Araç Kiralama Hizmet Alım İhalesindeki Yaklaşık Maliyetlerin Gerçek Piyasa Fiyatlarına Göre Oluşturulmaması (Sayıştay)

BULGU: Araç Kiralama Hizmet Alım İhalesindeki Yaklaşık Maliyetlerin Gerçek Piyasa Fiyatlarına Göre Oluşturulmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Kurum tarafından yapılan araç kiralama işlerinde, belirlenen yaklaşık maliyet bedellerinin piyasa rayiçlerinin çok üzerinde olduğu görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde; kurumların hizmet alımı yapmadan önce her türlü fiyat araştırmasını yapmak zorunda oldukları belirtilmiştir.

Hizmet Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyete ilişkin ilkeler” başlıklı 7’nci maddesinde; ihale onay belgesi düzenlenmeden önce yaklaşık maliyetin KDV hariç olarak hesaplanacağı belirtilmiştir. Yönetmelik’in “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktar ve fiyatların tespiti” başlıklı 8’inci maddesinde ise yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde kullanılabilecek fiyatlar belirtilmiştir. Yönetmelik’te, yaklaşık maliyetin tespit edilmesi hususunda idareler herhangi bir kısıtlamaya tabi tutulmamış, kamu kurumlarınca belirlenen fiyatlardan, kamu kurum ve kuruluşlarınca alımı yapılan benzer nitelikteki işlerden oluşan fiyatlardan, ilgili odalarca belirlenen fiyatlardan ve piyasadan yapılabilecek fiyat araştırmalarından yararlanılabileceği hüküm altına alınmıştır.

Yine Yönetmelik ile gerçek piyasa rayiçlerine aykırı olarak bildirilen fiyatların değerlendirmeye alınmaması gerektiği açıkça ifade edilmiş ve bu konuda idarelere seçimlik hak tanınmamıştır.

Buna göre Kurum, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaksızın yaklaşık maliyeti piyasa rayiçlerine uygun olarak belirlemekle mükelleftir.

Kurum tarafından ihaleler kapsamında kiralanacak olan araçlar için farklı gruplarda araçlar belirlenmiştir. Bu araçlardan bir kısmında kiralama bedeli mevzuat gereği kasko bedelinin %2’sini geçememektedir. Bu kısma ilişkin yaklaşık maliyet hesaplamalarında bu kurala riayet edilmiş ve yaklaşık maliyetler belirlenmiştir. Bir kısım araç kiralamalarında ise yukarıda bahsedilen kısıtlama hükmü bulunmamaktadır. Bahsedilen bu kısma ilişkin yaklaşık maliyet hesabında kullanılmak üzere Kurum tarafından fiyat araştırması yapılmış, yapılan bu araştırma neticesinde aşağıdaki tabloda örneklendirilen yaklaşık maliyetler oluşturulmuştur.

Tablo 19: Kiralanan Araçların Yaklaşık Maliyetleri Tablosu

Kurum tarafından ihale kapsamındaki araçlarla ilgili yüklenici firmaya ödenecek bedeller ile araçların harcama talimatının verildiği ay itibarıyla kasko değerlerine ilişkin Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değeri karşılaştırılmış ve aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere bazı gruplarda yer alan araçların aylık kira bedelleri ile araçlara ait kasko değerlerinden ulaşılan ortalama edinim (satın alma) bedelleri arasında sadece birkaç aylık fark olduğu tespit edilmiştir.

Tablo 20: Kiralanan Araçların Kaç Aylık Kira Bedeli ile Edinilebileceğine İlişkin Tablo

Tablolardan da anlaşılacağı üzere ihale kapsamında kiralanan araçlara ilişkin olarak belirlenen kira bedellerinin aracın edinim bedellerine göre çok yüksek olduğu aşikârdır. Örnek vermek gerekirse, 2024/985778 ihale kayıt numaralı işte 2. Kısım 9. Grupta yer alan ve kiralanarak Kuruma teslim edilen bir aracın, kasko değeri en az 515.082,00 TL, en çok ise 806.547,00 TL’dir. Kurum tarafından araç için belirlenen yaklaşık maliyet 261.833,33 TL; yüklenici tarafından teklif edilen bir aylık kira bedeli ise 229.900,00 TL’dir. Buna göre araç, bu sözleşme fiyatları ile kiralanmak yerine satın alınmak istense 2,24-3,51 aylık kira bedeli üzerinden satın alınabilecektir.

Yukarıda da örneklendirildiği gibi, yaklaşık maliyet belirlenirken yaklaşık maliyetin piyasa rayiçlerinin çok üzerinde belirlendiği, yüklenicinin kiralama teklifinin de aynı şekilde aracın satın alma maliyetine yakın olduğu görülmektedir.

Kamu idaresi cevabında, ihale sürecinde 9 istekliden yaklaşık maliyet teklifi alındığı, toplam 14 firmanın ihaleye katıldığı, ihalenin kısımlar halinde düzenlendiği ve bu kısımlardaki iş kalemlerinin bazılarının %2’lik sınıra tabi olduğu ve bunların %2’lik sınırı geçmediği, kalan iş kalemlerinin bu sınıra tabi olmadıkları, bulguda verilen örneklerin iş kalemi bazında verildiği ancak bunun yerine kısımların değerlendirmeye alınarak değerlendirme yapılması gerektiği belirtilmişse de Yönetmelik hükümleri gereğince araçlara ait yaklaşık maliyetlerin belirlenmesi amacıyla firmalarca bildirilen fiyatların piyasa rayiçlerini yansıtıp yansıtmadığının kontrol edilmesi, belirli bir sınıra tabi olmayan araçlara ilişkin yaklaşık maliyetlerden piyasa rayicini yansıtmayanların yaklaşık maliyet hesabında değerlendirilmemesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, Kurum tarafından yaklaşık maliyetlerin belirlenmesi amacıyla firmalarca bildirilen fiyatların piyasa rayiçlerini yansıtıp yansıtmadığı kontrol edilmeli, piyasa rayicini yansıtmayan fiyatlar yaklaşık maliyet hesabında değerlendirilmemelidir.