Amortisman Ayırma İşlemlerinin Hatalı Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Amortisman Ayırma İşlemlerinin Hatalı Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Kamu İdaresi tarafından maddi duran varlıkların bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, amortisman ayrılan bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubu ile ilgili 186 ve “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin (ç) bendinde, hangi varlıkların amortismana tabi olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların muhasebeleştirilme usulü ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin tespit şekli ile ilgili hususlar hüküm altına alınmıştır.

Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılan 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202 ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır.

Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Varlıklara ilişkin ilkeler” başlıklı 9’uncu maddesinin 1/d bendinde de; bilançoda duran varlıklar ana hesap grubu içinde yer alan maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile diğer duran varlıkların maliyetlerini bunlardan yararlanılan dönemlere dağıtmak amacıyla, her dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarlarının bilançoda ayrıca gösterilmesi gerektiği belirtilmiş, “Amortisman ve tükenme payı uygulaması” başlıklı 29’uncu maddesinde de amortisman ve tükenme payına tabi tutulacak varlıkların kapsamının ve bunlara ilişkin esas ve usuller ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirleneceği hükmüne yer verilmiştir.

Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin amortisman işlemlerine ilişkin hükümlerinde belirtilen ve Bakanlığa tanınan yetkinin yasal dayanağı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 318’inci maddesidir. Bakanlıkça bu yetkiye istinaden 333, 339, 365, 389, 399 ve 418 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri yayımlanmış ve amortisman uygulamasına ilişkin gerekli açıklamalara yer verilmiştir.

Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının neler olacağı ise 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde açıklanmıştır.

Kamu İdaresi tarafından Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile bahsi geçen Vergi Usul Kanunu Tebliğleri ve Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin söz konusu hükümlerine aykırı olarak idarenin amortisman işlemlerinde maddi duran varlıklar hesap grubunda yer alan bazı varlıklar için amortisman ayrılmadığı, amortisman ayrılan bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.

Tablo 10: Hatalı Amortisman Ayrılan Varlıklar

Kamu idaresine ait maddi duran varlıklarından bir kısmı için amortisman ayrılmaması, bir kısmı için de fazla amortisman ayrılması 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı’nı doğrudan etkilemektedir.

Bununla birlikte amortisman uygulaması sonucu Giderler Hesabına yansıması gereken amortisman giderleri kadar 630 Giderler Hesabı, dönem sonunda 630 Giderler Hesabı’nın yansıması sonucu oluşacak faaliyet sonuçlarını gösteren 690 Faaliyet Sonuçları Hesabı, faaliyet sonuçlarının bakiyeleri üzerinden değerlendirilecek dönem faaliyet sonucunu gösteren 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı veya 591 Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı(-), ayrılması gereken amortisman tutarları ya da fazla ayrılan amortisman tutarları kadar hatalı sonuç vermektedir.

Yılı dönem faaliyet sonucuna göre, yılı geçtikten sonra önceki yıllar faaliyet sonuçlarını takip etmek için kullanılan 570 Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı ya da 580 Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabı (-) ile geçmiş yıllar olumlu ya da olumsuz faaliyet sonuçlarının 5 yıl sonunda net değere aktarılması gerektiğinden, 5 yıllık süreyi doldurmuş geçmiş dönemler için 500 Net Değer/Sermaye Hesabı da amortisman ayrılmamasından etkilenen hesaplardır.

Açıklanan nedenlerle idarenin yıl içinde ve yıl sonunda düzenlenen mali tablolarında 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-), 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı, 570 Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı ve 500 Net Değer/Sermaye Hesabı gerçek durumu yansıtmamaktadır.

Kamu idaresi cevabında mevzuatta belirtilen hükümlere uygun olarak amortisman ayrılacağı, ayrıca kullanılan bilişim sisteminde de bu amaca özgü gerekli güncellemelerin yapılacağı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak 2023 Yılı Denetim Raporunda da yer verilen bu hususla ilgili olarak; muhasebenin temel ilkeleri ve amortismanla ilgili belirtilen mevzuat hükümleri gereğince amortismana tabi maddi varlıkların tamamı için amortisman ayrılması ve hatalı amortisman ayrılmış olan varlıklar için yeniden hesaplama yapılarak hatalı tutarların düzeltilmesi gerekmektedir.