| ÖZET: 2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Bakanlık tarafından yürütülen bazı mali işlemlerin bütçe hesap kodları analitik bütçe sınıflandırmasıyla uyumlu değildir. Türkiye Varlık Fonu’na yapılan sermaye artışları ve AB Fonlarıyla finanse edilen projeler için kullanılan hesap kodlarının değiştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu İdaresi, önerilen bütçe kodlarının ilgili birimlerle istişare edilerek uygulanacağını ifade etmiştir. |
BULGU: Analitik Bütçe Sınıflandırmasına Uymayan Hesap Kodları Kullanılması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından yürütülen bazı mali işlemlerin karşılığı bütçe hesap kodlarının analitik bütçe sınıflandırılmasında yer alan tanımlanmalar ile uyumlu olmadığı görülmüştür
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nda bütçelerin, kurumsal, işlevsel ve ekonomik sonuçların görülmesini sağlayacak, gelir ve giderlerin ekonomik ve mali analizinin yapılmasına imkân verecek şekilde uluslararası standartlara uyumlu olarak belirlenen sınıflandırma sistemine göre hazırlanacağı ve uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
5018 sayılı Kanunun 16’ncı maddesine istinaden hazırlanmış olan 2022-2024 Dönemi Bütçe Hazırlama Rehberinde; program bütçe yapısının dâhil edildiği analitik bütçe sınıflandırmasının giderin (program sınıflandırması ile kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi ve ekonomik sınıflandırma), gelirin ve finansmanın sınıflandırması olmak üzere üç bölümden oluştuğu, ekonomik sınıflandırmada, Devletin görev ve fonksiyonlarını yerine getirirken yürüttüğü faaliyetlerde kullandığı mal ve hizmetlerin türleri ve bunların milli ekonomiye, piyasalara ve gelir dağılımına etkileri esas alındığı ifade edilmiştir.
Bu amaçla analitik bütçe sınıflandırmasına göre oluşturulan bütçe tertip yapısında ekonomik sınıflandırma içerisinde yer alan;
• 830.05-Cari Transferler, sermaye birikimi hedeflemeyen ve cari nitelikli mal ve hizmet alımını finanse etmek amacıyla karşılıksız olarak yapılan ödemeleri,
• 830.07-Sermaye Transferleri, bütçe dışına sermaye birikimi amaçlayan veya sermaye nitelikli mal ve hizmetlerin finansmanı amacıyla yapılan karşılıksız yapılan ödemeleri,
• 830.08-Borç Verme, bir mali hakka dayanan veya Devletin teşebbüs mülkiyetinde hisse (sermaye) katılımına neden olan ve likidite yönetimi veya kazanç sağlama amaçları dışında kamusal amaçlarla yapılan ödemeleri kapsamaktadır.
Analitik bütçe sınıflandırmasında yer alan söz konusu gruplandırmalar, gerçekleştirilen harcamanın mahiyetine göre belirlenmekte olup bu harcamalar yine mali işlemin mahiyetine göre Alacak Hesap Grupları ve/veya Mali Duran Varlıklar itibarıyla Bilançoyu veya Gider Hesapları itibarıyla da Faaliyet Sonuçları Tablosuna etki etmektedir. Bir başka ifadeyle bütçe hesap kodlarının mali işlemin mahiyetine uygun olarak belirlenmesi ve bütçe hesapları ile ilgili Bilanço ve/veya Faaliyet Sonuçları Tablosu hesaplarının kullanılması kurumlar tarafından düzenlenecek mali tabloları doğrudan etkilemektedir.
Yapılan incelemede, Bakanlık tarafından yürütülen ve aşağıda detayı verilmiş olan mali işlemlerde yukarıda belirtilen hususlara uygun olmadığı değerlendirilen kayıtlar olduğu görülmüştür:
• Türkiye Varlık Fonu bünyesinde bulunan şirketlere sermaye artışları karşılığı olarak Bütçe Kanunu gereğince yapılan ödemeler 830.08 Borç verme detay kodu ve 630.07 Sermaye transferleri detay kodu ile muhasebeleştirilmektedir. İlgili şirketlere ait sermaye kayıtlarının Bakanlık mali tablolarında mali duran varlık hesaplarında yer almaması, işlemin mahiyetinin bütçe dışına sermaye transferi olması ve mali işleme ilişkin bütçe ve faaliyet kayıtlarının birbiri ile tutarlı olmasını teminen hesap kodunun 830.08 Borç verme yerine 830.07 Sermaye transferi kodu olarak değiştirilmesi gerektiği,
• Köprü Finansman kapsamında AB Fonları ile finanse edilen projeler sebebiyle genel bütçeden yapılan ödemeler 830.05 Cari transfer kodu ve 132.99 (IPA) Katılım öncesi yardım aracı kapsamında geçici finansman amacıyla verilen borç alacaklar ile muhasebeleştirilmiştir. Köprü Finansman olarak aktarılan tutarlar cari transfer mahiyetinde olmayıp AB tarafından yükümlülükleri yerine getirilinceye kadar Bakanlık tarafından alacak hesaplarında takip edilen tutarlardır. Bu nedenle işlemin mahiyetinin dikkate alınarak bütçe hazırlık sürecinde hesap kodunun 830.05 Cari transfer yerine 830.08 Borç verme kodu olarak değiştirilmesi gerektiği,
değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, bulguda yer alan tespitlere iştirak edilmiş olup Türkiye Varlık Fonu bünyesindeki şirketlere sermaye artışları karşılığı olarak yapılan ödemeler ile Köprü Finansman kapsamında Avrupa Birliği Fonları ile finanse edilen projeler sebebiyle genel bütçeden yapılan ödemelere ilişkin bulguda önerilen bütçe kodlarının kullanımının ilgili birimlerle ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile istişare edilerek sağlanacağı ifade edilmektedir.
Sonuç olarak; bütçenin, yürütülen mali işlemlerin mahiyetini doğru bir şekilde yansıtmasını teminen bütçe hazırlık sürecinde analitik bütçe sınıflandırmasına ilişkin temel tanım ve kriterlerin dikkate alınarak uygun hesap kodları itibariyle hazırlanması gerektiği düşünülmektedir.