ASKİ Sorumluluk Alanındaki İşletmelerin Bir Kısmının Atıksu Deşarj Yönetmeliği Kapsamında Durum Tespitlerinin Yapılmamış Olması (Sayıştay)

BULGU: ASKİ Sorumluluk Alanındaki İşletmelerin Bir Kısmının Atıksu Deşarj Yönetmeliği Kapsamında Durum Tespitlerinin Yapılmamış Olması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

ASKİ sorumluluk sahasında yer alan ve endüstriyel atıksu kaynağı olan işletmelerin bir kısmının Atıksu Deşarj Yönetmeliği kapsamında atıksu durumuna göre sınıflandırılmadığı görülmüştür.

31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’nin “Atıksuların Boşaltım İlkeleri” başlıklı beşinci bölümünün “Kanalizasyon Sistemlerine Boşaltım” başlıklı 25’inci maddesinde; bir endüstriyel atıksuyun kanalizasyon sistemine bağlanabilmesi için, kanalizasyon sisteminin yapısına ve çalışmasına zarar verip engel olmaması, çalışan personel ve civar halkı için sağlık sakıncası yaratmaması gerektiği belirtilmiştir.

ASKİ Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Deşarj Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde aşağıda yer alan tanımlara yer verilmiştir.

“Endüstriyel Atıksu: Evsel atıksu dışında kalan, endüstrilerin, imalathanelerin, ticari işletmelerin, sanayi sitelerinin her türlü üretim, işlem ve prosesinden kaynaklanan atıksulardır,

Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı: ASKİ Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen ve endüstriyel atıksuların kanalizasyon şebekesine doğrudan veya dolaylı bağlanma koşullarını belirleyen belgedir,

Bağlantı Durum Belgesi: Yapılan denetimler sonucunda sadece evsel nitelikli atıksu ürettiği tespit edilen kuruluşlara, Daimi Kirlilik Önlem Payı (KÖP) abonelerine, atıksularını tamamen ve devamlı olarak tekrar kullanabilir seviyede arıtan ve hiçbir deşarjı olmayan kuruluşlara verilen belgedir,

Kirlilik Önlem Payı (KÖP): Atıksulardaki kirletici parametre değerleri deşarj kısıtlamalarının üzerinde olan endüstri kuruluşlarının ödemek zorunda oldukları meblağdır.”

Aynı Yönetmelik’in 12’nci maddesinde endüstriyel atıksuların kanalizasyon şebekesine deşarj koşulları düzenlenmiştir. Bu maddeye göre atıksu durum tespit esasları şunlardır;

“a) ASKİ Genel Müdürlüğü sorumluluk alanı içerisinde bulunan kurulu her endüstri atıksu kaynağında, en az iki teknik elemanı tarafından durum tespit çalışmaları yaptırır. Anılan endüstri isim, üretim, hammadde, su, atıksu, kanal durumu ve arıtma önlemleri v.b. açılarından incelenir ve sonucunda bir rapor tanzim edilir.

İnceleme sonucunda anılan kuruluştan endüstriyel nitelikte atıksu kaynaklanmadığı tespit edilirse, bu kuruluş hakkında evsel atıksu kaynağı olarak değerlendirme yapılır ve “Bağlantı Durum Belgesi ” verilir. …

İnceleme sonucunda işyerinden endüstriyel nitelikte atıksu kaynaklandığı tespit edilirse, söz konusu işyeri hakkında “Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı” işlemlerine başlanır. .

Kategorizasyon işleminden sonra işyerinde yapılan tespitler (inceleme-numune alarak karakterizasyon) veya literatür bilgileri ile atıksularının kirleticiliği belirlenir.

Atıksu niteliklerinin belirlenmesini takiben işyerinin deşarj kısıtlamaları, Tablo l’e göre tespit edilir. Bu tespit neticesinde; Deşarj limitlerini sağlayan İşletmelerden ikinci teyit numunesi alınır. Teyit numunesinin deşarj limitleri dahilinde kaldığı belirlenirse işletme için “Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı” düzenlenir.

Deşarj ortamı ve atıksuyun kirleticilik nitelikleri birlikte değerlendirilerek o işyeri için esas alınacak kirletici parametre ve kirlilik katsayısı tespit edilir.

Deşarj limitlerini sağlamayan işletmeler için Kirlilik Önlem Payı (KÖP) aboneliği başlatılır. İşletme gerekli ön arıtma veya arıtma tesisi yapıncaya ve deşarj limitlerini sağlayıncaya kadar KÖP faturası öder. .

denilmiştir.

Yukarıdaki hükümlerde, bir endüstriyel atıksuyun kanalizasyon şebekesine bağlanabilmesi için taşıması gereken şartlar ile ASKİ’nin endüstriyel atıksu üreten işletmelerin atıksu durum tespitini yapmak üzere gerçekleştirmesi gereken işlemler yer almaktadır. Buna göre; ASKİ öncelikle, sorumluluk alanında bulunan her endüstri atıksu kaynağında, en az iki teknik elemanı tarafından durum tespit çalışması yaptırmalı ve sonucunda bir rapor tanzim ettirmelidir. İnceleme sonucuna göre işletmelere bağlantı durum belgesi verilmeli veya endüstriyel nitelikte atıksu tespit edilmesi halinde bağlantı kalite kontrol ruhsatı işlemlerine başlanmalıdır. Alınan numuneler sonucu deşarj koşullarını sağlayamayan işletmeler için ise kirlilik önleme payı aboneliği başlatılmalıdır.

Yapılan incelemede, ASKİ Genel Müdürlüğü tarafından çeşitli kurumlarla yapılan yazışmalar sonucu ASKİ sorumluluk alanındaki kayıtlı işletmeler diğer bir deyişle atıksu kaynakları temin edilmiş olup bunların bir kısmının yapılan kontrol ve denetimler sonucu yukarıda açıklanan Yönetmelik hükümleri gereği atıksu durumuna göre sınıflandırmasının yapıldığı ve bazı işletmelere deşarj koşullarını sağlayamadığı için kirlilik önleme payı aboneliği başlatıldığı görülmüştür. Ancak Kurum tarafından yapılan denetim ve kontrollere karşın, 2024 yılı itibarıyla çok sayıda işletmenin atıksu durumuna göre sınıflandırma işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.

ASKİ Genel Müdürlüğünce yetkili kurumlardan temin edilen aktif işletme listesinde yer alan işletmelerin her ne kadar yalnızca bir kısmı endüstriyel atıksu üretiyor olsa da, atıksu kaynağı söz konusu işletmelerin denetimlerinin yapılarak Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı süreçlerinin başlatılması ve rutin denetimlerinin yapılması önem arz etmektedir.

Kamu İdaresi cevabında, kirlilik yükü yüksek işletmelerden başlamak üzere gerekli çalışma takvimi ve denetim planının oluşturulduğu, atıksu deşarj yönetmeliği kapsamında işletmelerin durum tespitlerinin titizlikle takip edileceği belirtilmiştir.

Sonuç olarak, ASKİ sorumluluk alanında yer alan tüm endüstriyel atıksu üreten işletmelerin Atıksu Deşarj Yönetmeliği kapsamında denetimlerinin yapılarak atıksu durumuna göre sınıflandırılması ve deşarj koşullarını sağlayamayan işletmelerle ilgili kirlilik önleme payı aboneliklerinin başlatılması gerekmektedir.