Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Eğitim ve Araştırma Bursları Yönetmeliği’nin Uygulanma Aşamasında İhtilaflar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Eğitim ve Araştırma Bursları Yönetmeliği’nin Uygulanma Aşamasında İhtilaflar Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Eğitim ve Araştırma Bursları Yönetmeliğinin uygulanmasında yaşanan eksikliklerin burs iadelerinde ihtilaflara yol açtığı görülmüştür.
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesindeki Kurumlarca, Kurumların görev alanları çerçevesinde lisansüstü ve doktora sonrası düzeyde yurt içinde ve yurt dışında örgün eğitim ve öğrenim görecek ve bilimsel araştırma yapacaklara verilecek burslara ilişkin usul ve esasları düzenleyen Atatürk Kültür, Dil Ve Tarih Yüksek Kurumu “Eğitim ve Araştırma Bursları Yönetmeliği” 14.02.2014 tarih ve 28913 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Yönetmeliğin “Bursla ilgili diğer esaslar” başlıklı 15’inci maddesinin yedinci fıkrasında; “Kurum bursu, bu Yönetmelik hükümleri saklı kalmak şartıyla karşılıksızdır.”, “Sözleşme” başlıklı 13’üncü maddesinde ise; (Değişik: RG-21/8/2020-31220) Lisansüstü, doktora sonrası veya buna eş değer burs almaya hak kazananlarla Kurum Başkanı arasında bir sözleşme imzalanır…” denilmektedir.
Öte yandan, Kurumlarca verilen bursların kesileceği durumlar Yönetmeliğin 19’uncu maddesinde sayılmış olup buna göre;
“…c) Burslunun gerçeğe aykırı beyanda bulunması, gerçeğe aykırı bilgi veya belge ibraz etmesi,
ç) Yönetim Kurulunca kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın burs almaya hak kazanılan alanın ve tez konusunun değiştirilmesi,
d) Yönetim Kurulunca belirlenen başarı ölçütlerinin sağlanamaması,
f) Yönetim Kurulunca kabul edilen geçerli bir mazereti olmaksızın öğrenimine en az bir yarıyıl ara vermiş olması,”
durumlarında Yönetim Kurulu kararıyla bursun kesileceği hüküm altına alınmıştır.
Yine, Yönetmelik’in yükümlülükler ve bursun devamını düzenleyen 20’nci maddesinde;
“(1) (Değişik: RG-21/8/2020-31220) Burs almaya hak kazanılan programın 20/4/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinde belirtilen azami süresi sona erdiği halde tezini Kuruma teslim etmeyenlere ödenen burslar yasal faiziyle geri alınır.
(Değişik: RG-8/7/2019-30825 Mükerrer) Her yarıyıl sonunda ders aşamasındaki burslular not döküm çizelgesi ve öğrenci belgesi, tez aşamasındaki yüksek lisans bursluları tez danışmanlarının görüşünü belirten raporu, tez aşamasında olan doktora bursluları tez izleme komitesine sundukları raporu ve tez izleme komitesi tutanağını Bursiyer Evrak Yükleme Sistemine yükler. Yönetim Kurulu tarafından uygun bulunan geçerli bir mazereti olmaksızın söz konusu belgeleri eksiksiz olarak süresi içinde sisteme yüklemeyenlerin bursu kesilir. Ancak Kuruma karşı tez sorumluluğu devam eder.
Burslularının başarı durumu hakkında Kurumca yapılan inceleme sonuçlarına göre yılsonunda burs verilmesine devam edilip edilmeyeceği kararlaştırılır.
Yönetim Kurulunca kabul edilebilecek mazereti olmaksızın tez/araştırma konusunu değiştiren burslunun bursu kesilir ve tez konusunu değiştirdiği tarihten sonra ödenen burs miktarı yasal faiziyle geri alınır.
(10) Burslu bir müddet burs aldıktan sonra, Yönetim Kurulunca kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın eğitimini bırakırsa ödenen burslar yasal faiziyle geri alınır.”
hükümlerine yer verilmiştir.
Yine anılan Yönetmeliğin 20’inci maddesinin birinci fıkrasında atıfta bulunulan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinde;
Tezli yüksek lisans programını azami tamamlama süresi, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın altı yarı yıl,
Doktora programını azami tamamlama süresi, yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın on iki yarı yıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on dört yarı yıl,
olarak belirlenmiştir.
Yukarıda ifade edilen maddeler birlikte değerlendirildiğinde;
• Bu Yönetmelik kapsamında verilen bursların, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) veya Kredi ve Yurtlar Kurumu bursları benzeri başarıya verilen ödül niteliğinde olduğu, bu nedenle Yönetmelik ve sözleşmesinde belirtilen yükümlülüklerini yerine getiren bursiyerlerin mecburi hizmet ve geri ödeme gibi yükümlülükleri olmadığı,
• Program azami süresi sona erdiği halde tezini Kuruma teslim etmeyenlere ödenen bursların yasal faiziyle geri alınacağı, bunun da yüksek lisans programı için altı yarı yıl, doktora programı için on iki yarı yıl olduğu,
• Bursiyerler ile Kurum arasında Yönetmelik çerçevesinde sadece Lisans Üstü Eğitim Bursu Sözleşmesi imzalandığı; ancak teminat anlamında, verilen burslar karşılığında burs alan kişilerin ve kefillerinin yükümlülüklerini belirleyen ve sınırlarını çizen yüklenme senedi ve müteselsil kefalet senedi vb. uygulaması olmadığı,
anlaşılmaktadır.
Geçmiş yıllarda bursiyerlerin öğrenim ve başarı durumunun izlenme mekanizmasının sağlıklı çalışmadığı; bursun devamına yönelik yükümlülüklerini yerine getiremeyen burslular ile ilgili bursun kesilmesi sonrasında değerlendirme sürecinin uzadığı, bursun geri ödenmesi talep edilen burslular ile ihtilaf yaşandığı, akabinde yapılacak burs iade işlemine yönelik tereddüt oluştuğu görülmüştür.
Öte yandan, Yönetmelik’in 15’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Burslar, burs almaya hak kazanılan tarihi takip eden yılın Ocak ayında başlatılır, tatil ayları da dâhil olmak üzere öğrenim devam ettiği sürece ödenir.” denilmesine karşın, bursiyerler ile imzalanan Lisans Üstü Eğitim Bursu Sözleşmesinin 7’nci maddesinde, “Burs ödemeleri burs başvurusu yapılan tarihi takip eden yılın Ocak ayından başlar ve tatil ayları da dâhil olmak üzere öğretim kurumuna giriş yılı itibariyle öğrenim gördüğü kurumun normal öğrenim süresi boyunca Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü aracılığıyla yapılır.” hükmü yer almaktadır.
Ayrıca, Yönetmeliğin “Bursun kesileceği hâller” bölümündeki 19’uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan “Yönetim Kurulunca belirlenen başarı ölçütlerinin sağlanamaması” hükmüne istinaden alınan 24.09.2019 tarihli ve 782/27 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile belirlenen burs devam şartları arasında; “Tüm bursiyerler için öğretim kurumuna giriş yılı itibarıyla normal öğrenim süresini aşmamış olması” sayılmasına karşın, sözkonusu Yönetmelik’in 12’inci maddesinin birinci fıkrasında; “…Ancak Yönetim Kurulunun kararıyla yüksek lisans bursu en fazla altı ay, doktora bursları ise en fazla bir yıla kadar uzatılabilir.” denilmektedir.
Bahse konu Yönetmelik maddesi çerçevesinde bursluya ek süre verilebilmektedir. Ancak mevzuat ve sözleşmede burs süresinin uzatımına yönelik bir prosedür düzenlenmemiştir.
Bu nedenlerle, burslu tarafından kurum tarafından istenilen belgelerin zamanında sisteme yüklenmemesi, minimum başarı kriterlerinin karşılanmaması, burslunun mücbir sebeplerle veya geçerli bir mazereti olmaksızın öğrenimini bırakması, kaydını dondurarak öğrenimine bir dönemden fazla ara vermesi, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın burs almaya hak kazanılan alanın ve tez konusunun değiştirildikten sonra akademik çalışmanın bırakılması vb. durumlarda burslu ile hukuki ihtilafa düşülmemesi için;
• Burslunun öğrenim durumunun sürekli izlenmesi ve Kurum üst yönetimine raporlanması yanında yönetmelik ve sözleşme hükümlerine aykırı davranılması veya yükümlülüklerden herhangi birinin ihlal edilmesi halinde kurumlar tarafından karar alınmasına yönelik iş ve işlemlerin, bu kapsamda bursun iade süreçlerine ilişkin hususlar ile bu amaçla yüklenme senedi ve müteselsil kefalet senedi düzenlenmesinin irdelenmesi;
• Burs takip hizmet biriminde görev ve sorumlulukların ilgili mevzuatında, dolayısıyla karşılıklı yükümlülüklerin yapılan sözleşmesinde, tereddüte mahal bırakmayacak şekilde açık ve anlaşılır olması
sağlanmalıdır.
Her ne kadar Kamu idaresi cevabında, taraflar arasındaki hukuki ilişkiyi düzenlemek amacıyla burs almaya hak kazanan kişilerle Kurum Başkanı arasında imzalanan burs sözleşmesinin Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Eğitim ve Araştırma Bursları Yönetmeliğine uygun olduğunu, taraflar arasında oluşabilecek ihtilaflar bağlamında da temel alınacak nitelikte ve bu bakımdan hukuken yeterli olduğu görüş ve kanaatine varıldığını ifade edilmiş ise de kurumca verilen tüm burslara ve burs alanlara ilişkin genel kapsamda bir düzenleme ile bahse konu Yönetmelik ile burs sözlesmesi hükümlerindeki farklılıkların veya eksikliklerin ortadan kaldırılması gerekmektedir.
Sonuç olarak, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Eğitim ve Araştırma Bursları Yönetmeliği’nin ve işleyişinin; bazı burslularla kendilerine yapılan burs ödemelerinin iadesinde yaşanan ihtilaflar ve söz konusu gerekçelerle ileride doğabilecek aksaklıkların önlenmesi amacıyla, bursun durdurulması, kesilmesi, geri alınması ve teminat uygulamaları incelenmek suretiyle, burslunun öğrenim durumunun izlenmesi, raporlanması ve Kurumlar tarafından bursun devam edip etmeyeceği ve bursun iade süreçlerine yönelik zamanında ve sağlıklı karar alınmasını sağlamak üzere yeniden gözden geçirilmesi gerektiği düşünülmektedir.