|
ÖZET: Tepebaşı Belediyesi, ambalaj atıklarının toplanması ve değerlendirilmesi konusundaki imtiyaz hakkını, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde ihale yapılmaksızın ve bedel talep edilmeden özel bir firmaya devretmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelere katı atıkların yönetimi konusunda yetki tanımakta ve bu hizmetlerin yerine getirilmesi için gerekli düzenlemeleri içermektedir. Ayrıca, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu da bu süreçte dikkate alınması gereken önemli mevzuatlardır.
Ambalaj atıklarının yönetimi ile ilgili olarak, 26.06.2021 tarihli Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, atıkların toplanması, taşınması ve geri kazanımı gibi konularda düzenlemeler getirmekte ve bu süreçte belediyelerin sorumluluğunu vurgulamaktadır. Yönetmelik, ambalaj atıklarının ayrı toplanması gerektiğini ve bu işin büyükşehir ve ilçe belediyeleri tarafından yürütülmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, Tepebaşı Belediyesi’nin bu imtiyazı devretmesi, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından sorgulanabilir bir durum yaratmaktadır. Sonuç olarak, ambalaj atıklarının toplanması ve değerlendirilmesi gibi gelir getirici bir faaliyetin, 2886 sayılı Kanun’a uygun olarak ihale yoluyla devredilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Tepebaşı Belediyesi’nin bu konuda herhangi bir gelir elde etmemesi ve ihale sürecinin başlatılmamış olması, kamu yönetimi açısından dikkate alınması gereken bir durumdur. |
BULGU: Ambalaj Atıklarının Toplanması ve Değerlendirilmesi Hakkının Bedelsiz ve İhalesiz Olarak Devredilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Ambalaj atıklarının toplanması ve değerlendirilmesine ilişkin olarak Tepebaşı Belediyesinin sahip olduğu imtiyaz hakkının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre ihale yapılmaksızın ve herhangi bir bedel alınmaksızın özel bir firmaya verildiği tespit edilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca; katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak ve yaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındadır.
2872 sayılı Çevre Kanunu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu ile ilgili diğer mevzuata dayanılarak hazırlanan ve 26.06.2021 tarih ve 31523 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nde de; atıkların toplanması, taşınması, geri kazanımı, geri dönüşümü ve bertaraf edilmeleri ve maliyetlerin karşılanması konularında düzenlemeler yapılmış ve mevzuatında tanımlanan sistem doğrultusunda toplanan ambalaj atıklarının çevre lisanslı ambalaj atığı işleme tesislerine verilmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir. Aynı Yönetmelik’te ambalaj atıklarını piyasaya sürenlerin tanımı yapılmış ve sorumluluğu vurgulanmış, ayrıca yetkilendirilmiş kuruluşlardan bahsedilmiştir. Yetkilendirilmiş kuruluşlar, ambalajları piyasaya süren işletmelerin ambalaj atıkların yönetimi konusundaki sorumluluklarını yerine getirmek amacıyla kurulan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlardır.
Bahsi geçen Yönetmelik’te ayrıca, ambalaj atıklarının ayrı toplanmasından, 5216 sayılı Kanun’un 7’nci maddesi kapsamında büyükşehir belediye sınırları içerisinde büyükşehir ve ilçe belediyelerinin sorumlu oldukları ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, ambalaj atıkların toplanması hususunda belediyelerin hem yetkili hem de imtiyaz sahibi olduğu, ambalaj atıklarının ayrı toplanmasından bizzat sorumlu tutulduğu ve ambalaj atıklarının toplanması işini idarenin kendisinin yapabileceği gibi sözleşme imzaladığı çevre lisanslı/geçici faaliyet belgeli toplama ayırma işletmeleri ile de gerçekleştirebileceği anlaşılmaktadır. Ambalaj atıklarının ilgili işletme tarafından toplanarak belli yerlere satıldığı ve dolayısıyla bu faaliyetlerden gelir elde edildiği dikkate alındığında; ambalaj atıklarının toplanması işinin 2886 sayılı Kanun hükümleri uyarınca rekabet ve eşit muamele ilkelerinin gereklerinin yerine getirildiği bir ihale ile yeterli şartları taşıyan ve en yüksek bedeli teklif eden şirkete verilmesi gerekmektedir. Nitekim 2886 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesine göre, genel bütçeye dâhil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği belirtilmiştir.
Konuyla ilgili olarak yapılan incelemelerde; Tepebaşı Belediyesinin, Belediye sınırları dahilindeki ambalaj atıklarının toplanması ve değerlendirilmesini özel bir firmaya ihalesiz olarak devrettiği ve Belediyenin devretmiş olduğu bu imtiyaz hakkından herhangi bir gelir elde etmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bulgu doğrultusunda imtiyaz hakkı devrinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde değerlendirmek üzere çalışmalara başlandığı ifade edilmiş olsa da Rapor yazım tarihi itibariyle herhangi bir ilerleme kaydedilmemiştir.
Sonuç olarak; gelir getirici bir faaliyet olan ambalaj atıklarının toplanması ve değerlendirilmesine ilişkin Belediyenin sahip olduğu imtiyaz hakkının, 2886 sayılı Kanun’a göre ihale yapılmak suretiyle devredilmesi gerekmektedir.