Araç Kiralama İhalelerine İlişkin Yapılan Tespitler (Sayıştay)

BULGU: Araç Kiralama İhalelerine İlişkin Yapılan Tespitler

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Bölge Müdürlükleri tarafından yapılan taşıt kiralama ihalelerinde mevzuata uygun olmayan işlemlerin yapıldığı tespit edilmiştir.
Taşıt Kiralamalarında Yabancı Menşeli Taşıtların Edinilmesi
7’nci (Samsun) Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan 2020/488394 İhale Kayıt Numaralı “Karayolları 7 Bölge Müdürlüğü Emrinde; Personel Taşıması, Araç Gereç ve Personel Nakli İçin Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi” ihalelerinde yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan taşıtların kiralandığı görülmüştür.
237 Sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı’nın taşıtların niteliklerinin düzenlenmesine ilişkin 1’inci maddesinde, yabancı menşeli binek ve stationwagon cinsi taşıt kiralayabilecek makam ve hizmetler sayılmış olup, söz konusu makam ve hizmetler dışında yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt kiralanamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; yabancı menşeli taşıtın, yerli muhteva oranının %50’nin altında kalan taşıtları ifade ettiği belirtilmiştir.
Anılan düzenlemelerle, hizmet alımı suretiyle taşıt edinilmesinde Taşıt Kanunu’na ekli cetvellerde sayılanlar haricindeki makam ve hizmetler için yabancı menşeli taşıt edinilmesine müsaade edilmemiş ve yabancı menşeli taşıt, yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan taşıt olarak tanımlanmıştır. Yerli muhteva oranları her yıl Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından internet sitesi aracılığı ile yayımlanmaktadır.
Yapılan incelemede, 7’nci (Samsun) Bölge Müdürlüğü tarafından ihale edilen taşıt kiralama ihalelerinde edinilen taşıtların yerli muhteva oranının %50’nin altında olduğu tespit edilmiştir.
İhalelerin teknik şartnameleri incelendiğinde, taşıtların taşıması gereken özellikler arasında yerli muhteva oranlarının %50’nin üzerinde olması gerektiği de düzenlendiğinden idarece yerli muhteva oranı belirlenen oranın altında olan taşıtların kabul edilmesi işin sözleşmesine aykırılık teşkil etmektedir.
Bu itibarla, Bölge Müdürlükleri tarafından taşıt kiralamalarında yabancı menşeli taşıt kiralanmamasının anılan mevzuat ve ihale dokümanlarına uygun olarak yapılmasının sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
Yakıt Dahil Olarak Araç Kiralanması
1’inci (İstanbul) Bölge Müdürlüğünce mevzuata aykırı olarak bazı araçların yakıt dahil olarak kiralandığı tespit edilmiştir.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun şümulü” başlıklı 1’inci maddesinde;
“a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri,
(…) bu Kanun hükümlerine tabidir.” hükmü,
2’nci maddesinde;
“Traktör, arazöz, motorla işleyen her çeşit ziraat ve inşaat makineleri, hava taşıtları ve zırhlı ambulanslar ile münhasıran askeri maksatlar için kullanılan ve ordunun silah ve teçhizatından madut bulunan taşıtlar bu kanun hükümlerine tabi değildir” hükümleri yer almaktadır.
Aynı Kanun’un 12’nci maddesine dayanılarak Bakanlar Kurulu tarafından yürürlüğe konulan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; 237 sayılı Kanun’a tabi olan kurumlar ve taşıtların kapsam dahilinde olduğu belirtilmiştir.
Aynı Esas ve Usullerin “Temel Amaç” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Kamu hizmetlerinin gerektirdiği taşıt ihtiyacının hizmet alımı yoluyla karşılanmasının temel amacı, kamudaki taşıt giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların savurganlığa yol açılmadan, bütçe olanaklarıyla uyumlu bir biçimde kullanımının sağlanmasıdır.” hükmü,
“Genel esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin (ç) bendinde;
“Taşıtlar, yakıt hariç, şoförlü veya şoförsüz olarak edinilebilecektir” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Genel Müdürlük 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamındaki idareler arasında bulunmakta olup traktör, arazöz, motorla işleyen her çeşit ziraat ve inşaat makineleri, hava taşıtları ve zırhlı ambulanslar ile askeri amaçla kullanılan taşıtlar dışında kalan tüm taşıtların Kanun kapsamında olduğu görülmektedir. Bu nedenle sayılan araçkar dışında kalan tüm araçların yakıt hariç olarak kiralaması gerekmektedir.
Yapılan inceleme neticesinde, 1’inci (İstanbul) Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan 2020/358272 İhale Kayıt Numaralı “Karayolları 1 Bölge Müdürlüğü İstanbul(Çamlıca) – Edirne Batı Kavşağı Arasındaki Otoyol Bakım İşletme Şefliklerinin İhtiyacı Olan Kamyonetlerin, Vinçli Kamyonların ve Arazözlerin Çalıştırılması Hizmet Alımı” işi ile 2020/358269 İhale Kayıt Numaralı “Karayolları 1 Bölge Müdürlüğü İstanbul(Çamlıca) – Düzce(Gümüşova) Arasındaki Otoyol Bakım İşletme Şefliklerinin İhtiyacı Olan Kamyonetlerin, Vinçli Kamyonların ve Kayar Kasalı Kurtarıcının Çalıştırılması Hizmet Alımı” işlerinde 231 sayılı Taşıt Kanunu’na tabi olan kamyonet ve kayar kasa kurtarıcıların yakıt dahil olarak ihale edildiği görülmüştür.
Yukarıda da belirtildiği üzere İdarenin traktör, arazöz, motorla işleyen ziraat ve inşaat makineleri gibi araçları dışında kalan bütün araçlarını yakıt hariç olarak temin etmesi mevzuat hükümlerinin açık bir gereğidir.
Bu itibarla taşıt kiralama hizmet alımları kapsamında yer alan ve 237 sayılı Taşıt Kanunu’na tabi olan araçların kiralanmasında, anılan Usul ve Esasların tasarruf amacına yönelik yapılan düzenlemelerine uygun hareket edilmesi gerekmektedir.