|
ÖZET: Altyapı kazı izin harçları ve bu kazılardan elde edilen gelirlerin tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı tespit edilmiştir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na göre, belediyeler umumi hizmet alanlarında gerçekleştirilecek kazılar için altyapı kazı izni vermekte ve bu izinler üzerinden harç tahsil etmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde, Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğü tarafından tahakkuk kayıtlarının oluşturulmadığı ve muhasebe sisteminin tutarsız olduğu görülmüştür. Ayrıca, İSKİ, İGDAŞ ve BEDAŞ gibi bazı tüzel kişilerden alınan gelirlerin mahsup işlemleri yapılırken, diğer başvuru sahiplerinden tahsil edilen tutarların muhasebe sistemine yansıtılmadığı belirlenmiştir.
Denetim sonuçlarına göre, Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğü verilerine göre 31.12.2024 itibarıyla tahakkuk eden altyapı kazı izin harcı 1.672.989,55 TL, kazılardan elde edilen gelirler ise 670.950.409,03 TL olarak kaydedilmiştir. Gelirler Şube Müdürlüğü verileri ise bu rakamların farklı olduğunu göstermektedir. Bu durum, muhasebe kayıtlarının uyumsuzluğuna ve gelir hesaplarının eksik ya da fazla görünmesine yol açmaktadır. İdare, bu bulgulara ilişkin gerekli işlemlerin yapılacağını ve Altyapı Bilgi Sistemleri (AYBİS) programı üzerinde çalışmaların başlatıldığını bildirmiştir. |
BULGU: Altyapı Kazı İzni Harçları ile Bu Kazılardan Elde Edilen Gelirlere İlişkin Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Altyapı kazı izni harçları ile kazılardan elde edilen diğer gelirlerin (irat, kontrollük, malzeme zayiat bedellerinin) tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve ilgili birimler tarafından yapılan muhasebe kayıtlarının birbiri ile uyumlu olmadığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Altyapı kazı izni harcı” başlıklı mükerrer 79’uncu maddesine göre; belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde umumi hizmet alanlarında yapılacak kazı işlemleri için belediyece verilecek altyapı kazı izni, altyapı kazı izni harcına tabidir. Altyapı kazı izni harcı, alan tahrip tutarı üzerinden binde 2 oranında alınır. Altyapı kazı izni başvuruları on beş gün içerisinde sonuçlandırılır.
Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin “Görev ve yetkileri” başlıklı 8’inci maddesinde; büyükşehir belediyesi sorumluluğuna bırakılan yerlerde altyapı ile ilgili kazı yapacak gerçek ve tüzel kişilere izin ve kazı ruhsatı verileceği ve buna ilişkin bedelin belirleneceği ifade edilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in “Personel görevlendirilmesi” başlıklı 25’inci maddesinde ise, Alt Yapı Koordinasyon Merkezi’nin (AYKOME) işlerini yürütmek üzere oluşturulan birimlerde kontrollük hizmetlerinde personel görevlendirilebileceği belirtilmektedir.
25.10.2013 tarihli ve 2013/2-25 No.lu AYKOME Kararında; kaplama yapım işleri analizlerine uygulanan belirli yüzdeliklerin, malzeme zayiatlarına (TL/m2) tekabül eden tutarların kazı talebinde bulunan kurum, kuruluş, tüzel veya özel kişilerden tahsil edilerek irat olarak kaydedileceği belirtilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kayıt zamanı” başlıklı 50’nci maddesine göre; bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir. Bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanması gerekmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde, 12-22 kodlu faaliyet alacakları hesap grubunun açıklamasına göre; kurumca gelir olarak tahakkuk ettirilen ve bir yıl içinde ve/veya bir yıldan daha uzun sürede tahsili öngörülen her türlü vergi, resim, harç gelirleri, mal veya hizmet satış gelirlerinden kaynaklanan senetli ve senetsiz alacaklar, verilen depozito ve teminatlar ile mevzuatı gereğince bir yılı aşan bir süreyle tecil veya tehir edilen alacakların izlenmesi için kullanılmaktadır.
Söz konusu Yönetmelik’in 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına ilişkin işlemleri düzenleyen 87’nci maddesinde ise ilgili servislerce tahakkuk bordroları ya da tahakkuk fişleriyle muhasebe birimine bildirilen gelirlerden alacak tahakkuklarının düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara alınması suretiyle tahakkuk kayıtlarının yapılacağı, gün içindeki gelirlerden alacak tahakkuklarının gün sonuna kadar muhasebe servisine bildirileceği, diğer kamu idarelerinden alınması gereken yardımlar, paylar veya benzeri gelirler ile nakden alınacak hasılat ve kâr paylarının da tahakkuk ettiğinde gelirlerden alacaklar hesabına kaydedileceği ifade edilmiştir.
Özetle; kazı işlemleri için belediyece verilecek altyapı kazı izni, altyapı kazı izni harcına tabi olup altyapı kazı izni harcı ise alan tahrip tutarı üzerinden binde 2 oranında alınmaktadır. İdare tarafından altyapı ile ilgili kazı yapacak gerçek ve tüzel kişilere izin ve kazı ruhsatı verilmekte olup AYKOME’nin işlerini yürütmek üzere oluşturulan birimlerde kontrollük hizmetlerinde personel görevlendirilmektedir. AYKOME kararları ile de kazılara ilişkin belirlenen bazı bedeller zemin cinslerine göre tahsil edilip irat olarak kaydedilmektedir. Bu kapsamda yapılan bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının da belgeye dayanması gerekmektedir. Bu kayıtların tahakkukunda ve tahsil edilmeyen bedellerin takibinde faaliyet alacaklarının niteliğine göre bu grup içinde yer alan alt hesapların kullanılması gerekmektedir.
Başvuru sahipleri (gerçek ve tüzel kişiler) tarafından kazılara ilişkin yapılan başvuralar İdarece değerlendirildikten sonra sonuçlandırılmaktadır. Bu kapsamda “altyapı kazı ruhsat formu” oluşturulmakta ve bu form vasıtasıyla ruhsat bedelini oluşturan kalemler hesaplanmaktadır. Altyapı kazı ruhsat bedelini oluşturan kalemlerin tahakkukları Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğü, tahsilatlar ise Gelirler Şube Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır.
Yapılan incelemede, Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğü tarafından altyapı kazı izni harçlarının ve kazılardan elde edilen gelirlerin (irat, kontrollük ve malzeme zayiat bedellerinin) tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı tespit edilmiştir.
İSKİ, İGDAŞ ve BEDAŞ tarafından konuya ilişkin olarak ödenmesi gereken tutarların mahsuben yapıldığı, mahsuptan önce Gelirler Şube Müdürlüğü tarafından tahakkuk kaydının yapıldığı görülmüştür. Ancak bu üç tüzel kişilik haricindeki kişilerden tahsil edilecek ilgili gelir kalemleri için Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğü tarafından kullanılan sistemde tahakkuklar oluşturulmakta ancak bu tutarlar muhasebe sistemine yansıtılmamaktadır.
Ayrıca Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğünce sistem üzerinde tahakkuk edilmiş olarak görünen tutarlar ile Gelirler Müdürlüğü tarafından tahsil edilen tutarların birbiri ile uyuşmadığı görülmüştür.
Bu kapsamda 31.12.2024 tarihi itibarıyla;
Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğü verilerine göre; altyapı kazı izin harcı 1.672.989,55 TL, kazılardan elde edilen gelirler (irat, kontrollük ve malzeme zayiat bedeli) 670.950.409,03 TL olarak tahakkuk etmiştir.
Gelirler Şube Müdürlüğü verilerine göre ise altyapı kazı izin harcı 1.317.745,97 TL, kazılardan elde edilen gelirler ise 689.547.552,02 TL olarak tahsil edilmiştir.
Söz konusu tahsil edilen tutarlara ilişkin mali tablolarda tahakkuk kaydı görünmemektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; bulguya konu edilen hususa ilişkin işlemlerin gerçekleştirileceği, Altyapı Bilgi Sistemleri (AYBİS) programı için çalışmalara başlandığı ifade edilmiştir.
İlgili birimler tarafından yapılan muhasebe kayıtları birbiri ile uyumlu olmadığı için 120- Gelirlerden Alacaklar Hesabının ne tutarda eksik veya fazla göründüğü tam olarak tespit edilememiştir.
Sonuç olarak, söz konusu bedellerin önce tahakkuk kaydının sonra da duruma göre tahsilat ve takip kayıtlarının yapılması halinde İdare hesaplarında tutarlılık sağlanacaktır.