… AŞ ile İmzalanan Protokol’de Arazi Kira Bedellerinden Şirketin Bazı Giderlerinin Düşülmesi Hükmüne Yer Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: … AŞ ile İmzalanan Protokol’de Arazi Kira Bedellerinden Şirketin Bazı Giderlerinin Düşülmesi Hükmüne Yer Verilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Teknoloji geliştirme bölgesi sınırları içindeki ODTÜ arazilerinin kira bedellerinden, … AŞ’nin yapmış olduğu altyapı ve üstyapı yatırım-bakım-onarım ve sigorta, Uluslararası Projeler Destek Ofisi, Teknoloji Transfer Ofisi programları giderlerinin düşüldüğü görülmüştür.
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; yönetici şirket, ilgili Kanun’a uygun ve anonim şirket olarak kurulan, bölgenin yönetimi ve işletmesinden sorumlu şirket olarak tanımlanmıştır. Yönetici şirketin yükümlülükleri; ayrıntılı olarak Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yönetici şirketin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre Kanun’un amacını gerçekleştirmek üzere bölgeye ait planlama ve projelendirmenin yapılması, gerekli alt yapı ve üst yapı hizmetlerinin yürütülmesi ile bölge için gerekli olan temizlik, elektrik, içme ve kullanma suyu, doğal gaz, akaryakıt, ısıtma ve havalandırma, dağıtım şebekeleri, kanalizasyon, atık su, bölge içi yollar, ulaşım, ses ve veri iletişimi, internet hizmetleri ve diğer hizmetlerin sağlanması ve kesintisiz olarak sürmesi için gerekli önlemlerin alınması, çalışma esaslarının belirlenmesi, fiyatlandırmaların ve hesaplamaların yapılması ve uygulanması, her türlü bakım ve onarım hizmetlerinin sağlanması, alt ve üst yapılara zarar verenlerin tespiti ile zararların tazmininin sağlanması, ayrıca Kanun ve bu Yönetmelik kapsamında bölgede yer alan kişilerin ihtiyaç duyacakları yeme, içme, eğlenme, dinlenme, dua etme yeri ve barınma gibi ekonomik, sosyal ve kültürel gereksinimlerinin imkân dâhilinde karşılanması yönetici şirketin sorumlulukları arasındadır.
4691 sayılı Kanun’nun “Destek ve muafiyetler” başlıklı 8’inci maddesinde; “Bölgelerde alt yapı, idare binası, Ar-Ge binası, atölye ve kuluçka merkezi inşası ile atölyelerde kullanılacak makine, ekipman ve yazılımlar ile Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile tasarım faaliyetlerini desteklemeye yönelik yönetici şirketçe yürütülen veya yürütülecek kuluçka programları, teknoloji transfer ofisi hizmetleri ve teknoloji iş birliği programları ile ilgili giderler, yardım amacıyla Bakanlık bütçesine konulan ödenekle sınırlı olmak üzere karşılanabilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Bölgelere kullandırılacak ödenek başlıklı 126’ncı maddesinde de; “Bölgelerde; alt yapı, idare binası, Ar-Ge binası, atölye ve kuluçka merkezi inşasına ilişkin giderler, atölyelerde kullanılacak makine, ekipman ve yazılımlar ile Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile tasarım faaliyetlerini desteklemeye yönelik yönetici şirketçe yürütülen veya yürütülecek kuluçka programları, teknoloji transfer ofisi hizmetleri ve teknoloji iş birliği programları ile ilgili giderler, bölge yönetici şirketine yardım amacıyla, Bakanlık bütçesine konulan ödenekle sınırlı olmak üzere karşılanabilir. Bölgelere kullandırılmak amacıyla Bakanlık bütçesine konulan ödenekler yıllık yatırım programında yer alır ve Cumhurbaşkanlığınca belirlenen harcama programları dâhilinde kullanılır.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen hükümlerden de anlaşılacağı üzere yönetici şirketin alabileceği destekler, Bakanlık bütçesine konulan ödenekle sınırlı olmak üzere karşılanabilmektedir. Bunun dışında yapılan bakım onarım vb. işletme giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanması mümkün değildir.
Mülkiyeti ODTÜ’ye ait taşınmazlar üzerinde faaliyet gösteren sözkonusu Şirket ile Üniversite arasında yapılan Protokol’ün 3’üncü maddesinde;
“Teknokent bölgesinde … AŞ tarafından 4691 sayılı Yasa’nın verdiği yetki ve haklar kapsamında yapılan/yaptırılan ve Teknokent’in amaçları doğrultusunda fiilen kullanılan yapıların (araştırma-geliştirme ve yazılımevi binaları, kantin, kafeterya, restoran, büfe vs. her türlü idari hizmet binalarının) yapılması için gerekli ve Teknokent faaliyetleri nedeniyle Teknopark AŞ’nin yapacağı;
-Teknokent’in altyapı ve üstyapı yatırım-bakım-onarım ve sigorta giderleri,
-Teknokent binalarının her türlü ruhsat vs. yasal giderleri,
-Teknokent binalarının yatırım geri ödeme giderleri,
-… AŞ tarafından ODTÜ’nün araştırma-geliştirme faaliyetlerini desteklemek ve bu faaliyetlerin sonuçlarını ekonomik değere dönüştürmek amacıyla yürütülen (Uluslararası Projeler Destek Ofisi, Teknoloji Transfer Ofisi vb.) programların giderleri,
-ve ODTÜ tarafından yaratılan katma değer,
dikkate alınarak uygulanacak yıllık kullanım bedeli belirlenir.”
hükmü bulunmaktadır.
Bu hüküm doğrultusunda Üniversite Yönetim Kurulu tarafından Şirketten 2022 yılı irtifak bedeli olarak 7.056.716,07 TL’nin alınması kararlaştırılmıştır. 2022 yılı Kira Bedeli Tespiti Komisyon Raporu’nda;
“Bakım-onarım ve tadilat işleri için harcanan KDV hariç 2.277.178,98 TL’nin ödenecek miktardan düşülmesinin,
-TÜBİTAK1513 Projesi kapsamında TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) tarafından sağlanan desteğe ek olarak Teknokent AŞ tarafından 1513 Projesi kapsamında harcanan 3.070.478,50 TL’nin ödenecek miktardan düşülmesinin,
-ODTÜ adına yürütmüş olduğumuz AB projeleri için düzenlenen ve tahsil edilememiş 424.642,59 TL proje yürütme hizmeti bedelinin üniversiteye ödenecek miktardan düşülmesinin,
Sonuç olarak, 2022 yılı için KDV hariç (335.564,03+12.493.452,11) –
(2.277.178,98+3.070.478,50+424.642,59) = 7,056.716,07 TL’nin ODTÜ’ye arazi bedeli olarak ödenmesinin,
uygun olduğu Komisyon Üyelerince değerlendirilmiştir.” denilmiş ve Üniversitenin alacağı toplam kira bedelinden Raporda ayrıntısı gösterilen tutarlar düşüldükten sonra kalan tutar 7.056.716,07 TL tahsil edilmiştir.
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ile Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği’nin yukarıda sayılan hükümleri uyarınca söz konusu Şirketin yükümlülüğünde olan giderlerin Üniversite tarafından karşılanması mümkün değildir.
Diğer taraftan söz konusu giderlerin alınması gereken gelirden düşülerek karşılanması da bütçe hukuku açısından usule aykırıdır. Nitekim 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’ncü maddesinde; kamu giderlerinin, kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri ifade edeceği düzenlenmiştir.
Kamu İdaresince bulgu konusu hususa iştirak edilerek düzeltme işlemlerine başlanılacağı ifade edilmiştir.
Söz konusu uygulama, kamu giderinin yapılması için yasal bir mevzuat gerekliliğinin yanında bütçe ile verilmemiş harcama yetkisinin, kamu gideri yapılmasına ilişkin başta 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu olmak üzere mevzuatta belirtilen usullere de uyulmaksızın yerine getirilmesi sonucuna da yol açmıştır. Sonuç olarak, Protokolün ilgili maddesinde yer alan hükmün gözden geçirilmesi gerekmektedir.