|
ÖZET: Yapım işleri hakedişlerinde, şantiye günlük defterinin yetersiz tutulması nedeniyle fiyat farkı hesaplamalarının hatalı yapıldığı tespit edilmiştir. 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Kamu İdaresi tarafından tutulması gereken bu defter, işlerin ayrıntılarını yeterince içermemekte ve bu durum, geçici hakediş raporlarının düzenlenmesinde sorunlar yaratmaktadır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen kurallara göre, şantiye günlük defteri ve diğer belgelerin, yüklenici ile yapı denetim görevlisi tarafından titizlikle tutulması gerekmektedir.
İncelemeler sonucunda, 2022/1279163 ihale kayıt numaralı Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’nde, 13 geçici hakediş raporunun ay ortalarına kadar düzenlendiği ve bu nedenle fiyat farkı hesaplamalarının sağlıklı bir şekilde yapılamadığı belirlenmiştir. Özellikle, yüklenicinin iş programına uymadığı dönemlerde fiyat farkı hesaplamalarında endeks karşılaştırması yapılması gerektiği, ancak şantiye günlük defterinin bu bilgileri yeterince sağlamadığı için bu sürecin aksadığı görülmüştür. Kamu İdaresi, bu durumun farkında olarak, gerekli önlemleri alacaklarını ve uygulamalarda gereken hassasiyeti göstereceklerini belirtmiştir. Hakedişlerin her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenmesi ve şantiye günlük defterinin yeterli bilgi ile doldurulması, fiyat farklarının doğru hesaplanabilmesi açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Ay Ortalarında Düzenlenen Yapım İşi Hakedişlerinde Şantiye Günlük Defterinin Yeterli Bilgi İçerecek Şekilde Tutulmaması Nedeniyle Fiyat Farkı Hesabının Doğru Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından tutulması gereken şantiye günlük defterinin yeterli bilgi içerecek şekilde tutulmadığı ve bunun sonucunda ay ortalarında düzenlenen hakedişlerin fiyat farkı hesaplamalarının doğru şekilde yapılmadığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Ataşmanlar ve İlgili Diğer Defterler” başlıklı 28’inci maddesinde; işyerlerinde, yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için, örneklerine göre şantiye günlük defteri, röleve ve ataşman defterleri, bunlarla ilgili belgelerin yüklenici ile birlikte yapı denetim görevlisi tarafından tutulacağı belirtilmiştir.
Şartname’nin 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinde; geçici hakediş raporlarının yüklenicinin başvurusu üzerine, sözleşme ve eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça her ayın ilk beş işgünü içinde düzenleneceği, yüklenicinin başvurmadığı takdirde idarenin en çok üç ay içinde, tek taraflı olarak hakediş düzenleyebileceği belirtilmiştir.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Uygulama Esasları” başlıklı 6’ncı maddesinde fiyat farkı uygulanan işlerde, zorunlu nedenler dışında, hakedişlerin uygulama ayından sonraki ayın ilk beş iş günü içerisinde ve uygulama ayına ait endeksler belli olduktan sonra düzenlenmesi esas olacağı belirtilmektedir. Aynı Esaslar’ın “İş Programı ve Ödenek Dilimi” başlıklı 7’nci maddesinde; yüklenicinin kusuru nedeniyle iş programına uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınacağı düzenlemesi bulunmaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre geçici hakediş raporlarının yüklenicinin başvurusu üzerine, sözleşme veya eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça her ayın ilk beş işgünü içinde; fiyat farkı öngörülen işlerde ise zorunlu nedenler dışında, hakedişlerin uygulama ayından sonraki ayın ilk beş iş günü içerisinde ve uygulama ayına ait endeksler belli olduktan sonra düzenlenmelidir. Ayrıca yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için örneklerine göre şantiye günlük defteri, röleve ve ataşman defterleri, bunlarla ilgili belgelerin yüklenici ile birlikte yapı denetim görevlisi tarafından tutulmalıdır.
Diğer yandan yüklenicinin, kusuru nedeniyle iş programının geride kalması durumunda imalat miktarları iş programına uygun hale gelinceye kadar fiyat farkı hesaplanırken iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınmalıdır.
Yapılan incelemede, sözleşmesinde fiyat farkı öngörülen, birim fiyat üzerinden ihale edilen 2022/1279163 ihale kayıt numaralı Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’ndeki 13 geçici hakediş raporunun tamamının ay ortalarına kadar yapılan işleri kapsayacak şekilde düzenlendiği belirlenmiştir. Yüklenicinin kusuru nedeniyle iş programının gerisinde kaldığı aylarda fiyat farkı hesabı yapılırken endeks karşılaştırmasının yapılması gerekmekte olup şantiye günlük defterinin yeterli bilgiyi içerecek şekilde tutulmadığı için bu karşılaştırma sağlıklı bir şekilde yapılamamıştır. Örneğin 6. geçici hakediş raporunun 12.07.2023 ile 11.08.2023 tarihleri arasında yapılan işleri kapsayacak şekilde düzenlendiği; iş programına göre Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarının işlerinin yapıldığı, yüklenicinin geride olduğu Haziran ayına ait endekslerle uygulama ayları olan Temmuz ve Ağustos aylarının endekslerinden hangisinin karşılaştırılacağının belirlenemediği, şantiye günlük defterinin de Haziran ayında yapılması gereken işlerin Temmuz veya Ağustos ayında yapıldığına ilişkin yeterli bilgiyi içerecek şekilde tutulmadığı için fiyat farkı hesabının mevzuatta belirlenen şekilde yapılamadığı tespit edilmiştir.
Ayrıntılarına yukarıda verilen yapım işinin toplam bedeli 452.148.197,60 TL olup bunun dışında toplam 157.637.983,80 TL fiyat farkı hesaplanmıştır. İşin toplam bedelinin %35’ine yakın oranda yükleniciye fiyat farkı ödemesinin yapılmış olması yüklenicinin kusuru ile geride kaldığı aylar için endeks karşılaştırmasını ve bunun doğal sonucu olarak da şantiye günlük defterinin yeterli bilgiyi içerecek şekilde tutulmasını önemli hale getirmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak uygulamalarda konuya ilişkin gerekli hassasiyetin gösterileceği, bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından yüklenicilere ödenen fiyat farklarının yapılan imalat zamanını yansıtacak ve doğru bir şekilde hesaplanmasını sağlamak için hakedişlerin mevzuata ve ihale dokümanına uygun olarak her ayın ilk beş iş günü içinde aylık olarak düzenlenmesi, hakedişlerin ay ortalarına denk gelecek şekilde düzenlendiği istisnai hallerde ise aylık imalat miktar ve tutarının şantiye günlük defteri baz alınarak belirlenmesi gerektiğinden söz konusu defterin yeterli bilgi ve belgeyi içerecek şekilde tutulması gerekmektedir.