|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde amortisman uygulamalarında önemli eksiklikler tespit etmiştir. İncelemeler sonucunda, bazı maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmadığı, diğer bazı varlıklar için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman hesaplandığı belirlenmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187. maddesi, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, denetim bulguları, bu kurala uyulmadığını göstermektedir.
Ayrıca, belediye bünyesinde “Duran Varlıklar Amortisman Defteri”nin tutulmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, amortisman hesaplamalarında edinim tarihlerinin göz ardı edilmesine ve kayıtlardan çıkan duran varlıklar için ne kadar amortisman ayrıldığının takip edilememesine yol açmaktadır. Sonuç olarak, amortisman süresi dolmuş olan varlıklar için bile hesaplamalar devam edilebilmektedir. Kamu idaresi, bu konudaki eksiklikleri gidermek için gerekli çalışmalara başlanacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, belediyenin envanter çalışmaları yaparak, mevzuata uygun bir şekilde amortisman ayrılması ve “Duran Varlıklar Amortisman Defteri”nin düzenli tutulması gerekmektedir. Bu adımlar, muhasebe kayıtlarının doğruluğunu artıracak ve mali raporlamalarda belirsizlikleri azaltacaktır. |
BULGU: Amortisman Uygulamalarında Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Maddi Duran Varlıklar Amortisman İşlemlerinde Hatalar Bulunması
Amortismana tabi bazı maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmadığı, bazı maddi duran varlıklar için kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubuna ilişkin 187’nci maddesinin (ç) bendinde bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı; bu Yönetmelik kapsamındaki kamu idarelerince muhasebe sistemine dahil edilen maddi duran varlıklardan hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranları ile ilgili olarak Maliye Bakanlığınca belirlenen esas ve usullerin uygulanacağı belirtilmiş; “Tutulacak Diğer Defterler” başlıklı 18’inci bölümünün 491’inci maddesinde ise Duran Varlıklar Amortisman Defteri mahalli idareler tarafından tutulacak defterler arasında sayılmıştır.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi için kullanılan 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202’nci ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır.
Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının neler olacağı ise 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ile belirlenmiş olup Tebliğ’in 9’uncu maddesinde amortismana tabi her bir varlığın Tebliğ eklerinde (Ek-2) yer alan Duran Varlıklar Amortisman Defterine kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda, bazı duran varlıklar için amortisman ayrılmadığı ve bazı varlıklara ise kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman hesaplandığı belirlenmiştir. Bu durum, 2024 yılı bilançosunda ilgili varlıkların ve 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabının doğru bilgileri yansıtmamasına neden olmuştur.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa ilişkin gerekli çalışmalara başlanılacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla duran varlıklara ilişkin olarak ilgili mevzuatları doğrultusunda envanter çalışmalarının yapılması ve amortismana tabi olan varlıklar için amortisman tebliğlerine uygun olarak amortisman ayrılması gerekmektedir.
Hatalı amortisman uygulamalarına aşağıdaki tabloda ayrıntılarıyla yer verilmiştir;
Tablo 8: Hatalı Amortismanlar Tablosu
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) |
Amortismanların Toplam Değeri (TL) |
Fark (TL) |
| 251.01.18.00 | Şamandıra, Dolfen ve Platformlar | 0,00 | 192.401,00 | -192.401,00 |
| 253.03.02.01 | Tarım ve Ormancılık Makineleri | 0,00 | 21.150,00 | -21.150,00 |
| 253.03.02.02 | İnşaat Makineleri ve Aletleri | 0,00 | 38.595,00 | -38.595,00 |
| 253.03.02.03 | Atölye Makineleri ve Aletleri | 0,00 | 8.565,00 | -8.565,00 |
| 253.03.02.04 | İş Makineleri ve Aletleri | 0,00 | 14.750,00 | -14.750,00 |
| 253.03.02.05 | Güç Elektroniği ve Basınçlı Makineler ile Aletleri |
0,00 | 24.000,00 | -24.000,00 |
| 253.03.02.07 | Paketleme Makineleri | 0,00 | 1.750,00 | -1.750,00 |
| 253.03.02.09 | Ayırma, Sınıflandırma Makineleri | 0,00 | 3.000,00 | -3.000,00 |
| 253.03.02.10 | Matbaacılıkta Kullanılan Makine ve Aletler | 0,00 | 150,00 | -150,00 |
| 253.03.03.01 | Yıkama, Temizleme ve Ütüleme Cihaz ve Araçları | 0,00 | 4.758,33 | -4.758,33 |
| 253.03.03.03 | Kurtarma Amaçlı Cihaz ve Aletler | 0,00 | 200,00 | -200,00 |
| 253.03.03.04 | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri | 0,00 | 4.000,00 | -4.000,00 |
| 254.01.03.00 | Yük Taşıma Araçları | 1.171.009,67 | 1.302.831,81 | -131.822,14 |
| 254.01.04.00 | Arazi Taşıtları | 255.772,00 | 55.524,10 | 200.247,90 |
| 254.01.05.00. | Özel Amaçlı Taşıtlar | 23.874.851,85 | 590.005,00 | 23.284.846,85 |
| 254.02.01.00 | Gemiler | 0,00 | 150,00 | -150,00 |
| 255.05.01.01 | Döşeme Demirbaşlan | 0,00 | 8.800,00 | -8.800,00 |
| 255.05.01.05 | Hastanede Kullanılan Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar |
0,00 | 500,00 | -500,00 |
| 255.05.02.01 | Bilgisayarlar ve Sunucular | 80.259,43 | 113.092,39 | -32.832,96 |
| 255.05.02.02 | Bilgisayar Çevre Birimleri | 0,00 | 36.221,40 | -36.221,40 |
| 255.05.02.03 | Teksir ve Çoğaltma Makineleri | 0,00 | 10.950,00 | -10.950,00 |
| 255.05.03.01 | Büro Mobilyaları | 23.955,90 | 125.702,33 | -101.746,43 |
| 255.05.03.02 | Misafirhane, Konaklama ve Barınma Amaçlı Mobilyalar | 9.688,98 | 18.242,40 | -8.553,42 |
| 255.05.03.03 | Kafeterya ve Yemekhane Mobilyaları | 0,00 | 10.100,00 | -10.100,00 |
| 255.05.03.05 | Seminer ve Sunum Amaçlı Ürünler | 0,00 | 2.100,00 | -2.100,00 |
| 255.07.02.00. | Basılı Yayınlar | 32.383,75 | 0,00 | 32.383,75 |
| 255.05.08.04 | Okul Bahçesi ve Oyun Demirbaşlan |
0,00 | 28.813,56 | -28.813,56 |
| 255.05.09.01 | Doğa Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 0,00 | 6.000,00 | -6.000,00 |
| 255.05.09.03 | Saha Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar |
0,00 | 3.050,00 | -3.050,00 |
| 255.05.10.01 | Güvenlik ve Korunma Amaçlı Araçlar | 0,00 | 9.900,00 | -9.900,00 |
| 255.05.10.02 | Kontrol ve Güvenlik Sistemleri | 11.004,00 | 17.550,00 | -6.546,00 |
| 255.05.10.03 | Yangın Söndürme ve Tedbir Cihaz ve Araçları | 0,00 | 108.850,00 | -108.850,00 |
| 255.12.02.00. | Büro Malzemeleri | 193.910,58 | 0,00 | 193.910,58 |
| 255.05.99.02 | Seyyar Tanklar ve Tüpler | 0,00 | 17.000,00 | -17.000,00 |
| 255.05.99.03 | Sergileme ve Tanıtım Amaçlı Taşınırlar | 0,00 | 16.417,66 | -16.417,66 |
Amortisman Defteri Tutulmaması
Kurum bünyesinde “Duran Varlıklar Amortisman Defteri”nin tutulmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinin ikinci fıkrası (ç) bendinde bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı hükme bağlanmış, 491’inci maddesinde tanımlanan “Duran Varlıklar Amortisman Defteri” (Örnek- 65) de mahalli idareler tarafından tutulacak diğer defterler arasında sayılmıştır. Yönetmelik’in 202 ve 203’üncü maddelerinde de, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesine ilişkin olarak 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabının niteliği ve işleyişine açıklık getirilmiştir.
Ayrıca 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanarak yürürlüğe giren 47 sıra No.lu Amortisman ve Tükenme Paylarına İlişkin Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin 9’uncu maddesinde amortismana tabi her bir varlığın Tebliğ ekinde yer alan “Duran Varlıklar Amortisman Defteri”ne kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; Belediye tarafından “Duran Varlıklar Amortisman Defteri” tutulmadığı, dolayısıyla duran varlıkların amortisman hesaplamalarında edinim tarihlerinin göz ardı edildiği, herhangi bir sebeple kayıtlardan çıkan duran varlıklara ilişkin ne kadar amortisman ayrıldığının takibinin yapılmadığı ve bu nedenlerle amortisman süresi dolmuş olan duran varlıklar için amortisman ayrılmaya devam edilebildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa ilişkin gerekli çalışmalara başlanılacağı ifade edilmiştir.
Belediyenin aktifinde bulunan duran varlık sayısının ve çeşidinin çokluğu, her birinin aktife giriş tarihlerinin ve amortisman oranlarının farklı olması ve “Duran Varlıklar Amortisman Defteri’nin kullanılmıyor olması sebebiyle, muhasebe kayıtlarında 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabında izlenen, duran varlıklara ilişkin amortisman tutarlarının kesinliği net değildir.
Aynı zamanda ayrılan amortisman tutarları, 630-Giderler Hesabı ile faaliyet gideri olarak muhasebe kayıtlarına yansımak durumunda olduğundan, yıl sonunda faaliyet gelir ve giderlerinin durumuna göre şekillenen faaliyet sonucu, net olarak ortaya konulamayan amortisman giderleri kadar belirsizlik içermektedir.
Bu itibarla, bu gibi belirsizliklerin önüne geçebilmek ve amortismanların mevzuata uygun olarak ayrılabilmesini sağlayabilmek için “Duran Varlıklar Amortisman Defteri’nin” tutulması gerekmektedir.