Aşırı düşük teklif açıklamalarında işçilik fiyatlarının asgari ücretin üzerinde olması yeterli midir (KİK)

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle ihaleyi yapan idarenin Kamu İhale Genel Tebliği’nin aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi ile ilgili 45.maddesinin amacı dışına çıktığı, firmaları tarafından gönderilen açıklama istenilen ve yaklaşık maliyetin % 80’ini oluşturan sıralı iş kalemleri üzerinde bilgi ve belgelerini düzenledikleri ve geri kalan iş kalemleri için sorgulama yapılmasının mevzuata aykırılık teşkil ettiği, ihale komisyonunca uygun görülmeyen belgelerden biri olan Adıyaman mozel bej mermerle duvar ve döşeme kaplaması yapılmasıyla ilgili analizlerin incelenmediği, eğer incelenmiş olsa idi her iki analiz için de 2 cm kalınlığında mermer kullanılacağının anlaşılacağı, idarenin vermiş olduğu analiz formatı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın söz konusu iş kalemleriyle ilgili analizlere uygun olarak düzenlenmiş analizlerin sunulduğu, analizlerde kalınlık katsayısı kullanıldığı, firmaları tarafından analizlerde asgari saatlik ücret olarak 4,50 TL/saat alındığı, bu ücretin yürürlükteki saatlik asgari ücret fiyatından yüksek olduğu, netice itibarıyla idarenin aşırı düşük teklif değerlendirmesinin yerinde olmadığı iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

İncelenen ihaleye 16 isteklinin teklif verdiği, geçerli teklifler dikkate alınarak sınır değerin 793.476,93 TL olarak belirlendiği, teklif fiyatı sınır değerin altında kalan dört istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, Habip HAYIRLI, Mehmet Sait ARUSOĞLU ve Hasan Tahsin GERGERLİ Gerger Mühendislik’in aşırı düşük teklif açıklaması sunmadığı, Badıllı Mühendislik Teks. İnş. Gıda Tur. San.ve Tic. Ltd. Şti.nin ise sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının uygun olmadığı gerekçesiyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı, teklifi sınır değerin üzerinde olan Akkuş Gıda Sanayi İnş. Tic. Ltd. Şti.nin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenerek ihalenin bu istekli üzerinde bırakıldığı, Özlem İnş. Tur. İth. İhr. Ltd. Şti.nin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde; “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

“İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.”hükmü,

Anılan Kanun’un “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.” hükmü yer almaktadır.

Yapım işleri ihalelerinde teklif bedeli sınır değerin altında kalan isteklilerin 4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada uyacakları usul ve esaslar Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45’inci maddesinde düzenlenmiştir.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45’inci maddesinde;

“…

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. (Değişik: 20/8/2011-28031 R.G./ 16 md.) İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

…

45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada; sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklinin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;

a. Tedarikçi veya üreticilerden alınan proforma faturalar,

….dir.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (45.1.13.1 – 45.1.13.8) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır.

Yukarıda sayılan belge ve bilgilerden hiçbiri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer belge ve bilgiler kullanılarak da açıklama yapılabilir. (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir.) (Ek: 20/8/2011-28031 R.G./ 17 md.) Yüklenicinin dışında üçüncü kişilerce inşaat mahalli dışında imal edilen ve esaslı başka bir işçilik veya malzeme katkısı yapılmaksızın yapıya monte edilen yapı elemanları için teklif edilen fiyatın, malzeme ve işçilik (gerekiyorsa nakliye de) fiyatlarının da belirtildiği proforma fatura veya fiyat teklifi ile belgelendirilmesi durumunda, bu iş kalemlerine ilişkin ayrıca analiz sunulması zorunlu değildir.

…

45.1.13.1. Tedarikçi veya imalatçılardan alınan ve birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

…

45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 – 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir.”

açıklaması yer almaktadır.

Bahse konu anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle yapılan ihalede idare tarafından 30 adet iş kalemine ilişkin açıklama istenilmiş olup başvuru sahibi Badıllı Mühendislik Teks. İnş. Gıda Tur. San.ve Tic. Ltd. Şti. açıklaması ekinde; hesap cetveli icmali, 34 adet maliyet tablosu, 3 adet analiz, ayrıca bu analizlere ilişkin 2 adet serbest muhasebeci mali müşavir onaylı proforma fatura ile kamu kurum ve kuruluşlarının yayımlamış olduğu ve açıklamada esas alınan fiyatlar ile ilgili 1 adet liste sunmuştur

Anılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde,

İdare tarafından açıklama istenilen 27 adet iş kalemleri için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanmış “kâr ve genel gider” içermeyen 2012 yılı fiyatları üzerine istekli tarafından belirlenen kâr ve genel gider tutarı ilave edilerek fiyat oluşturulduğu bahse konu iş kalemleri ile ilgili olarak Kamu İhale Genel Tebliğinin 45.1.5. maddesi hükümlerine göre hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunduğu,

“26.252/c1/ANL-2 cm kalınlığında Adıyaman mozel bej mermer plaklar ile duvar kaplaması yapılması – 2*30*Serbest Boy”iş kalemi ile ilgili ihale dokümanı kapsamında yer alan birim fiyat tarifine uygun olarak Çevre ve Şehir Bakanlığı tarafından yayımlanmış analiz girdileri miktarları esas alınarak açıklama yapıldığı, analiz girdisi içinde yer alan “2 cm kalınlığındaki Adıyaman mozel bej mermer” ile ilgili olarak “Yardımcı Mermer Maden San. ve Tic. Ltd. Şti.” tarafından düzenlenmiş olan proforma fatura sunulduğu, proforma fatura üzerinde “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yer aldığı ve serbest muhasebeci mali müşavir tarafından iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle imzalanıp kaşelendiği,

“26.206/c1/ANL 3 cm kalınlığında Adıyaman mozel bej mermer ile döşeme kaplaması yapılması – 3*30*Serbest Boy”iş kalemi ile ilgili olarak Çevre ve Şehir Bakanlığı tarafından yayımlanmış analiz girdi miktarları esas alınarak açıklama yapıldığı,

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 26.206/C1 poz nolu iş kalemi için yayımlanmış fiyat analizinde yer alan girdi miktarlarının aşağıdaki şekilde olup;

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanmış rayiç listelerinde doğal taşların fiyatı 2*30*serbest boy için oluşturulduğundan, 3*30*serbest boy renkli mermer ile yapılacak olan duvar ve döşeme kaplamalarında k=0,22 katsayısı kullanılarak analiz oluşturulmuştur.

Başvuru sahibi tarafından 26.206/C1/ANL poz nolu iş kalemi ile ilgili analiz oluşturulurken, analiz girdileri içerisinde yer alan “04.416/C001- renkli mermer” girdisi için proforma fatura sunularak fiyatlandırma yapıldığı, alınan proforma faturanın “2 cm kalınlığındaki Adıyaman Mozel Bej Mermer” için düzenlenmiş olduğu, başvuru sahibi tarafından bahse konu iş kaleminin birim fiyat tarifine uygun olarak “3*30*serbest boy Adıyaman mozel bej mermer” fiyatına ulaşabilmek için yayımlanmış analize uygun olarak k=0,22 katsayısı kullanılarak fiyat oluşturulduğu,

“Özel İnş.08 – 5*15 cm aralığında 4,5 mm kalınlığında PVC kaplamalı panel çit yapılması”iş kalemi ile ilgili olarak malzeme ve işçilik girdileri belirtilerek analiz oluşturulduğu, panel çit ile ilgili olarak “Adana Panel Çit ve Çit Sistemleri” tarafından düzenlenmiş olan proforma fatura sunulduğu, proforma fatura üzerinde “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yer aldığı ve serbest muhasebeci mali müşavir tarafından iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle imzalanıp kaşelendiği,

Başvuru sahibi tarafından yaklaşık maliyetin % 80’ini oluşturan iş kalemleri ile ilgili olarak sunmuş oldukları açıklama kapsamındaki 26.252/C1/ANL, 26.206/C1/ANL ve Özel İnş.08 poz nolu iş kalemlerine ait analizlerde yer alan işçilik fiyatlarının ihale tarihinde (24.08.2012) geçerli saatlik asgari ücret olan 4.18 TL/Saat ‘in üstünde 4,50 TL/Saat olduğu,

Tespit edilmiş olup yapılan açıklamaların anılan mevzuata hükümlerine uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45’inci maddesinde;

“45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.”açıklaması yer almaktadır.

Anılan Tebliğ hükmü uyarınca yaklaşık maliyetin %20’lik bölümünde yer alan iş kalemleri hakkında bir açıklama yapılmasına gerek olmadığından başvuru sahibinin bahse konu iddiası yerinde görülmüştür.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, Badıllı Mühendislik Teks. İnş. Gıda Turz. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin değerlendirmeye alınarak bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.