|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin mal alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na aykırı uygulamalara dikkat çekmektedir. Raporda, belirlenen parasal limitlerin üzerinde olan mal alımlarının, ihale usullerine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekirken, kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle alındığı tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 18. maddesinde belirtilen ihale usulleri arasında doğrudan temin yer almazken, 22. madde ise bu yöntemin yalnızca belirli durumlarda kullanılabileceğini ifade etmektedir.
Kanun’un 5. maddesi, mal veya hizmet alımlarının kısımlara bölünerek doğrudan temin yoluyla yapılmasının yasak olduğunu vurgulamaktadır. Ancak, 2024 yılında belediyenin toplam 5.439.213 TL değerindeki akaryakıt ve yağ alımlarının her ay doğrudan temin limitleri dahilinde kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği görülmüştür. Bu durum, ihale yapılmadan temin edilen alımların mevzuata aykırı olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemi istisnai bir alım şekli olarak tanımlanmakta ve yalnızca belirli koşullar altında kullanılabilmektedir. İdarelerin bu yöntemi kullanırken dikkatli olmaları ve gerektiğinde Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usullerini uygulamaları önem arz etmektedir. |
BULGU: Aynı İhale Konusu İçinde Yer Alabilecek Mal Alımlarının Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yoluyla Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen parasal limitlerin üzerinde olması nedeniyle Kanun’da öngörülen ihale usulleriyle yapılması gereken mal alımlarnın kısımlara bölünerek doğrudan temin yoluyla alındığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde; açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usulü, ihale usulleri olarak sayılmış ancak doğrudan temin suretiyle satın alma bir ihale usulü olarak sayılmamıştır.
4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinde; belirtilen hallerde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin ile yapılabileceği, anılan maddenin (d) bendinde ise büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 431.810 TL, diğer idarelerin 143.845 TL’sini aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların temininde bu usule başvurulabileceği, son fıkrasında ise bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10’uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Doğrudan temin yöntemi, Kanun’da ihale usulleri için öngörülen kuralların uygulanma zorunluluğunun bulunmadığı, istisnai bir alım yöntemidir. Bu yöntemle, ihale komisyonu kurma ve Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilebilecektir.
Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Eşik değerlerin altında kalmak amacı ile mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez” denilmek sureti ile normalde ihale konusu olacak bir işin kısımlara bölünerek istisnai bir yöntemle alınmasının mümkün olmayacağı açık bir şekilde ifade edilmiştir.
Doğrudan temin bir alım yöntemidir, ancak Kanun’un 4’üncü maddesindeki “ihale” tanımına uygun katılıma ve rekabete açık bir ihale usulü değildir. Bu nedenle idareler bu yola ancak istisnai durumlarda başvurmalı, gereken hallerde Kanun’daki ihale usulleri uygulanmalıdır.
Bu hükümlere rağmen, Belediyenin 2024 yılında yaptığı toplam 5.439.213 TL akaryakıt ve yağ alımlarının her ay doğrudan temin harcama limitleri kapsamında kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği görülmüştür.
Söz konusu alımların ihale yapılarak temin edilmesi gerekirken, kısımlara bölünerek doğrudan temin yolu ile gerçekleştirilmesi mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.