|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin yeni personel alım süreçlerinde önemli bir eksiklik tespit etmiştir. Rapor, işe alınan bireylerin arşiv araştırmaları ve güvenlik soruşturmalarının tamamlanmadan göreve başladığını ortaya koymaktadır. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ilgili maddeleri, personel alımında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu süreçlerin tamamlanmadan işe alım yapılması, yasal düzenlemelere aykırıdır.
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, arşiv araştırmasının kamu görevine atanacak kişiler için zorunlu olduğunu belirtmektedir. Kanunun 4. maddesi, bu araştırmanın kapsamını ve gerekliliklerini detaylandırmaktadır. Ayrıca, güvenlik soruşturmalarının değerlendirilmesi için oluşturulan komisyonların işleyişi de belirlenmiştir. Ancak, denetim raporunda belirtilen hatanın düzeltilmiş olduğu bildirilse de, 2024 yılı mali tablolarında bu durumun etkisi bulunmamaktadır. Sonuç olarak, yeni personelin işe başlamadan önce güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmalarının tamamlanması gerekmektedir. Bu, hem yasal bir zorunluluk hem de kamu güvenliği açısından kritik bir adımdır. |
BULGU: Arşiv Araştırması ve Güvenlik Soruşturması Bitmeden Yeni Personelin İşe Başlatılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare, işe alınan yeni personelin arşiv araştırmalarını ve güvenlik soruşturmalarını bitirmeden ilgili kişileri işe başlattığı görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak çıkarılan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Şirket personelinde aranacak şartlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“(1)Şirketlerde işe alınacaklarda;
3)Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlardan, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olmamak,
6) Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak,
şartları aranır.
(3)Birinci fıkranın altıncı bendine ilişkin soruşturma ve/veya araştırma talepleri ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden istenir. İntikal eden güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması sonuçları 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine göre illerde valilikler bünyesinde teşkil edilen değerlendirme komisyonunca değerlendirilir. Ancak vali tarafından uygun görülmesi halinde sonuçların değerlendirilmesi ilgili idare bünyesinde anılan Yönetmeliğe göre teşkil edilen değerlendirme komisyonuna bırakılabilir. Şirketin ortakları arasında birden fazla idare bulunması durumunda değerlendirme yetkisinin bırakılacağı idare vali tarafından belirlenir.”Denilmektedir.
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 3’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.”
Denilmekte olup,
Aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması;
Kişinin adli sicil kaydının,
Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,
Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,
ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,
Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının,
mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.”
Denilmektedir.
Yine aynı Kanun’un 7’nci maddesinde;
“1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.
(2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.
(3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.” hükümleri yer almaktadır.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’in, “Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar” başlıklı 9’uncu maddesinde;
(1) Statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılır.” hükmü düzenlenmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti uyarınca, söz konusu hatanın düzeltildiği bildirilmiş olsa da 2025 yılında yapılan işlemin 2024 yılı mali tablolarında oluşan hatayı düzeltici etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, işe alınan kişilerin işe başlatılmadan önce güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmalarının tamamlanması gerekmektedir.