BULGU: Avrupa Birliği ve Uluslararası Kuruluşların Kaynaklarından Alınan Hibenin Kurum Bütçe ve Muhasebe Sistemi İçinde Takip Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
“Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Gençlere Yönelik Destek Programı Neetpro/P- 03/135 Referans Numaralı Roboto Projesi” kapsamında alınan hibe tutarının, Kurum bütçe ve muhasebe sistemi içinde takip edilmediği görülmüştür.
21.09.2004 tarih ve 25590 sayıl Resmî Gazete’de yayımlanan 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 32’nci maddesinde,
“Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşların kaynaklarından 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kanuna ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan idarelere proje karşılığı aktarılan hibe niteliğindeki tutarlar, ilgili idarelerin bütçelerine gelir kaydedilmeksizin özel hesaplarda izlenir. Proje süresi ile sınırlı olmak kaydıyla, proje kapsamında ve projeye ilişkin hizmetlerde görev alan memurlar ile diğer kamu görevlilerine ve hizmetinden yararlanılacak diğer kişilere proje sözleşmesinde belirlenen ücretler de dahil olmak üzere projeye yönelik yapılacak her türlü harcamalar proje kaynaklarından gerçekleştirilir. Harcamalar, proje sözleşmelerinde yer alan hükümler ile bu sözleşmelere dayanak teşkil eden program kuralları çerçevesinde yapılır. Bu maddenin uygulanmasına ve işlemlerin muhasebeleştirilmesine ilişkin esas ve usuller uluslararası antlaşma hükümleri saklı kalmak kaydıyla Maliye Bakanlığınca belirlenir.” denilmektedir.
Anılan madde gereğince Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, “Avrupa Birliği ve Uluslararası Kuruluşların Kaynaklarından Kamu İdarelerine Proje Karşılığı Aktarılan Hibe Tutarlarının Harcanması ve Muhasebeleştirilmesine İlişkin Yönetmelik” yayımlanmıştır. Yukarıya alınan Kanun hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, İl Özel İdareleri 5018 sayılı Kanuna ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer almadığından, Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşların kaynaklarından il özel idarelerine proje karşılığı aktarılan hibe ve yardımlar, bu madde ve dolayısıyla da ilgili Yönetmelik kapsamında bulunmamaktadır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanun’a ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer almayan idareler açısından, Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşların kaynaklarından alınan hibelerle ilgili olarak 5018 sayılı Kanun’un “Bağış ve Yardımlar” başlıklı 40’ıncı maddesinin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.
Anılan madde gereğince;
Kamu idarelerine yapılan her türlü bağış ve yardımların gelir kaydedilmesi, nakdi olmayan bağış ve yardımların, ilgili mevzuatına göre değerlemeye tâbi tutularak kayıtlara alınması,
Kamu yararına kullanılmak üzere kamu idarelerine yapılan şartlı bağış ve yardımların, dış finansman kaynağından sağlananlarda 28.3.2002 tarihli ve 4749 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, hizmeti yapacak idarenin üst yöneticisi tarafından uygun görülmesi halinde, bütçede açılacak bir tertibe gelir ve şart kılındığı amaca harcanmak üzere açılacak bir tertibe ödenek kaydedilmesi, bu ödenekten amaç dışında başka bir tertibe aktarma yapılmaması,
Bu ödeneklerden malî yıl sonuna kadar harcanmamış olan tutarların, bağış ve yardımın amacı gerçekleşinceye kadar ertesi yıl bütçesine devir olunarak ödenek kaydedilmesi, ancak, bu ödeneklerden tahsis amacı gerçekleştirilmiş olanlardan kalan tutarların, tahsis amacının gerçekleştirilmesi bakımından yetersiz olanlar ile yılı bütçesinde belirlenen tutarı aşmayan ve iki yıl devrettiği halde harcanmayan ödeneklerin genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde Cumhurbaşkanı, diğer kamu idarelerinde üst yönetici tarafından iptal edilmesi,
Bağış ve yardımlar, kullanılmadığı veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenildiği takdirde, bütçeye gider kaydıyla ilgilisine geri verilmesi, şartlı bağış ve yardımın zamanında kullanılmaması nedeniyle doğacak zararlar ile amaç dışı kullanım nedeniyle yapılan harcamaların sorumluluğu tespit edilenlere ödettirilmesi, gerekmektedir.
Mezkûr Kanun’un “Muhasebe sistemi” başlıklı 49’uncu maddesi uyarınca muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür. Hesaplar kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.
“Kayıt zamanı” başlıklı 50’nci maddesine göre ise bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir. Bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanması şarttır.
Bu düzenlemelere göre, şartlı bağışların muhasebeleştirilmesi esas olup, kurum muhasebe sistemi içinde takip edilmesi zorunludur.
Kurum açısından şartlı bağış olarak kabul edilen tutarın öncelikle 900 Gönderilecek Bütçe Ödenekleri Hesabı ile 901 Bütçe Ödenekleri Hesabına ödenek kayıtları yapılarak bütçe içerisine alınması; açılan hesaba paranın transfer edilmesi ile de faaliyet ve bütçe hesaplarına, diğer bir ifade ile 104 Proje Özel Hesabı (borç kaydı) ile 600 Gelirler hesabı (alacak kaydı); 800 Bütçe Gelirleri Hesabı (alacak kaydı) ile de 805 Bütçe Gelirleri Yansıtma Hesaplarına (borç kaydı) kaydedilmesi gerekmektedir. Proje kapsamında yapılan harcamalar da aynı şekilde faaliyet ve bütçe hesaplarında (104 Proje Özel Hesabı- 630 Giderler Hesabı- 830 Bütçe Giderleri Hesabı) takip edilmelidir. Yıl sonunda kalan tutarlar da gelecek yıl bütçesine aktarılarak harcanmaya devam edilebilir.
15.11.2022 tarihli İl Genel Meclisi Kararı ile kabul edilen projenin toplam bedeli 328.375,11 Euro’dur. Hibe sözleşmesi gereğince Kurum tarafından toplam bedelin %10’u oranında projeye mali destek verilecektir. Bu kapsamda 2024 yılı içerisinde toplam 3.276.399,57 TL Kurum bütçesinin 830 07 01 Genel Bütçeye Sermeye Transferi ekonomik kodundan, proje ile ilgili bankada açılan ayrı bir hesaba aktarılarak kurum muhasebe sistemi dışına çıkarılmıştır. Gerek Kurum katkısı gerek Avrupa Birliğinden sağlanan hibe tutarları Kurum hesapları ile ilişkilendirilmemiş; ödenek, faaliyet ve bütçe hesapları ile 104 Proje Özel Hesabına ilgili kayıtlar yapılmamıştır.
Kamu İdaresi cevabında, önceki yıllarda açılan ve 2024 yılında İdarece takip edilen Roboto Projesi kapsamında, hibe tutarları ile eş finansman tutarları için özel hesabın açıldığı, ancak açılan bu hesaba ilişkin muhasebe kayıtlarının mali raporlar içerisinde yer almadığı Kendilerince de ifade edilmiştir.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, proje kapsamında sağlanan finansmanın tamamının 5018 sayılı Kanun’un 40’ncı maddesi gereğince şartlı bağış ve yardım olarak kabul edilmesi, ödenek, bütçe, faaliyet ve bilanço hesapları ile ilgili kayıtların yapılarak kurum muhasebe sistemi içinde takip edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.