Araştırma Geliştirme Harcamalarının, Dağıtım Tarifesinin Bir Unsuru Olarak Düzenlenmiş Olması (Sayıştay)

BULGU: Araştırma Geliştirme Harcamalarının, Dağıtım Tarifesinin Bir Unsuru Olarak Düzenlenmiş Olması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

Piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan hiçbir unsura dağıtım tarifesinde yer verilemeyecek olmasına rağmen, araştırma geliştirme (ARGE) harcamalarının dağıtım tarifesinin bir unsuru olarak düzenlendiği anlaşılmıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun “Tarifeler ve tüketicilerin desteklenmesi ” başlıklı 17’nci maddesinde:
“ (1) Bu Kanun kapsamında düzenlenen ve bir sonraki dönem uygulanması önerilen tarifeler, ilgili tüzel kişi tarafından Kurulca belirlenen usul ve esaslara göre, tarife konusu faaliyete ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedellerini içerecek şekilde hazırlanır ve onaylanmak üzere Kuruma sunulur. Kurul, mevzuat çerçevesinde uygun bulmadığı tarife tekliflerinin revize edilmesini ister veya gerekmesi hâlinde resen revize ederek onaylar. İlgili tüzel kişiler Kurul tarafından onaylanan tarifeleri uygulamakla yükümlüdür.
(3) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) Onaylanan tarifeler içinde, söz konusu tüzel kişinin tarife konusu faaliyetine ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedelleri dışında piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan hiçbir unsur yer alamaz. İletim ek ücreti bu hükmün istisnasını oluşturur.
(4)…Kurulca düzenlemeye tabi tarifeler, doğrudan nihai tüketiciye veya nihai tüketiciye yansıtılmak üzere ilgili tüketiciye enerji tedarik eden lisans sahibi tüzel kişilere yansıtılır.
(6) Kurulca düzenlemeye tabi tarife türleri şunlardır:
ç) Dağıtım tarifeleri: Dağıtım şirketleri tarafından hazırlanacak olan dağıtım tarifeleri, elektrik enerjisinin dağıtım sistemi üzerinden naklinden yararlanan tüm gerçek ve tüzel kişilere eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak hizmetlere ilişkin fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Dağıtım tarifeleri; dağıtım sistemi yatırım harcamaları, sistem işletim maliyeti, teknik ve teknik olmayan kayıp maliyeti, kesme bağlama hizmet maliyeti, sayaç okuma maliyeti, reaktif enerji maliyeti gibi dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur. Dağıtım şirketlerinin tarifelerine esas alınacak teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin hedef oranlar bu kayıpları düşürmeyi teşvik edecek şekilde Kurul tarafından belirlenir.” denilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden açıkça anlaşıldığı üzere piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan hiçbir unsura tarifede yer verilemeyecektir. ARGE harcamalarının dağıtım faaliyeti ile doğrudan ilgisi olmadığı dikkate alındığında bu harcamaların tarifede yer almaması gerektiği düşünülmektedir.
Bununla birlikte ARGE harcamaları, “Dağıtım Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ” ile dağıtım tarifesinin bir unsuru olarak düzenlenmiştir.
19.11.2020 tarih ve 31309 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Dağıtım Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ” in “Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller” başlıklı 5’inci maddesinde:
(2) Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, dağıtım gelir tavanı ve talep tahminleri dikkate alınarak hesaplanır. Dağıtım gelir tavanı, sistem işletim gelir tavanı ile kayıp enerji gelir tavanı unsurlarından oluşur.
…” denilmiş olup “Sistem işletim gelir gereksinimi hesaplamaları” başlıklı 6 ncı maddede ise:
“(1) Dağıtım şirketinin sistem işletim gelir gereksinimi, uygulama dönemi öncesinde her tarife yılı için aşağıdaki eşitlik (1)’e göre hesaplanır:
uti ,t
SGGt = (SMBt + DMBt) X (1 – + ARGEt + YBt + VFt
i=ud,’l
SGGt t tarife yılına ilişkin sistem işletim gelir gereksinimini,
SMBt t tarife yılı sistem işletim gelir gereksiniminin sektörel ya da dağıtım şirketine özel ortalamalarla hesaplanan sabit maliyet bileşeninin işletme giderlerine karşılık gelen kısmını,
DMBt Eşitlik (12)’ye göre hesaplanan t tarife yılı sistem işletim gelir gereksiniminin değişken maliyet bileşenini,
ud Tarife uygulama dönemini,
t Tarife uygulama dönemindeki her bir tarife yılını,
Xi Tarife uygulama döneminin ilk yılından t tarife yılına (i, yıllar olmak üzere)
kadar olan verimlilik hedefini,
ARGEt t tarife yılı için belirlenen araştırma ve geliştirme bütçesini,
YBt t tarife yılı sistem işletim gelir gereksiniminin yatırım harcamalarına karşılık
gelen ve itfa ile makul getiri tutarı toplamından oluşan kısmını,
VFt Tarife uygulama döneminin her bir yılındaki itfa tutarı ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında belirlenen amortisman tutarı arasındaki fark nedeniyle oluşması öngörülen vergi farkı tutarını,
gösterir.” ifadelerine yer verilmiştir.
Sistem işletim gelir gereksiniminde, gerçekleşmesi öngörülen ARGE harcamalarına da yer verildiği formülden açıkça anlaşılmaktadır.
ARGE harcamalarının gelir gereksinim hesaplamalarında ne oranda dikkate alınacağı söz konusu tebliğin “Araştırma ve geliştirme giderleri” başlıklı 9’uncu maddesinde düzenlenmiştir. 9’uncu maddede:
“ (1) Ar-Ge’nin desteklenmesi amacıyla, dağıtım şirketlerinin kontrol edilemeyen işletme giderleri hariç verimlilik uygulanmış yıllık düzenlemeye esas işletme giderlerinin %2’sine tekabül eden tutarı gelir gereksinimi hesaplamalarında Ar-Ge bütçesi olarak dikkate alınır. ” denilerek ARGE’nin, düzenlemeye esas işletme giderlerinin %2’sine tekabül ettiği açıkça ifade edilmiştir.
Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’nin “Düzenlemeye tabi tarifelerin uygulanması” başlıklı 26’ncı maddesinde :
(2) İletim ve dağıtım tarifelerinde yer alan fiyatlar, doğrudan kullanıcıya veya kullanıcıya yansıtılmak üzere ilgili kullanıcıya enerji tedarik eden lisans sahibi tüzel kişilere fatura edilir.
…” denilerek dağıtım tarifesinin kullanıcılar tarafından ödeneceği bir kez daha teyit edilmiştir.
21 adet elektrik dağıtım şirketine 3 üncü uygulama döneminde ( 2016-2020 yılları arası) 209.473.850,00 TL ARGE bütçesi verilmiş olup (güncellenmiş tutar 280.218.312,00 TL), bu tutarın 117.484.950,00 TL si (güncellenmiş tutar) ARGE harcaması olarak gerçekleştirilmiştir. ARGE bütçesinin harcanmayan kısmı tarifede düzeltme işlemine tabi tutulmaktadır.
İşletme giderlerinin %2’sine kadar Ar-Ge harcamalarına tebliğle izin verildiği, yapılan bu harcamaların dağıtım tarifesinin bir unsuru olarak düzenlendiği, en nihayetinde tüketicilere yansıtıldığı, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununa göre piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan hiçbir unsura tarifede yer verilemeyeceği hükümleri birlikte değerlendirildiğinde ARGE için yapılan harcamaların dağıtım tarifesinden çıkarılmasının ve tebliğin yeniden düzenlenmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.