|
ÖZET: Bağlantı kalite kontrol ruhsatı verilen endüstriyel atıksu üreten işletmelerin denetim süreçlerinde önemli eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bu işletmelerin rutin denetimlerinde numune alınmaması, kanalizasyona deşarj edilen atıksuların izlenmesinde ciddi aksaklıklara yol açmıştır. İZSU Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Deşarj Yönetmeliği, bu işletmelerin belirli standartlara uygun olarak ruhsat almasını ve düzenli denetimlerin gerçekleştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak, yapılan denetimlerde alınan numune sayısının yetersiz olduğu ve bazı işletmelerden numune alınmadığı belirlenmiştir.
Denetimlerin etkinliği açısından, İZSU tarafından belirlenen numune alma sıklığına uyulmadığı görülmektedir. 2024 yılı itibarıyla 3615 denetim gerçekleştirilmiş, bu denetimlerde yalnızca 941 numune alınmıştır. Kamu İdaresi, numune alınması gereken işletme sayısının 994 olduğunu belirtse de, alınan numunelerin sayısı, gerekli sıklığı sağlamaktan uzaktır. Bu durum, endüstriyel atıksuların standartlara uygunluğunun denetlenmediğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, endüstriyel atıksuların çevresel etkileri ve kanalizasyon sistemine olan mali yükleri göz önünde bulundurulduğunda, rutin denetimlerin etkin bir şekilde yürütülmesi ve numune alımının artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, atıksuların izlenmesi ve kontrolü için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir. |
BULGU: Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı Verilen İşletmelerin Denetimlerinin Etkin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Bağlantı kalite kontrol ruhsatı verilen endüstriyel atıksu üreten işletmelerin rutin denetimlerinde numune alınmaması nedeniyle, kanalizasyon sistemine deşarj edilen atıksuların izleme ve kontrollerinin eksik yapıldığı görülmüştür.
İZSU Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Deşarj Yönetmeliği’ne göre endüstriyel atıksularını kanalizasyon sistemine veya alıcı ortama deşarj eden işletmelerin bağlantı kalite kontrol ruhsatı almak zorunda olduğu, deşarj edilen atıksu miktarı, kirliliği, ön arıtma gerekip gerekmediği, numune şekli ve numune alma sıklığı bahse konu ruhsatın içeriğini oluşturmaktadır.
Anılan Yönetmelik’in “Belgeleme Yükümlülüğü ve Denetim Esasları” başlıklı 16’ncı maddesinde;
-Bağlantı kalite kontrol ruhsat belgesinde belirtilen hususlara aynen uymak üzere, atıksularını veya ön arıtma tesislerinin çıkış sularını bu ruhsat belgesinde belirtilecek arılıklarla, numune almak veya ölçüm yapmak suretiyle kontrol etmek, atıklarının özellik ve miktarlarına ilişkin bilgileri sürekli ve düzenli olarak saptamak ve bu hususu ruhsat belgesinde istenildiği düzende belgelemekle yükümlü oldukları, bu belgelerin istenen aralıklarla raporlar halinde İZSU’ya verileceği,
-İZSU’nun izne tabi atıksu tesislerinde uygun gördüğü aralıklarda ve düzende bizzat örnek almak, ölçüm yapmak veya yaptırmak suretiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 12’nci ve 26’ncı maddeleri uyarınca atıksu niteliğinin uygunluğu ve tanzim edilen belgelerin doğruluğunu denetleyeceği, bir defalık veya periyodik su numunesi alma hakkına sahip olduğu, denetimler sonucunda tespit edilen noksanlıkları mal sahibi veya kullanıcının itirazsız gidermek mecburiyetinde olduğu, hükümleri yer almaktadır.
Aynı Yönetmelik’in “Kontrol Düzeni” başlıklı 17’nci maddesinde;
“Atıksu üreten kurum, kuruluş ve işletmelerin atıksu bağlantısı yerinde veya arıtma tesisi çıkışında kolayca ulaşabilen ve çalışmaya müsait bir kontrol bacası inşa edilir.Kontrol bacasının projesi ve tipi bir plan üzerinde gösterilerek İZSU’nun bilgisine sunulur. İZSU’nun gerekli gördüğü kurum, kuruluş ve işletmelerin deşarj yerinde veya ön arıtma tesisi çıkışında kayıt yapabilen sayaç, debi ölçer ve debi ile orantılı kompozit numune (karma numune) alma cihazının bulundurulması ve bu cihazların sürekli olarak çalışır durumda tutulması zorunludur.
Kontrol ve belgeleme yükümlülüğü ile ilgili madde 16’daki belgelerin bu cihazla alınan numunelerden yararlanarak hazırlanması gereklidir. Bu cihazların tercihen kontrol bacasına monte edilmiş olması istenir. Kontrol düzeninin yakalayamayacağı ani dökülme ve deşarjların olabileceği kaynaklar için İZSU ilave önlemler belirtir. Bu önlemlere ilişkin ayrıntılı bilgi, Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı Belgesinde yer alır.” denilmiştir.
Yine aynı Yönetmelik’e dayanılarak çıkarılan İZSU Atıksu Yönergesi’nin 8’inci maddesinin beşinci fıkrasında; “önemli ve önemsiz işletmelerin rutin denetimleri aşağıdaki esaslar ve zaman periyodlarında yürütülür.
| Debi (m3/gün) | İZSU Genel Müdürlüğü tarafından denetime esas asgari numune alma sıklığı |
| < 50 | Yılda bir kez |
| 51-200 | Üç ayda bir kez |
| 201-1000 | Ayda bir kez |
| 1000-10.000 | 15 günde bir kez |
| >10.000 | Haftada iki kez |
” hükmü yer almaktadır.
Yer verilen Yönetmelik hükümlerince kurum tarafından bağlantı kalite kontrol ruhsatı verilen endüstriyel atıksu kaynağı işletmelerin atıksu miktarlarına göre belirli periyotlarla denetlenmesi gerektiği, denetimle alınan numunelerin sektörel bazda belirlenen parametrelere uygunluğu yönünden analiz edileceği anlaşılmaktadır.
Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığınca bağlantı kalite kontrol ruhsatı verilen işletmelerin 2024 yılında yapılan denetimlerine ilişkin liste ve tutanakların incelenmesi neticesinde; 3615 adet denetim yapılmış, 941 adet numune alındığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında numune alınması gereken BKK ruhsatlı işletme sayısının 994 olduğu ifade edilerek 941 numune ile alınması gereken numune sıklığının sağlandığı belirtilmiştir. Ancak İdare tarafından verilen rakamlarla BKK ruhsatı tüm işletmelerin numune sıklığının yılda bir olduğu düşünülse dahi numune sıklığının sağlanmadığı açıktır.
Bu verilerden hareketle bazı işletmelerden çeşitli nedenlerle numune alınmadığı için atıksu analizi yapılmadığı dolayısıyla endüstriyel atıksularını kanalizasyon sistemine deşarj eden işletmelerin atıksularının standartlara uygunluğunun denetlenmediği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, endüstriyel atıksuların hem çevresel etkileri hem de kanalizasyon ve arıtma tesislerine maddi etkileri göz önünde bulundurularak rutin denetimlerde numune alınması ve bahse konu atıksuların belirlenen standartlara uygunluğuna ilişkin kontrol ve izlemelerin etkin bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir.