|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye şirketi ESPARK’ın avukatlık, mali müşavirlik ve bağımsız denetim hizmet alımlarını Kamu İhale Kanunu çerçevesinde gerçekleştirmediğini ortaya koymaktadır. İncelemeler, bu hizmetlerin herhangi bir ihale veya doğrudan temin yöntemi kullanılmadan, sadece sözleşme imzalanarak alındığını göstermektedir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 1. maddesi, kamu kurumlarının ihale süreçlerini düzenlemeyi amaçlamakta ve 2. maddesi, bu süreçlerin hangi idareler için geçerli olduğunu belirtmektedir. ESPARK, bir belediye şirketi olarak bu kanuna tabidir ve dolayısıyla hizmet alımlarını uygun usullerle gerçekleştirmekle yükümlüdür.
Kamu idaresinin açıklamalarında, avukatlar ve mali müşavirler için belirlenen asgari ücret tarifeleri üzerinden hizmet alımlarının yapıldığı belirtilmiş, bu durumun Kamu İhale Kanunu kapsamından muaf olduğu ifade edilmiştir. Ancak, asgari ücret tarifelerinin varlığı, ihale sürecinin gerekliliğini ortadan kaldırmaz; zira bu tarifeler yalnızca taban fiyat belirlerken, rekabeti engellememelidir. Kamu alımlarında şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı temel ilkeler olarak kabul edilmektedir. Sonuç olarak, ESPARK’ın söz konusu hizmet alımlarını mevzuatta belirtilen usullere uygun şekilde gerçekleştirmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun öngördüğü yaptırımlarla karşılaşma riski bulunmaktadır. Bu nedenle, hizmet alımlarının ihale süreçleriyle yürütülmesi, hem yasal yükümlülük hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Avukatlık, Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim Hizmet Alımlarının Kamu İhale Kanunu Kapsamı Dışında Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından avukatlık, mali müşavirlik ve bağımsız denetim hizmeti alımlarının, herhangi bir ihale usulü veya doğrudan temin yöntemi kullanılmadan ve mevzuatta belirtilen kanıtlayıcı evraklara yer verilmeden ilgililerle sözleşme imzalanarak yürütüldüğü görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Bu Kanunun amacı, kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir.”
Hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2’inci maddesinde;
“Aşağıda belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülür:
a) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler (meslekî kuruluş şeklinde faaliyet gösterenler ile bunların üst kuruluşları hariç), tüzel kişiler.
d) (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler.”,
“Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.”
İfadelerine yer verilmiştir.
Son olarak Mezkûr Kanun’un 3’üncü maddesinde Kanun’dan istisna edilen durumlar, 18’inci maddesinde ihale usulleri ve 22’inci maddesinde doğrudan temin kapsamında yapılacak alımlar sayılmıştır.
Yukarıdaki hükümlerden anlaşılacağı üzere ESPARK bir belediye şirketidir. Dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabidir. Bu sebeple istisna kapsamında olmayan alımlarını ihale usulleriyle veya şartları taşıyorsa doğrudan teminle yapması gerektiği açıktır.
Yapılan incelemede avukatlık ve mali müşavirlik hizmeti alımlarının herhangi bir ihale usulü veya doğrudan temin yöntemi kullanılmadan doğrudan karşılıklı sözleşme imzalanarak; bağımsız denetim hizmeti alımının yine herhangi bir ihale usulü veya doğrudan temin yöntemi kullanılmadan genel kurul kararı ile seçildiği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında; 3568 sayılı Kanun uyarınca serbest mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerin ve aynı şekilde avukatların, resmi gazetede yayımlanan asgari ücret tarifelerine tabi olduğu, bu nedenle yapılan hizmet sözleşmelerinde bu tarifelerin esas alındığı belirtilmiştir. Belirtilen meslek gruplarından alınan hizmetlerin, devlet tarafından belirlenen bu tarifeler doğrultusunda gerçekleştirilmesinin, ekonomik açıdan en uygun teklifin zaten belirlenmiş olması anlamına geldiği; bu nedenle söz konusu hizmet alımlarının Kamu İhale Kanunu kapsamında değerlendirilmediği ifade edilmiştir.
Şirketin, avukatlık, mali müşavirlik ve bağımsız denetim hizmetlerini yalnızca ilgili meslek mevzuatında belirlenen asgari ücret tarifelerine dayanarak ve ihale ya da doğrudan temin süreci işletmeden temin etmesi, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na aykırıdır. Belediyelerin kurduğu şirketler, Kanun’un 2’nci maddesi uyarınca ihale mevzuatına tabidir ve söz konusu mesleki hizmetler, Kanun’un 4’üncü ve 48’inci maddelerine göre açıkça “hizmet alımı” kapsamındadır. Asgari ücret tarifesinin varlığı, ihale sürecini ortadan kaldırmaz; tarifeler yalnızca taban fiyatı belirler, ancak hizmet sunucular arasında kalite, tecrübe ve yeterlilik gibi unsurlar üzerinden rekabetin oluşmasını engellemez.
Şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı kamu alımlarında temel ilkeler olup, bu ilkeler doğrultusunda yapılan hizmet alımlarında ihale mevzuatına uyulması zorunludur. Asgari ücret tarifesi bulunan mesleklerde dahi, hizmet alımının doğrudan sözleşmeyle ve ihale süreci işletilmeden yapılması, hem şeffaflık ilkesine hem de hizmeti ifa edenler arasında oluşabilecek kalite ve yeterlilik temelli rekabet imkanına aykırıdır. Ayrıca, hizmet bedeli eşik değerin altında olsa bile, alımın doğrudan temin usulü çerçevesinde gerçekleştirilmesi, piyasa araştırması yapılması ve dayanak belgelerle kayıt altına alınması gerekmektedir.
Sonuç olarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun öngördüğü müeyyidelerle karşı karşıya kalınmaması açısından söz konusu hizmet alımlarının mevzuatta belirtilen usullerle yapılması gerekmektedir.