|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk yetkisine sahip kişilerin yıllık aidatlarının takibinin yapılmadığını ortaya koymuştur. 22.06.2012 tarihli 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun ilgili maddeleri, arabulucuların sicile kayıtlarında giriş ve yıllık aidat ödemelerini zorunlu kılmakta; bu aidatların genel bütçeye gelir kaydedileceği belirtilmektedir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, arabuluculuk aidatlarının takibi için bir sistemin mevcut olmadığı ve 2024 yılı itibarıyla 18.379.132,54 TL tutarında eksik tahsilat yapıldığı tespit edilmiştir.
Sicil kaydı yapılan 1.133 arabulucu ile toplamda 45.727 kayıtlı arabulucu bulunmasına rağmen, aidat ödemeyenler hakkında herhangi bir bildirim veya yaptırım uygulanmamıştır. İlgili idare, bu durumu düzeltmek amacıyla Bakanlık Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü tarafından UYAP üzerinde yazılımsal çalışmalar başlatıldığını ve 01.01.2026 tarihinden itibaren yıllık aidat borçlarının elektronik ortamda Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bildirileceğini duyurmuştur. Sonuç olarak, 6325 sayılı Kanun kapsamında mali yükümlülüklerini yerine getirmeyen arabulucuların tespitine yönelik bir sistemin acilen kurulması ve bu yükümlülükleri ihlal edenler için gerekli yaptırımların uygulanmasına yönelik düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. |
BULGU: Arabuluculuk Aidatlarının Takibinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Özel hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk yapma yetkisini kazanmış kişiler tarafından yatırılması gereken yıllık arabuluculuk aidatlarının takibinin yapılmadığı görülmüştür.
22.06.2012 tarih ve 28331 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun “Aidat ödenmesi” başlıklı 12’nci maddesinde, arabuluculardan sicile kayıtlarında giriş aidatı ve her yıl için yıllık aidat alınarak genel bütçeye gelir kaydedileceği; “Arabulucular sicilinin tutulması” başlıklı 19’uncu maddesinde ise Arabuluculuk Daire Başkanlığının, özel hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk yapma yetkisini kazanmış kişilerin sicilini tutacağı ve bu sicilde yer alan kişilere ilişkin bilgilerin, Daire Başkanlığı tarafından elektronik ortamda da duyurulacağı belirtilmiş olup arabulucu sicillerinin tutulmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça hazırlanacak yönetmelikle düzenleneceği, hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanun’un “Arabulucular sicilinden silinme” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrasında, Arabuluculuk Daire Başkanlığının 6325 sayılı Kanun’un öngördüğü yükümlülükleri yerine getirmediğini tespit ettiği arabulucuyu yazılı olarak uyaracağı ve bu uyarıya uyulmaması halinde arabulucunun savunmasını aldıktan sonra gerekirse adının sicilden silinmesini Arabuluculuk Kurulundan talep edeceği belirtilmiştir. Arabuluculuk Kurulunun görevlerinin sayıldığı 32’nci maddede ise arabulucuların ödeyecekleri sicile kayıt aidatını ve yıllık aidatları tespit etmekle görevli Kurulun, Kanun’un yukarıda belirtilen 21’inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında arabulucunun sicilden silinmesine karar vereceği de hükme bağlanmıştır.
6325 sayılı Kanun’un 12’inci maddesi ile Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesi uyarınca 2024 yılı için arabuluculardan, sicile kayıtlarında alınacak giriş aidatı 1.143,35-TL; yıllık aidat tutarı ise 1.372,07-TL olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemeler neticesinde, arabuluculuk aidatlarının takibine ilişkin herhangi bir takip sisteminin oluşturulmadığı; 2024 yılı içinde 1.133 adet arabuluculuk sicil kaydının yapıldığı ve yılı sonu itibarıyla toplam sicile kayıtlı arabulucu sayısının 45.727 olduğu; yıl boyunca yatırılmış olan toplam 45.656.927,90-TL tutarındaki aidatın 2024 yılına ait aidatlar olduğu varsayılsa dahi sadece 2024 yılına ilişkin toplam 18.379.132,54-TL tutarında eksik aidat tahsilatının yapıldığı; fakat aidat ödemeyenlere ilişkin herhangi bir bildirimde bulunulmadığı ve yaptırım uygulanmadığı tespit edilmiştir.
İdarece, bulgu konusu ile ilgili olarak Bakanlık Bilgi İşlem Genel Müdürlüğünce UYAP üzerinde gerekli yazılımsal çalışmalara başlanıldığı ve 01.01.2026 tarihinden itibaren sicile kayıtlı olup sicili aktif durumda olduğu için yıllık aidat ödeme yükümlülüğü bulunan arabulucuların aidat borçlarının sene başında tahakkuk ettirilerek Hazine ve Maliye Bakanlığına elektronik ortamda bildiriminin yapılacağı bildirilmiştir.
Bu itibarla, 6325 sayılı Kanun’da belirlenmiş olan mali yükümlülüklerini yerine getirmeyen arabulucuların tespitine yönelik bir sistemin ivedilikle kurulması ve ilgili yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere ilişkin olarak gerekli yaptırımların uygulanmasına dair düzenlemelerin oluşturulması gerekmektedir.