| ÖZET: Özelleştirme Fonunun döviz cinsinden borç ve alacak tutarlarına ilişkin ay sonları kur farkı hesabında hatalı bir yöntem kullanıldığı görülmüş olup, Dünya Bankası Kredisi borcu için TCMB döviz alış kuru yerine satış kuru kullanıldığı belirlenmiştir. Bu durum, mali tablolarda 392.290,08 TL’lik hataya yol açmıştır. Anılan Yönetmelik’te yabancı para cinsinden işlemler ve faaliyetlerin gerçekleştiği tarihte kur üzerinden ulusal para birimi cinsinden kaydedileceği ve yabancı paralar ile varlıkların raporlama tarihinde TCMB tarafından belirlenen ilgili döviz kuru üzerinden değerlemeye tabi tutulacağı hüküm altına alınmıştır. |
BULGU: Ay Sonunda Avro Cinsinden Borç Hesaplarına İlişkin Olarak Yapılan Kur Farkı Hesaplamalarında Hatalı Kur Kullanılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Özelleştirme Fonunun döviz cinsinden olan borç ve alacak tutarlarına isabet eden tutarların ay sonlarında geçerli olan kur üzerinden güncellenmesi sırasında 303.01.01 Hazineye borçlar hesabında kayıt altına alınan Dünya Bankası Kredisi borcu için hatalı kur üzerinden kur farkı kaydı yapıldığı görülmüştür.
Özelleştirme Fonunun muhasebe kayıt ve işlemlerini düzenleyen 01.01.2007 tarihli Fon Muhasebe Yönergesi’nin “Temel Muhasebe Kavramları ve İlkeleri ile Genel Yönetim Muhasebe Standartları, Kuralları ve Uygulanması” başlıklı 7’inci maddesinde; Özelleştirme Fonunun muhasebesinin Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ikinci bölümünde belirlenen ve muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan temel muhasebe kavramları ile faaliyet sonuçları tablosu, nazım hesaplara ilişkin ilkeler, varlıklar, yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar ilkelerinden oluşan bilanço ilkeleri ile üçüncü bölümünde belirlenen muhasebe standartları, kurallar ve uygulamalara ilişkin hükümler çerçevesinde yürütüleceği ifade edilmiş olup, kur farkı işlemleri ile ilgili özel bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Anılan Yönerge’nin “Hüküm bulunmayan haller” başlıklı 53’üncü maddesinde ise, bu Yönerge’de hüküm bulunmayan hallerde 31.12.2005 tarihli ve 26040 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Genel Bütçe Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Genel Bütçe Muhasebe Yönetmeliği ise, 03.05.2005 tarihli ve 2005/8844 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’yla yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine dayanılarak hazırlanmış olup, dayanak Yönetmelik 23.12.2014 tarih ve 29216 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile mülga olmuştur. Bu sebeple hüküm bulunmayan hallerde başvurulması gereken ilgili Yönetmelik 23.12.2014 tarih ve 29216 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’dir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve kur değişiklikleri” başlıklı 19’uncu maddesinde yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve faaliyetlerin gerçekleştiği tarihteki kur üzerinden ulusal para birimi cinsinden kaydedileceği ve yabancı paralar ve yabancı para cinsinden izlenen varlıklar ve yabancı kaynakların raporlama tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca (TCMB) belirlenen ilgili döviz kuru üzerinden değerlemeye tabi tutularak değerleme günündeki kur üzerinden muhasebe kayıtlarında gösterileceği, ortaya çıkan kur farklarının oluştukları dönemlerde gelir, gider veya emanet olarak kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Yönetmelik’te bahsi geçen yabancı paralar ve yabancı para üzerinden takip edilen varlık ve kaynakların hangi kur üzerinden işleme alınacağı hakkında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenen ilgili döviz kuru denilmekle yetinilmiş, konunun detayı gerek Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği gerekse diğer sektörlere ait muhasebe yönetmeliklerinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru olarak hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemelerde, her ay sonu yapılan kur farkı işlemlerinde yabancı para cinsinden alacaklar için TCMB döviz satış kuru kullanılmasına rağmen, 303.01.01 Hazineye borçlar hesabında takip edilen ikrazlı kredi borcu için TCMB döviz alış kuru kullanıldığı, daha detaylı olarak ifade edilirse 2021 yılı başında 43.857.012,54 Avro tutarındaki açılış kaydına istinaden ay sonu kur farkı işlemi yapılmış olup, mayıs ve kasım aylarındaki taksit ödemeleri sonucu yıl sonunda 14.803.399,01 Avro bakiye borç devretmiştir. Bu durum yıl içerisinde borç tutarının 303 no.lu hesaptaki değerlemesinin ve karşılığında yapılan gelir ya da gider kayıtlarının mali tablolara hatalı yansımasına yol açmakta olup, yıl içinde 630 Giderler hesabına toplam 4.718.807,91 TL, 600 Gelirler hesabına toplam 2.305.316,23 TL eksik kayıt yapıldığı, yıl sonu itibarıyla da 303 Kamu idarelerine mali borçlar hesabının mali tablolara 392.290,08 TL eksik yansıtıldığı tespit edilmiştir.
Kur farkı fişleri, muhasebe programı tarafından otomatik olarak oluşturulmakta olup, bu durum bahse konu borcun sisteme tanımlanması sırasında hatalı kur seçilmesinden kaynaklanmaktadır. Oysa ki söz konusu borcu takip eden Finansman ve Fon Yönetimi Dairesi tarafından yapılan ödemeler ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yapılan yazışma ve mutabakatlarda da TCMB döviz satış kuru esas alınarak işlem yapılmaktadır.
Bu itibarla, 303.01.01 Hazineye borçlar hesabında kayıt altına alınan Dünya Bankası Kredisi borcu için TCMB döviz satış kuru yerine alış kuru üzerinden kur farkı işlemi yapılması nedeniyle 2021 yılı Bilançosunda 392.290,08 TL, Faaliyet Sonuçları Tablosunda ise 2.413.491,68 TL’lik hataya sebebiyet verilmiştir.