen altyapı işlerinde kazı izin formlarının güncellenmemesi nedeniyle ek tahakkukların zamanında hesaplanmadığı tespit edilmiştir. Bazı durumlarda, kazı talep formlarındaki imalat miktarları ile kesin hesap metrajları arasında uyumsuzluklar yaşanmıştır. Sonuç olarak, Kamu İdaresi, altyapı kazı ruhsatlarının alan kazı tahrip bedellerinin peşin tahsil edilmesi ve tahakkukların gerçek kazı alanlarını yansıtacak şekilde düzenlenmesi gerektiğini kabul etmektedir. Ayrıca, yıllara sari nitelikteki işlerin her yıl başında tahakkuk bedellerinin güncellenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu eksikliklerin giderilmesi için gerekli işlemlerin sürdüğü ifade edilmiştir. |
BULGU: Altyapı Kazı Çalışmaları Nedeniyle Doğan Zemin Tahrip Bedellerinin Hatalı Tahakkuk Ettirilmesi ve Tahsilatların Peşin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Kamu İdaresince, DESKİ tarafından gerçekleştirilen altyapı yatırımlarına ilişkin yapım işlerine altyapı kazı ruhsatı verilmesi sırasında zemin tahrip bedellerinin tahsilatlarının peşin yapılmadığı, tahakkukların hatalı hesaplandığı, bazı altyapı yapım işlerinde iş bitmiş olmasına karşın ek kazı izni tahakkuklarının atılmadığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Altyapı kazı izni harcı” başlıklı mükerrer 79’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, altyapı kazılarının belediye tarafından kapatılması halinde altyapı tahrip tutarının peşin yatırılması veya alan tahrip tutarı kadar teminat alınması gerektiği belirtilmesine rağmen DESKİ adına yapılan tahakkuklar peşin tahsil edilmemekte veya bu alacaklar için herhangi bir teminat da alınmamaktadır.
Ayrıca, il genelinde gerçekleştirilen büyük çaplı altyapı yatırım işlerine ilişkin kazı izinlerinin alınmasına yönelik kazı izin formlarının incelenmesi neticesinde, iş kapsamında yapılacak kazılara ilişkin kazı genişliklerinin proje ve şartnamesinde belirtilen ölçülerden farklı olacak şekilde bildirimlerin yapıldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, yapılacak kazılara ilişkin proje uzunluklarının da kazı izin talep formuna eksik aktarılması sonucu nihai alan tahrip bedellerinin eksik hesaplanmasına sebebiyet verilmiştir.
Alan tahrip bedellerinin eksik hesaplanmasına sebebiyet veren diğer bir uygulama hatasının ise, yıllara sari nitelikte ihale edilen ve gerçekleştirilen altyapı yatırım işlerinde, DESKİ tarafından sunulan kazı izin formlarının yıllar itibariyle güncellenmemiş olması nedeniyle yapılması gereken ek tahakkukların zamanında ve ilgili yıl birim fiyatları ile hesaplanmaması olduğu tespit edilmiştir. Hatta, gecikmeli olarak yapılan bazı ek tahakkuklarda Kazı Talep Formunda gösterilen imalat miktarları ile ilgili altyapı yatırım işine ilişkin kesin hesap metrajlarının uyuşmadığı görülmüştür.
Yine DESKİ tarafından gerçekleştirilen altyapı yapım işlerinden Sevindik, Sümer ve Karşıyaka Mahalleleri İçme Suyu, Kanalizasyon ve Yağmursuyu Şebekeleri İnşaatı İşi (Sözleşme no: DES-W2) kapsamında yapılan kazılara ilişkin herhangi bir ölçüm veya tespit yapılmaksızın başka bir altyapı yapım işi kapsamında yapılan kazı genişliklerinin kullanıldığı, adı geçen yapım işi kapsamında işin tamamlanması sonrası ortaya çıkan ilave alan tahrip bedeli tahakkuklarının ise hiç yapılmadığı tespit edilmiştir.
Belirtilen eksiklikler nedeniyle, 15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin altyapı koordinasyon birimlerinin görevlerinin sayıldığı 12’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi ile büyükşehir belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren AYKOME birimine verilmiş bulunan ‘kurumların kendilerince yapılan altyapı yatırımlarının AYKOME programına ve kararlarına uygun yapılıp yapılmadığını izleme ve denetim görevinin’ yeterli ölçüde yerine getirilmediği anlaşılmıştır.
Kamu idaresi bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlerin devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda belirtilen gerekçelerle, Kamu İdaresinin AYKOME birimi tarafından altyapı kazı ruhsatlarının alan kazı tahrip bedellerinin peşin tahsil edilmesi veya alınacak teminatlar karşılığında düzenlenmesi, yapılan tahakkukların gerçek kazı alan ve genişliklerini yansıtacak şekilde düzenlenmesinin sağlanması, kazı ruhsatı verilen altyapı yapım işinin yıllara sari nitelikte olması halinde işin devamı süresince her yıl başında tahakkuk bedellerinin ilgili yıl birim fiyatları ile hesaplanmasının sağlayacak şekilde revize edilmesi gerekmektedir.