|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde amortisman kayıt işlemlerinde hatalı uygulamaların varlığını ortaya koymuştur. İncelemeler sonucunda, maddi duran varlıkların bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, diğer bir kısmı için ise kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrıldığı belirlenmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması gerekmektedir. Ayrıca, ayrılan amortisman tutarlarının, varlıkların kayıtlı değerine eşit veya daha düşük olması gerektiği vurgulanmıştır.
Yapılan denetimlerde, amortisman ayrılmayan ve kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılan varlıklar için detaylı tablolar sunulmuştur. Örneğin, köprüler ve umuma ait binalar gibi varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı hizmet binaları ve taşıtlar için ise kayıtlardan daha yüksek tutarlarda amortisman hesaplandığı görülmüştür. Bu durum, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı ve 630 Giderler Hesabı’nın hatalı gösterilmesine yol açmıştır. Kamu İdaresi, bu hataların giderileceği ve gerekli düzeltmelerin yapılacağına dair bir yanıt vermiştir. Amortisman kayıtlarının düzeltilmesi, mali tabloların doğruluğu açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Amortisman Kayıt İşlemlerinde Hatalı Uygulamaların Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Maddi duran varlıklar hesap grubunda kayıtlı varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemleri açıklayan 187’nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 202’nci maddesinde; 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılacağı, 203’üncü maddesinde ise maddi duran varlık hesapları için ayrılan amortisman tutarlarının yıl sonunda 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak, 630 Giderler Hesabına borç kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan ve 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Amortisman ve Tükenme Paylarına İlişkin 47 sıra No.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde ise, maddi duran varlıklar için ayrılacak amortismana ilişkin süre ve oranlara yer verilerek, amortismana tabi her bir varlığın Duran Varlık Amortisman Defteri’ne kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden daha fazla tutarda amortisman ayrıldığı görülmüştür. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, amortisman oranları ve süreleri doğru uygulandığında ayrılan amortisman tutarının maddi duran varlığın kayıtlı değerine eşit veya daha düşük olması gerektiği izahtan varestedir. Bahse konu maddi duran varlıklara ilişkin bilgilere aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.
Tablo 8: Amortisman Ayrılmayan Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri | Fark |
| 251.xx.06.01. | Köprüler | 31.008,00 | 0,00 | 31.008,00 |
| 251.xx.20.08. | Umuma Ait Binalar | 26.952,00 | 0,00 | 26.952,00 |
| 252.xx.xx.04.04 | Misafirhaneler | 17.288,14 | 0,00 | 17.288,14 |
| 252.xx.xx.06.99 | Diğer | 84.000,00 | 0,00 | 84.000,00 |
| 253.02.03.. | Atölye Makineleri ve Aletleri | 2.617,63 | 0,00 | 2.617,63 |
| 253.02.04.. | İş Makineleri ve Aletleri | 1.178.470,00 | 0,00 | 1.178.470,00 |
| 255.03.03.. | Kafeterya ve Yemekhane Mobilyaları | 168.000,00 | 0,00 | 168.000,00 |
| TOPLAM | TOPLAM | 1.508.335,77 | 1.508.335,77 |
Tablo 9: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılan Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri | Fark |
| 251.xx.01.00. | Boru Hatları | 2.033,90 | 4.887,94 | -2.854,04 |
| 251.xx.20.02. | Parklar ve Yeşil Alanlar | 1.339,32 | 2.812,58 | -1.473,26 |
| 251.xx.20.07. | Genel Mezarlıklar | 12.000,00 | 25.200,00 | -13.200,00 |
| 252.xx.xx.01.01 | Hizmet Binaları | 242.568,00 | 529.200,00 | -286.632,00 |
| 252.xx.xx.01.99 | Diğer | 335.680,99 | 1.260.362,58 | -924.681,59 |
| 252.xx.xx.06.08 | İçmece ve Kaplıca Tesisleri | 28.983,36 | 63.908,31 | -34.924,95 |
| 253.03.01.. | Yıkama, Temizleme ve Ütüleme Cihaz ve Araçları | 2.196,60 | 10.111,35 | -7.914,75 |
| 253.03.05.. | Tıbbi ve Biyolojik Amaçlı Kullanılan Cihazlar ve Aletler | 44.652,19 | 103.146,52 | -58.494,33 |
| 254.01.02.. | Yolcu Taşıma Araçları | 152.304,00 | 353.505,60 | -201.201,60 |
| 254.01.03.. | Yük Taşıma Araçları | 404.827,08 | 816.333,98 | -411.506,90 |
| 254.01.04.. | Arazi Taşıtları | 0,00 | 3.510,91 | -3.510,91 |
| 254.01.05.. | Özel Amaçlı Taşıtlar | 10.761,60 | 23.788,80 | -13.027,20 |
| 254.01.07.. | Motorsuz Kara Araçları | 1.149,50 | 2.667,97 | -1.518,47 |
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşları | 24.000,00 | 108.360,00 | -84.360,00 |
| TOPLAM | TOPLAM | 1.262.496,54 | 3.307.796,54 | -2.045.300,00 |
Kamu İdaresi cevabında, gerekli düzeltmeler yapılarak eksikliklerin giderileceği ifade edilmiştir.
Maddi duran varlıkların bir kısmı için amortisman ayrılmaması, bir kısmı için ise varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılması 2024 yılı Bilançosunda 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının, Faaliyet Sonuçları Tablosunda ise 630 Giderler Hesabının hatalı gösterilmesine neden olmuştur. Mevcut hatanın giderilmesi amacıyla gerekli çalışmaların yapılarak amortisman kayıtlarının düzeltilmesi gerekmektedir.