Avukatlık Vekalet Ücretlerinden Kaynaklanan Gelir Kaydının Eksik Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Avukatlık Vekalet Ücretlerinden Kaynaklanan Gelir Kaydının Eksik Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdare lehine sonuçlanan dava ve icra takipleri nedeniyle elde edilen vekâlet ücretinin dağıtımı esnasında %5’lik kısmından daha düşük tutarda gelir kaydının yapıldığı görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 82’nci maddesinde; belediye lehine sonuçlanan dava ve icra takipleri nedeniyle hükme bağlanarak karşı taraftan tahsil olunan vekâlet ücretlerinin dağıtımında 1389 sayılı Devlet Davalarını İntaç Eden Avukat ve Saireye Verilecek Ücreti Vekâleti Hakkında Kanun hükümlerinin kıyas yoluyla uygulanacağı belirtilmiştir.

659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname’nin “Yürürlükten kaldırılan ve uygulanmayacak hükümleri ile atıflar” başlıklı 18’inci maddesinde; “2/2/1929 tarihli ve 1389 sayılı Devlet Davalarını İntaç Eden Avukat ve Saireye Verilecek Ücreti Vekâlet Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Diğer mevzuatta 1389 sayılı Kanuna yapılan atıflar bu Kanun Hükmünde Kararnameye yapılmış sayılır.” hükümleri yer almaktadır.

659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin vekâlet ücretinin dağıtımına ilişkin “Davalardaki temsilin niteliği ve vekâlet ücretine hükmedilmesi ve dağıtımı” başlıklı 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasında ise;

“İdareler lehine karara bağlanan ve tahsil olunan vekalet ücretleri, hukuk biriminin bağlı olduğu idarenin merkez teşkilatında bir emanet hesabında toplanarak idare hukuk biriminde fiilen görev yapan personele aşağıdaki usul ve sınırlar dahilinde ödenir.

Vekâlet ücretinin; dava ve icra dosyasını takip eden hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü veya avukata %55’i, dağıtımın yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmış olmak şartıyla hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara %40 ‘ı (,..)eşit olarak ödenir.

Ödenecek vekâlet ücretinin yıllık tutarı; hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü, avukatlar için (10.000) gösterge (…)(1) rakamının, memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak aylık brüt tutarının on iki katını geçemez.

Yapılacak dağıtım sonunda arta kalan tutar, hukuk biriminde görev yapan ve (b) bendindeki tutarları dolduramayan hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara ödenir. Bu dağıtım sonunda arta kalan tutar üçüncü bütçe yılı sonunda ilgili idarenin bütçesine gelir kaydedilir.”

denilmektedir.

Diğer yandan, 659 sayılı KHK’ye istinaden çıkarılan Vekâlet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Ödenecek vekâlet ücretinin limiti ve dağıtım şekli” başlıklı 6’ncı maddesinde; vekâlet ücretinin dağıtımı yapılmayan %5’lik kısmının muhasebe birimince Hazineye gelir kaydedileceği hüküm altına alınmıştır. Söz konusu düzenlemenin kıyasen belediye bütçesi için de uygulanması gerektiği aşikârdır.

Yukarıda yer alan yasal düzenlemelerden görüleceği üzere; 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 82’nci maddesinde, avukatlık vekâlet ücretinin dağıtımı konusunda 1389 sayılı Kanun’a atıf yapılmıştır. 659 sayılı KHK’nin “Yürürlükten kaldırılan ve uygulanmayacak hükümleri ile atıflar” başlıklı 18’inci maddesi gereğince de mevzuatında 1389 sayılı Kanun’a yapılan atıflar 659 sayılı KHK’ye yapılmış sayılmaktadır. Dolayısıyla, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda ifade edilen avukatlık vekâlet ücreti dağıtımı 659 sayılı KHK ve ilgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılacaktır.

659 sayılı KHK’de avukatlık vekâlet ücretinin %55’inin dava veya icra dosyasını takip eden hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü veya avukata; %40’ının hukuk birimindeki davayı takip etmeyen hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara eşit olarak ödeneceği ifade edilmiştir. Ancak, bahsi geçen KHK’de avukatlık vekâlet ücretinin geriye kalan %5’lik kısmının ne yapılacağına ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Buna mukabil, Yönetmelik’te vekâlet ücretinin %5’lik kısmına hangi işlemin uygulanacağına açıklık getirilmiş ve vekâlet ücretinin %5’lik kısmının muhasebe birimince Hazineye gelir kaydedileceği belirtilmiştir. Bu durumda, belediyelerde kıyasen uygulanması gereken bu Yönetmelik gereği, vekâlet ücretinin %5’lik kısmının bütçeye gelir kaydedilmesi gerekmektedir.

Hukuk Müşavirliğinden alınan veriler doğrultusunda yapılan incelemede; yıllar itibarıyla tahsil edilip 333-Emanetler Hesabında toplanan avukatlık vekâlet ücretlerinin mevzuatta öngörülen orana uyulmadan gelir kaydedildiği tespit edilmiştir.

Söz konusu tutarlara ilişkin detaylara aşağıdaki tabloda yer verilmiştir;

Tablo 12: Gelir Kaydedilmesi Gereken Avukatlık Vekalet Ücretleri

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından yapılan açıklamada, avukatlara yapılan vekâlet ücreti ödemelerinin 5393 sayılı Belediye Kanunu, 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Sayıştay Temyiz Kurulu kararına atıfla, vekâlet ücretlerinin %55’inin davayı veya icra dosyasını takip eden personele, %40’ının ise hukuk biriminde fiilen görev yapan diğer personele dağıtılacağı, kalan kısmın ise yıllık limitini dolduramayan personele ödeneceği, bu dağıtım sonrasında artan tutarın üçüncü yıl sonunda bütçeye gelir kaydedileceği ifade edilmiştir.

İlgili yönetmelikte yer alan, vekâlet ücretinin %5’lik kısmının doğrudan gelir kaydedilmesi gerektiği yönündeki hükmün, İdare tarafından 659 sayılı KHK’da yer alan düzenlemeyle çeliştiği ve bu nedenle söz konusu tutarın dağıtıma dahil edilmesi gerektiği şeklinde yorumlandığı görülmektedir. Uygulamada, 2021 ve 2022 yıllarında doğrudan gelir kaydedilen %5’lik tutarın, 2024 yılında emanet hesabına iade edilerek avukatlara dağıtıldığı; 2020 yılına ait %5’lik tutarın ise üçüncü yılın sonunda bütçeye gelir kaydedildiği belirtilmiştir. İdare, bu uygulamanın mevzuata uygun olduğunu savunmakta ve tespit edilen eksikliklerin giderileceğini beyan etmektedir.

İdare tarafından, 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine dayanılarak yapılan vekâlet ücreti dağıtımı uygulamasına ilişkin olarak sunulan açıklama tarafımızca değerlendirilmiş olup söz konusu açıklamada, avukatların yıllık gösterge limitlerini doldurmamış olmaları nedeniyle, tahsil edilen vekâlet ücretlerinden %5 oranında doğrudan gelir kaydı yapılmadığı, bu tutarın emanet hesabına iade edilerek dağıtıma dahil edildiği ifade edilmiştir. Ancak bu uygulamanın yürürlükteki mevzuat hükümleriyle çeliştiği ve hukuki dayanağının bulunmadığı görülmektedir.

659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye istinaden yürürlüğe konulan 08.07.2012 tarihli ve 28347 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vekâlet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinin 1/c bendinde, açıkça “Dağıtımı yapılmayan %5’lik kısım muhasebe birimince Hazineye gelir kaydedilir” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm, vekâlet ücretlerinin dağıtım sürecinde %5’lik kısmın dağıtıma tabi tutulmaksızın doğrudan kamu gelirine aktarılmasını zorunlu kılmaktadır. Söz konusu düzenleme, yürürlükte bulunan ve uygulanması zorunlu bir düzenleyici işlemdir.

İdare savunmasında, 659 sayılı KHK’nın 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasına ve bu maddeye ilişkin Sayıştay Temyiz Kurulu kararına atıf yapılmakta, %5’lik tutarın avukatların limitlerini doldurmadığı gerekçesiyle dağıtıma dahil edilebileceği savunulmaktadır. Ancak bu yorum, yönetmelikte yer alan ve uygulamada öncelikli olarak dikkate alınması gereken açık hükmü bertaraf etmekte, dolayısıyla mevzuatın sistematiğiyle çelişmektedir. KHK’nın 14/2-c bendinde yer alan ve dağıtım sonunda arta kalan tutarın üçüncü bütçe yılı sonunda bütçeye gelir kaydedileceğini belirten düzenleme, yalnızca dağıtım sürecine girmiş, ancak dağıtılamayan bakiye için geçerlidir. Oysa yönetmelikteki düzenleme, bu sürecin dışında kalan ve baştan gelir kaydedilmesi gereken %5’lik kısmı düzenlemektedir. Bu nedenle iki düzenleme arasında bir çelişki bulunmadığı gibi, birbirini tamamlayıcı niteliktedir.

Ayrıca, Sayıştay Temyiz Kurulu kararları somut olaylara ilişkin içtihat niteliğinde olup, yürürlükteki normatif düzenlemelerin önüne geçemez. Yönetmelikte yer alan hüküm açık ve emredici nitelikte olduğundan, buna aykırı bir uygulama hukuki bir gerekçeye dayandırılamaz. Bu tür uygulamalar, kamu gelirlerinden feragat edilmesi sonucunu doğurabilmektedir.

Sonuç olarak, İdare lehine sonuçlanan dava ve icra takipleri nedeniyle hükme bağlanarak karşı taraftan tahsil olunan vekâlet ücretlerinin mevzuatta belirtildiği şekliyle dağıtımının yapılması, emanete alınması gereken %5’lik kısmın da muhasebe birimince bütçeye gelir kaydedilmesi gerekmektedir.