Arsa Vasfı ile Tahsis Edilen Taşınmazlar Üzerine Kurum Tarafından Yapılan Binaların Kurum Mali Tablolarında Gösterilmemesi ve Tapu Kayıtlarında Cins Tashihi Yapılmamış Taşınmazların Olması (Sayıştay)

BULGU: Arsa Vasfı ile Tahsis Edilen Taşınmazlar Üzerine Kurum Tarafından Yapılan Binaların Kurum Mali Tablolarında Gösterilmemesi ve Tapu Kayıtlarında Cins Tashihi Yapılmamış Taşınmazların Olması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları

Kuruma arsa vasfıyla tahsis edilen Hazine taşınmazları üzerine yapılan binaların Kurum mali tablolarında gösterilmediği ve Kurumun mülkiyetinde, yönetiminde, kullanımında bulunan bazı taşınmazların ise mevcut kullanım şekilleri ile tapu kayıtları birbirinden farklı olmasına rağmen, bu taşınmazların tapu kayıtlarında cins tashihi yapılmamış olduğu görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kayıt Zamanı” başlıklı 50’nci maddesinde; bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirileceği, aynı Kanunun “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde de; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu hüküm altına alınmıştır.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesinin 1/d bendinde; Kamu idarelerinin tapu kütüğünde üçüncü kişiler adına tescilli veya diğer kamu idarelerinin yönetiminde olmakla birlikte irtifak hakkı tesisi, tahsis, kiralama, kullanma izni verilmesi gibi yollarla kullanım hakkı kendilerine verilen taşınmazların kaydını Ek 6’daki “Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsis Formu’ nda” yer alan bilgileri içerecek şekilde tutmaları gerektiği düzenlenmiştir. Yönetmelik’in 5’inci maddesinde; Yönetmelik eki Ek 1’deki “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınacağı, taşınmazların rayiç değerinin ise maliki kamu idaresince, başka bir kamu idaresinin yönetiminde veya kullanımında olanların ise bu idarelerce tespit edileceği düzenlenmektedir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde taşınmaz malların muhasebe kaydıyla ilgili yeni düzenlemeler yapılmış olup Yönetmelik’in 130, 131 ve 132’nci maddelerindeki değişikliklerle, taşınmaz hesap kodlarının altında “03-Tahsisli Kullanılan Taşınmazlar” şeklinde alt kod eklenmiştir. 47 Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Amortisman ve Tükenme Payları)’nin “Tahsisli Taşınmazların Amortisman İşlemleri” başlıklı 7’nci maddesinde; diğer kamu idarelerine tahsis edilen taşınmazların amortisman işlemlerinin taşınmazı kullanan kamu idaresi muhasebe birimi tarafından muhasebeleştirileceği hüküm altına alınmıştır. Muhasebe yönetmelikleri gereği, Kurum tarafından başka kamu idarelerinden tahsisli olarak kullanılan taşınmazların malik idare tarafından belirlenmiş maliyet bedeli üzerinden, böyle bir değerleme yoksa Kurum tarafından belirlenecek rayiç bedeli üzerinden “03 Tahsisli Kullanılan Taşınmazlar” alt kodunda izlenmesi, ayrıca 47 numaralı Muhasebat Genel Tebliği gereğince bu taşınmazlar için Tebliğde öngörülen oranlar üzerinden amortisman ayrılması gerekmektedir.
Yine, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Cins tashihlerinin yapılması” başlıklı 10’uncu maddesinde; “1) Kamu idarelerince; mülkiyetlerinde, yönetimlerinde veya kullanımlarında bulunan taşınmazların mevcut kullanım şekli ile tapu kaydının birbirine uygun olmaması durumunda, taşınmazlar mevcut kullanım şekli ile kayıtlara alınır. Kamu idareleri taşınmazların cins tashihinin yapılması için gerekli işlemleri yaparlar.
(2) Tahsis edilen ve üzerinde irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar açısından bu yükümlülük kullanan idarenin veya gerçek veya tüzel kişilerin durumu tespit eden yazısı üzerine taşınmaz maliki idareye aittir. Ancak cins tashihine ilişkin gerekli belgeler ile buna ilişkin malî yükümlülükler kullanıcılar tarafından karşılanır.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen hükümlerden anlaşılacağı üzere; taşınmazların fiili envanterinin yapılarak taşınmazların bu bilgiler üzerinden muhasebe kayıtlarına alınması, Kuruma tahsisli Hazine taşınmazları üzerinde yapılan binaların cins tahsisi işlemleri yürütülerek bu taşınmazların mevcut kullanım şekliyle muhasebeleştirilmesi, Hazine arsası üzerinde yapılan binalar için 252 Binalar Hesabı’na (03-Tahsisli Kullanılan Taşınmazlar) kayıt yapılması, Kurumun mülkiyetinde bulunan yahut da mülkiyetinde olmamakla birlikte yönetim ve kullanımında bulunan tahsisli taşınmazların mevcut kullanım şekilleri ile tapu kayıtlarının birbirinden farklı olduğu durumlarda bunların tapu kayıtlarında cins tashihlerinin yapılması ve tapu kayıtlarının mevcut kullanım şekline göre güncellenmesi gerekmektedir.
Yapılan denetimlerde, Kuruma arsa vasfıyla tahsis edilen Hazine taşınmazları üzerine yapılan binaların Kurum mali tablolarında gösterilmediği ve Kurumun mülkiyetinde, yönetiminde ve kullanımında bulunan bazı taşınmazlarının mevcut kullanım şekli ile tapu kayıtları birbirinden farklı olmasına rağmen, tapu kayıtlarında cins tashihi işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında bazı taşınmazların tahsis işlemleri yapılmasına rağmen, bazıları için çalışmalar tamamlanmadığı ve sürecin devam ettiği belirtilmiştir.
Bu itibarla, Kuruma arsa vasfıyla tahsis edilen Hazine taşınmazları üzerine yapılan binaların Kurum mali tablolarında gösterilmesi ve Kurumun mülkiyetinde, yönetiminde ve kullanımında bulunan bazı taşınmazların mevcut kullanım şekli ile tapu kayıtlarındaki bilgilere göre tapu kayıtlarında cins tashihi işlemlerinin yapılması gerekmektedir.