|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin avans işlemlerinde mevzuat hükümlerine uyulmadığını ortaya koymuştur. Kamu İhale Kanunu’nun 4734 sayılı maddesi gereğince, idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ihale usulleri çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, avans verilerek ihtiyaçların karşılandığı ve bu işlemlerin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’na aykırı olduğu tespit edilmiştir. İlgili kanun, idarelerin alım süreçlerinde saydamlık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi ilkeleri gözetmesini zorunlu kılmaktadır.
Ön ödeme uygulamaları, yalnızca ivedi veya zorunlu giderler için geçerli olup, bu durumun dışındaki harcamalar için ihale usullerinin uygulanması gerekmektedir. 2024 yılı için belirlenen avans sınırının doğrudan temin için belirlenen parasal sınırdan düşük olması, avans verilerek yapılan alımların mevzuata aykırı olduğunu göstermektedir. İncelemelerde, harici disk, kalem pil, mouse ve klavye gibi alımların avans yöntemiyle gerçekleştirildiği, bu durumun ise sürekli bir ihtiyaç olarak değerlendirildiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, avans uygulamalarının yalnızca mevzuatta belirtilen ivedi ve zorunlu giderler için kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu idaresinin, avans işlemlerini düzenleyerek, ihale mevzuatına uygun bir şekilde hareket etmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Avans İşlemlerinde Mevzuat Hükümlerine Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından süreklilik arz eden ihtiyaçların 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine aykırı şekilde avans vermek suretiyle karşılandığı ve avans işlemlerinde 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu hükümlerine uyulmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesinde kanun kapsamındaki idarelerin mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinin bu kanun hükümlerine göre yürütüleceği düzenlenmiştir. 4734 sayılı Kanunda ihale ve alım usulleri; açık ihale, belli istekliler arasında ihale, pazarlık usulü ve doğrudan temin yöntemi olarak belirlenmiştir. Aynı Kanunun 5’inci maddesinde ise; idarelerin bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları düzenlenmiştir. Kanun’un konuya ilişkin diğer maddelerinde de rekabetin sağlanması, ihtiyaçların uygun şartlarda ve zamanda karşılanması ile ihtiyaçların karşılanmasında en ekonomik yöntemlerin kullanılması için ihale komisyonu kurma, yaklaşık maliyet belirleme, isteklilerde belli şartlar arama gibi zorunluluklar getirilmiştir. Doğrudan temin yöntemi kullanılarak gerçekleştirilecek alımlarda ise piyasa fiyat araştırması yapma zorunluluğu getirilmiştir.
5018 sayılı Kanunun “Ön Ödeme” başlıklı 35’inci maddesinde de ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans verme veya kredi açma suretiyle ön ödeme yapılabileceği hükmü yer almaktadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği incelendiğinde ön ödeme yapılmasına ilişkin 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35’inci maddesine dayanılarak çıkarılan yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı vurgulanmıştır. Bu kapsamda kamu idaresinin iş ve işlemlerini gerçekleştirdiği dönemde yürürlükte bulunan ve 15.03.2025 tarihinde mülga olan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Ön ödeme şekilleri ve uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinde de ön ödemenin, harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarında öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans verilmek veya kredi açılmak suretiyle yapılabileceği düzenlenmiştir.
Bununla birlikte Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan ve ön ödeme usul ve esaslarının düzenlendiği 55 Sıra No.lu Tebliğ’in 3’üncü maddesinde ön ödemenin kamu hizmetinin ifa edilmesinde kesin ödemeden önce avans veya kredi şeklinde yapılan ödeme olduğu, ön ödeme yapılabilmesi için ilgili kanunda düzenleme olması gerektiği, ön ödeme yapılacak giderin gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderlerden olması gerektiği, ön ödeme uygulamasının alım usulü olmaması nedeniyle mal veya hizmet alımlarında idarelerin tabi olduğu ihale mevzuatına göre işlem yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde de açıkça belirtildiği üzere idarelerce ihtiyaçların 4734 sayılı Kanunda yer verilen ihale ve alım yöntemlerinin kullanılarak karşılanması zorunludur. Avans vermek suretiyle ihtiyaçların karşılanması usulü sadece ilgili kanunlarda öngörülen hallere münhasır olmak üzere ve gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için mümkün olmaktadır. Bir giderin ivedi ve zorunlu olarak değerlendirilebilmesi için ihtiyaç giderilmediği takdirde kamu hizmetinde aksamaya neden olması gerekmektedir. Bu ödeme yönteminin ivedi veya zorunlu olmayan giderler için kullanılması harcamaların ön mali kontrol ve diğer kontrollere tabi tutulmadan yapılmasına sebebiyet vermektedir.
Ayrıca avans verilmesi için gerekli şartlar oluşmuş olsa dahi ihtiyaç idarenin tabi olduğu ihale mevzuatına göre karşılanmalı, gider gerçekleştiğinde süresi içinde avans mahsubu yapılmalıdır. 2024 yılı için belirlenen avans sınırının doğrudan temin için belirlenen parasal sınırdan düşük olduğu göz önünde bulundurulduğunda mevzuata aykırı şekilde avans vermek suretiyle yapılan alımların doğrudan temin usulüne göre yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, idare tarafından gerçekleştirilen harici disk, kalem pil, mouse ve klavye gibi alımlarda 4734 sayılı Kanun’da belirtilen ihale ve alım usulleri kullanılmadan, avans vermek suretiyle ihtiyaçların karşılanması yoluna gidildiği, avans işleminin mutat alımlar gibi kullanıldığı ve 4734 sayılı Kanunda belirtilen alımlarla ilgili hükümlere uyulmadığı tespit edilmiştir. Yapılan alımların süreklilik arz ettiği göz önünde bulundurulduğunda 4734 sayılı Kanun kapsamında karşılanması gerektiği tabiidir.
Kamu idaresi cevabında avans uygulamasının mevzuatta belirtilen ivedi veya zorunlu giderlerle sınırlı tutulacağı hususunda gerekli özenin gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak avans uygulamasının mevzuatta belirtilen usullere uygun hale getirilerek yalnızca gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için kullanılması gerekmektedir.