|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Sosyal Güvenlik Kurumuna Arsa Bedeli Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol kapsamında yürütülen faaliyetlerde çeşitli eksiklikler tespit etmiştir. Protokol çerçevesinde, Kurum ile iştirak ettiği şirket arasında, taşınmazların devri ve inşaat süreçleri ile ilgili olarak bazı işlerin tamamlanmadığı gözlemlenmiştir. Protokol’ün ilgili maddeleri, yükümlülüklerin zamanında ve eksiksiz yerine getirilmesini şart koşmasına rağmen, kabul işlemlerine başlanan projelerde kusur ve eksikliklerin bulunduğu belirlenmiştir. Özellikle, kabul aşamasındaki işlerdeki hatalı imalatlar, Kurumun işleyişinde sorunlara yol açmaktadır.
Ayrıca, kesin hesapların çıkarılamaması nedeniyle inşaat bazında mahsuplaşmaların gerçekleştirilemediği ve bu durumun protokol süresinin uzamasına neden olduğu tespit edilmiştir. Protokol’ün 10’uncu maddesi, kesin hesapların 60 gün içinde yapılmasını öngörmesine rağmen, bazı işlerde fatura kesilememesi nedeniyle bu süreç tamamlanamamıştır. Protokol süresinin 2017 yılında sona ermesine rağmen, Yönetim Kurulu tarafından toplamda 9 kez uzatıldığı görülmektedir. Bu bağlamda, kesin hesapların hızla çıkarılması ve mahsuplaşma süreçlerinin tamamlanması gerekmektedir. |
BULGU: Arsa Payı Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol Kapsamında Yürütülen Faaliyetlerde Eksikliklerin Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olmaksızın, Kurum ile Kurumun iştiraki olan bir şirket arasında şirketçe de uygun bulunan Kurum mülkiyetindeki taşınmazların ekspertiz bedelleri üzerinden şirkete devri ile devir bedeli karşılığında Kurum ihtiyacı binaların yapılması konulu “Sosyal Güvenlik Kurumuna Arsa Bedeli Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol” kapsamında yapılan bazı iş ve işlemlerde eksiklikler görülmüştür.
a) Protokol Kapsamında Yaptırılan Bazı İşlerde Eksikliklerin Tamamlanmaması
Kurum ile Kurumun ortağı şirket arasında yapılan Protokol kapsamında arsa bedeli karşılığı yaptırılan inşaatlardan bazılarındaki eksikliklerin tamamlanmadığı görülmüştür.
Protokol’ün 4’üncü maddesinde, sözleşmede yapılması taahhüt edilen işlerin tamamının proje ve şartnamelerine uygun olarak belirtilen süre içerisinde tam ve eksiksiz olarak yerine getirilmesi, protokole taraf olan şirketin yükümlülükleri arasında sayılmıştır. Aynı Protokol’ün 13’üncü maddesinde ise bu protokolden doğan yükümlülüklerin taraflardan biri tarafından ihlal edilmesi veya süresi içerisinde yerine getirilmemesi halinde ihtarname çekileceği, ihtarname ile verilen sürenin sonunda halen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde başka ihtara gerek kalmaksızın protokolün fesih olacağı ve bu durumda doğabilecek zararları talep etme hakkının bulunduğu taraflarca kabul edilerek Protokol imzalanmıştır.
Söz konusu Protokol kapsamında yapılan işlerden kabul işlemlerine başlanan üç yapım işi için kabule engel nitelikte olmamakla birlikte kusur ve noksanlıklar bulunmaktadır. Kabul eksikliklerinin şirket tarafından yerine getirilmesi halinde kabul tutanakları onaylanacaktır. Ancak, iki işe ilişkin eksikliklerin kabul tutanaklarında belirtilen süreler üzerinden yıllar geçmesine rağmen tamamlanamadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, kabul aşamasındaki bu işlerde tutanak altına alınan eksikliklerin yanı sıra Kurumun kullanırken sorun yaşamasına neden olan hatalı imalatların bulunduğu da görülmüştür. Kurum tarafından acil olarak yapılması gereken bazı hatalı imalat ve uygulamalara mahsuplaşmak üzere müdahale edilmektedir. Bunun yanında, Kurum tarafından kabulü yapılan diğer binalarda ortaya çıkan eksik ve hatalı imalatların tamamlanması veya onarılması da Protokole taraf olan Kurum iştirakinden istenilmektedir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Eserin Kabulü” başlıklı 477’nci maddesinde, usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için yüklenicinin sorumluluğunun devam ettiği, eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa iş sahibinin gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorunda olduğu ve bildirmezse eserin kabul edilmiş sayılacağı hüküm altına alınmıştır. Kanun’un 478’inci maddesinde ise zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir.
Protokol kapsamında yaptırılan binalarda tespit edilen hatalı imalatların zamanaşımına uğramadan şirkete bildirilmesi, ayıpların giderilmesine yönelik geçici kabul noksanlıkları bulunan yapım işi dışındaki yerler içinde hukuki süreçlerin takip edilmesi ve kabul eksiklikleri bulunan üç yapım işindeki eksikliklerin tamamlatılması veya Protokol’ün 13’üncü maddesine göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
b) Protokol Kapsamında Yaptırılan Bazı İşlerde Kesin Hesapların Çıkartılamaması ve Mahsuplaşmanın Yapılamaması
Kesin kabulü yapılıp yapımı tamamlanan inşaatların kesin hesapların yapılmaması nedeniyle inşaat bazında mahsuplaşmaların tüm işlerde yapılamadığı, mahsuplaşmaların tamamlanamaması nedeniyle protokolün süresinin uzatıldığı ve protokolün süresinin uzatılması nedeniyle de genel mahsuplaşmanın yapılamadığı görülmüştür.
Kurum ile Kurum iştiraki olan şirket arasında yapılan Sosyal Güvenlik Kurumuna Arsa Bedeli Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol’ün 10’uncu maddesi uyarınca, inşaatın sözleşme hükümlerine göre yapılacak kesin hesabından sonra 60 gün içerisinde mahsuplaşma gerçekleştirilmelidir. Kurum tarafından devredilen ve ekspertiz raporuyla değerlenen taşınmazların değerleri ile yapılan inşaatın tüm imalat süreçlerinin ve faturalarının değerlendirilerek oluşturulacak kesin hesap sonucu hesaplanan inşaat maliyetinin birbiriyle karşılaştırılması ve duruma göre Kurum ile şirket arasındaki alacak-borç ilişkisinin ortaya çıkartılması gerekmektedir. Ancak, yapılan inceleme sonucunda Kurumun ortağı olduğu şirket tarafından fatura kesilememesi nedeniyle 9 iş için kesin hesabın çıkarılamadığı ve sonucunda inşaat bazında mahsuplaşma yapılamadığı tespit edilmiştir.
Protokol’ün 10’uncu maddesinin devamında; bu çerçeve Protokolün 5 yıl süre ile geçerli olacağı, Kurum Yönetim Kurulu ile bu sürenin uzatılabileceği ve sürenin bitimi sonunda genel mahsuplaşma yapılarak çıkacak farkın 1 yıl içinde ödeneceği düzenlemesi yapılmıştır. Protokol’ün süresi 13.01.2017 yılında bitmiş olmasına rağmen Yönetim Kurulu Kararıyla toplamda 9 kez olmak üzere 13.10.2023 tarihine kadar uzatılmıştır.
Protokol hükümleri uyarınca kesin hesapların çıkarılarak mahsuplaşmaların yapılması sürecinin hızlandırılması gerekmektedir.