|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, altyapı kazı izin bedellerinin ve kazı ruhsat harçlarının tahsil edilmediğini, ayrıca kazı işlemlerine ilişkin denetim ve yaptırım eksikliklerinin bulunduğunu ortaya koymuştur. Rapor, belediye sınırları içinde yapılan altyapı kazı işlemlerinin, ilgili mevzuat gereği kazı iznine tabi olduğunu ve bu izin için harç alınması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, kazı izin bedellerinin tahakkuk işlemlerinin gerçekleştirilmediği ve dolayısıyla tahsil edilmediği tespit edilmiştir. Ayrıca, zabıta tarafından tutulan tutanakların işleme alınmaması ve mevzuata aykırı kazılara yönelik cezai yaptırımların uygulanmaması, denetim süreçlerinin zayıflamasına yol açmıştır.
Saha incelemeleri, büyük altyapı kuruluşları dahil olmak üzere kazı yapılan alanlarda tahrip edilen asfalt ve kaldırımların eski haline getirilmediğini göstermektedir. Bu durum, belediyenin kontrol görevini yerine getirmediğini ve kamu hizmetlerinde aksamalara neden olduğunu ortaya koymaktadır. Altyapı kazı izin harçlarının tahsil edilmemesi, belediyenin mali sürdürülebilirliğini tehdit etmekte ve şehir estetiği ile yol güvenliğini olumsuz etkilemektedir. Belediye, Aykome biriminin eksikliği nedeniyle kazı izin harçlarının tahsil edilemediğini kabul etmekte ve 2025 yılı içinde gerekli çalışmaların yapılacağını belirtmektedir. Kazı izin bedellerinin tahakkuk ettirilmesi, denetimlerin düzenli bir şekilde yapılması ve tutanakların işleme alınarak cezai yaptırımların uygulanması, kamu düzeninin sürdürülebilirliği ve şehir estetiğinin korunması açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Altyapı Kazı İzin Bedelleri ve Kazı Ruhsat Harçlarının Tahsil Edilmemesi ve Kazı İşlemlerine İlişkin Denetim ve Yaptırım Eksikliklerinin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Altyapı kazı izni harçlarının ve kazı izin bedellerinin tahsil edilmediği, kazı çalışmalarından kaynaklanan tahribatların giderilmesine yönelik kontrollerin yapılmadığı, zabıta tarafından tutulan tutanakların işleme alınmadığı ve mevzuata aykırı kazılara yönelik cezai yaptırımların uygulanmadığı tespit edilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Altyapı kazı izni harcı” başlıklı mükerrer 79’uncu maddesine göre, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılacak altyapı kazı işlemleri, belediye tarafından verilen kazı iznine tabidir ve bu işlem için kazı izni harcı alınması gerekmektedir. Harcın mükellefi, kazı izni talebinde bulunan gerçek veya tüzel kişilerdir.
Aynı maddeye göre, altyapı kazı izni harcının matrahı, öncelikle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yayımlanan birim fiyatlar olmak üzere Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı veya bunların ilgili birimlerince yayımlanan birim fiyatlarının, bu idarelerde kazı alanı türü itibarıyla birim fiyatının olmaması halinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanan birim fiyatlarının, kazı alanıyla çarpılması sonucu bulunan ve alan tahrip tutarı olarak tanımlanan tutardır. Altyapı kazı izni harcı, alan tahrip tutarı üzerinden binde 2 oranında alınır.
Bu madde kapsamında verilecek altyapı kazı izinleri için ilgili belediyeden altyapı kazı izni belgesi alınır. Altyapı kazı izni başvuruları on beş gün içerisinde sonuçlandırılır. Altyapı kazı alanı ile kazı sırasında diğer altyapı tesislerine zarar verilmesi halinde bu tesisler kazıyı yapan tarafından eski haline getirilir. Altyapı kazı alanı, alan tahrip tutarının peşin yatırılması veya alan tahrip tutarı kadar teminat verilmesi halinde belediyece de kapatılabilir. İzinsiz altyapı kazısı yapanlara veya altyapı kazı alanını usulüne uygun kapatmayanlara belediye encümenince alan tahrip tutarının beş katına kadar idari para cezası verilir. İdari para cezası, ilgilisine tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu yerlerin alan tahrip tutarı, varsa teminatı düşülerek ayrıca tahsil edilir.
Diğer yandan 08.12.2023 tarih 137 karar numaralı meclis kararı ile de altyapı kazılarına ilişkin imalatların birim fiyatları belirlenmiş ve altyapı kazı izin bedelinin nasıl hesaplanacağı belirtilmiştir.
Altyapı kazıları, bedellerin takip ve tahsili ile denetim süreçlerinde;
Altyapı kazı izni almak üzere belediyeye başvuruda bulunulmuş ve belediye tarafından bu başvurulara ilişkin kazı izin bedelleri hesaplanmış olmasına rağmen, bu bedellerin büyük bir kısmı için tahakkuk işlemi dahi gerçekleştirilmediğinden kazı izin bedellerinin tahsil edilmediği,
2024 yılı itibarıyla belediye tarafından verilmiş kazı izinleri bulunmasına rağmen, hiçbir başvurudan altyapı kazı izni harcının tahsil edilmediği,
Yıl içinde zabıta tarafından asfalt ve kaldırım tahribatı ile kaçak kazı yapılmasına ilişkin mevzuata aykırılıklar tespit edilip konuya ilişkin tutanaklar tutulmasına ve ilgili birime iletilmesine rağmen, bu tutanaklara ilişkin herhangi bir cezai işlem uygulanmadığı, denetim süreçlerinin tamamlanmaması ve gerekli yaptırımların uygulanmaması nedeniyle altyapı kazı alanlarında düzenin sağlanamadığı, bu durumun kamu hizmetlerinde aksamalara ve şehir estetiğinde bozulmalara yol açtığı tespit edilmiştir.
Diğer yandan sahada yapılan incelemelerde, kazı yapan büyük altyapı kuruluşları da dahil olmak üzere altyapı kazı alanlarında tahrip edilen asfalt ve kaldırımların eski haline getirilmediği tespit edilmiş olup, bu durum idarenin söz konusu alanların eski haline getirilip getirilmediğine ilişkin kontrol görevini yerine getirmediğini göstermektedir.
Bu eksikliklerin giderilmemesi halinde, belediyenin mevzuatla zorunlu kılınan harç ve gelirleri tahsil edilemeyecek, bu durum kamu maliyesinde gelir kaybına yol açarak belediyenin finansal sürdürülebilirliğini olumsuz etkileyecektir. Ayrıca, altyapı kazı alanlarında tahrip edilen asfalt ve kaldırımların taahhüt edildiği şekilde eski haline getirilmemesi, şehir estetiğinin bozulmasına, yol ve yaya güvenliğinin tehlikeye girmesine neden olacaktır. Öte yandan, tutanakların işleme alınmaması ve cezai yaptırımların uygulanmaması, denetim süreçlerini zayıflatarak mevzuata aykırı kazı faaliyetlerinin artmasına ve belediyenin idari otoritesinin zedelenmesine sebebiyet verecektir.
Kamu idaresi göndermiş olduğu cevapta, Belediyede Aykome biriminin bulunmamasından kaynaklı teknik bilgi yetersizliğinden Altyapı kazı izin harçları daha önceki yıllarda tahsil edilememiş olup bu konu hakkında gerekli çalışmaların 2025 yılı içerisinde yapılacağını, Sayıştay Raporunda belirtilen söz konusu hususların giderilerek şehir estetiğinin korunması ve kamu düzeninin sürdürülebilirliğinin sağlanması adına her türlü çalışmanın yapılacağını bildirmiştir.
Belediyenin mevzuata uygun hareket edebilmesi, kamu gelirlerinin tahsil edilmesi ve altyapı düzeninin sağlanabilmesi için öncelikle kazı izin bedellerinin tahakkuk ettirilerek eksiksiz tahsil edilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, sahada yapılan kazı çalışmalarının düzenli olarak denetlenmesi, altyapı tahribatlarının tespit edilmesi ve yüklenicilere eski haline getirme yükümlülüklerinin hatırlatılarak gereğinin yapılmasının sağlanması zorunludur. Tutanakların işleme alınması, gerekli cezai yaptırımların uygulanması ve belediyenin idari kontrol mekanizmalarının etkin şekilde işletilmesi, kazı yapan yükleniciler arasında adaletin sağlanması, şehir estetiğinin korunması ve kamu düzeninin sürdürülebilirliği açısından önem arz etmektedir.