|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin maddi duran varlıklarıyla ilgili önemli bulgular ortaya koymuştur. İncelemeler sonucunda, amortisman ayrılmayan ve kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrılan maddi duran varlıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, amortismana tabi varlıkların tanımını ve bunlara ilişkin muhasebe işlemlerinin nasıl yürütüleceğini belirlemektedir. Ayrıca, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan genel tebliğler, maddi duran varlıklar için uygulanacak amortisman süreleri ve oranlarını da kapsamaktadır.
Yapılan incelemelerde, amortisman ayrılmayan varlıklar ve kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrılan varlıkların detayları sunulmuştur. Örneğin, yer altı ve yer üstü düzenleri ile çeşitli binalar, toplamda 335.078.545,72 TL değerinde amortisman ayrılmamış varlık olarak kaydedilmiştir. Ayrıca, bazı tesis, makine ve cihazlar için de kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür. Bu durum, mali tabloların doğru bir şekilde izlenmesi açısından önem taşımaktadır. Sonuç olarak, amortisman işlemlerinin mevzuat hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmesi, mali tabloların sağlıklı bir şekilde yönetilmesi için gereklidir. Bu bağlamda, ilgili yönetmelik ve tebliğlerin dikkate alınarak, amortisman hesaplamalarının titizlikle yapılması önerilmektedir. |
BULGU: Amortisman Ayrılmayan ve Kayıtlı Değerlerinden Daha Fazla Amortisman Ayrılan Maddi Duran Varlıkların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubunda yer alan kayıtlı varlıklardan, amortisman ayrılmayanlar ve kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrılanların olduğu görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubu ile ilgili “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin (ç) bendinde; amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği ile ilgili hususlar hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in 202 ve 203’üncü maddelerinde; 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı’nın maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesi için kullanılacağı, ayrılan amortisman tutarların ise bu hesaba alacak, 630 Giderler Hesabına borç kaydedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanan 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Amortisman ve Tükenme Paylarına İlişkin 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde; maddi duran varlıklar için ayrılacak amortisman süreleri ve oranları belirlenmiştir. Belirtilen Tebliğ’in “Amortisman ve Tükenme Payına Tabi Tutulan Varlıkların Değeri” başlıklı 4’üncü maddesinde; duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olduğu, maliyet bedelinin ise bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamından oluştuğu açıklanmıştır. Ancak, enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş olan varlıklar için amortisman ve tükenme payı hesaplamasına esas alınacak değer, enflasyon düzeltmesi sonucu ortaya çıkan değerdir.
Yapılan incelemede, Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubunda kayıtlı varlıklardan, amortisman ayrılmayanlar ve kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrılanların olduğu tespit edilmiştir.
Amortisman ayrılmamış maddi duran varlıklar ile kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılmış maddi duran varlıklara ise aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.
Tablo 8: Amortisman Ayrılmayan Varlıklar
| Hesap Kodu ve Adı | Hesap Alt Kodu ve Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) |
| 251 Yer Altı ve Yerüstü Düzenleri |
16.07.Duraklar | 19.715,69 |
| 252 Binalar | 99. Diğer Binalar | 51.420.855,17 |
| 252 Binalar | 01.01.Hizmet Binaları | 6.857.690,03 |
| 252 Binalar | 01.99. Diğer | 273.895.248,73 |
| 252 Binalar | 07.01. Kamu Konutları | 9.724,28 |
| 252 Binalar | 09.01. Alışveriş ve İş Merkezleri |
2.875.311,82 |
| Toplam | 335.078.545,72 |
Tablo 9: Kayıtlı Değerinden Daha Fazla Amortisman Ayrılan Varlıklar
| Hesap Kodu ve Adı |
Hesap Alt Kodu ve Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) | Amortismanların Toplam Değeri (TL) | Fark (TL) |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 02.01.Tarım ve Ormancılık Makineleri |
504.061,52 | 561.529,96 | -57.468,44 |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 02.02.İnşaat Makineleri ve Aletleri | 15.719,70 | 26.239,40 | -10.519,70 |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 02.03.Atölye Makineleri ve Aletleri |
258.813,25 | 309.490,53 | -50.677,28 |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 02.05.Güç Elektroniği ve Basınçlı Makineler ile Aletleri |
690.986,15 | 902.772,81 | -211.786,66 |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 02.10. Matbaacılıkta Kullanılan Makine ve Aletler |
0,00 | 7.080,00 | -7.080,00 |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 03.02.Beslenme , Gıda ve Mutfak Cihaz ve Aletleri | 1.545,80 | 4.091,60 | -2.545,80 |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 03.07.Müzik Aletleri ve Aksesuarları |
12.286,80 | 16.623,30 | -4.336,50 |
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 03.08. Spor Amaçlı Kullanılan Cihaz ve Aletler |
0,00 | 66.080,00 | -66.080,00 |
| 254 Taşıtlar |
01.07.Motorsuz Kara Araçları |
76.761,00 | 91.173,00 | -14.412,00 |
Ayrılan amortismanların mali tablolarda sağlıklı bir şekilde izlenmesini teminen, amortisman işlemlerinin yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.