Bakanlığa Bağlı İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerince Gerçekleştirilen Öğrenci Taşıma Uygulaması Kapsamında Taşıma Hizmeti Alımı İhalelerinde Hatalı Uygulamaların Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Bakanlığa Bağlı İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerince Gerçekleştirilen Öğrenci Taşıma Uygulaması Kapsamında Taşıma Hizmeti Alımı İhalelerinde Hatalı Uygulamaların Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Ülke genelinde Bakanlığa bağlı il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerince öğrenci taşıma uygulaması kapsamında gerçekleştirilen taşıma hizmeti alımı ihalelerindeki fiyat farklarında işçilik katsayısının düşük belirlendiği ve hakediş raporlarının mevzuatta yer alan örneğe uygun hazırlanmadığı görülmüştür.

Öğrenci Taşıma Uygulaması Kapsamındaki Özel Eğitim Taşıma Hizmeti Alımı İhalelerinde Hesaplanan Fiyat Farklarındaki İşçilik Katsayısının Olması Gerekenden Düşük Belirlenmesi

Bakanlık taşra teşkilatı tarafından gerçekleştirilen bazı taşımalı özel eğitim ihalelerinde ödenen fiyat farklarında işçilik katsayısının olması gerekenden düşük oranda belirlendiği görülmüştür.

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5’inci maddesinde, diğer hizmet alımlarında fiyat farkının F = (An) x (B) x (Pn-1) formülüyle hesaplanacağı belirtilmiş olup, formülde yer alan (An) değerinin ilk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemlerinin sözleşme fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL), (B) değerinin 0,90 sabit katsayısını, (Pn) değerinin ilk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile (a1), (b1), (b3) ve (c) değerlerinin ağırlık oranlarının temsil eden katsayıların Esaslar’da yer alan formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını, (a2) değerinin haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılmayan işçiliklerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı, (b1) değerinin akaryakıtın ağırlık oranı temsil eden sabit bir katsayıyı, (b3) değerinin malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı, (c) değerinin ise makine ve ekipmanın amortismanına ilişkin ağırlık oranını temsil eden bir katsayıyı ifade ettiği belirtilmiştir. Söz konusu maddede (a1) değeri için ise haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılan işçiliklerin ağırlık oranını temsil ettiği ve bu sabit katsayı için Esaslar’ın 6’ncı maddesine göre fiyat farkı hesaplanacağı belirtilmiştir.

Söz konusu Esaslar’ın “İşçilik maliyetlerindeki değişiklik” başlıklı 6’ncı maddesinde ise, ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca çalıştırılan işçinin idari şartnameye göre ihale tarihi itibarıyla hesaplanan brüt maliyeti ile uygulama ayındaki brüt maliyeti arasındaki farkın, 5’inci madde uygulanmaksızın ödeneceği veya kesileceği ifade edilmiştir.

Taşımalı özel eğitim işinde her bir servis aracında haftalık çalışma saatinin tamamını idarede kullanan bir rehber personel bulunmakta ve bu personelin maliyeti hakedişteki işçilik maliyetini oluşturmaktadır. Düzenlenen hakedişler hem taşıma ücretini hem de işçilik ücretini beraber içerdiği için, fiyat farkı formülünde (a1) katsayısının sabit tutulması söz konusu hakedişteki işçilik oranını belirlemekte ve hakedişin o oranındaki tutarı için Esaslar’ın 6’ncı maddesine göre fiyat farkı hesaplanmaktadır.

Taşımalı özel eğitim ihalelerine ait idari şartname ve sözleşmeler incelendiğinde, söz konusu ihalelerin farklı il veya ilçe milli eğitim müdürlükleri tarafından gerçekleştirilmesine rağmen ülke genelinde aşağıdaki tabloda yer alan endeks ve ağırlık oranları ile bulunan (Pn) değeri ile fiyat farkı hesabının yapıldığı anlaşılmıştır.

Tablo 4: İhale Dokümanlarında Yer Alan Fiyat Farkı Katsayıları

Yukarıdaki tablodan anlaşılacağı üzere,(a1) katsayısı için 0,40 oranının belirlenmesi, işin %40’ının işçilik maliyetine, geriye kalan %60’ının ise taşıma maliyetine ilişkin olduğu sonucunu doğurmaktadır. Buna göre %40 olarak belirlenen (a1) hakedişte yer alan personel maliyetinin ağırlık oranını ifade ederken, geriye kalan %60 ise taşıma maliyetine ilişkin kalemler olup, araç şoförü (a2), aracın yakıtı (b1), genel enflasyon (b3), aracın amortisman giderleri (c) değerlerini ifade etmektedir.

Yapılan incelemede bazı taşımalı özel eğitim ihalelerinde hakedişteki işçilik maliyeti oranının taşıma maliyetine göre çok yüksek olduğu, dolayısıyla (a1) değeri için 0,40 oranının gerçek durumu yansıtmadığı anlaşılmıştır.

Aşağıdaki tabloda bazı il ve ilçe müdürlüklerinin taşımalı özel eğitim hakedişlerinde 2024 yılı ocak ayı itibariyle işçilik ve taşıma maliyet oranları verilmektedir.

Tablo 5: Bazı İl ve İlçe Müdürlüklerine Ait Taşımalı Özel Eğitim Hakedişlerinin Taşıma ve İşçilik Maliyeti Oranları

Tabloda görüldüğü üzere bazı il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerinde taşıma maliyetleri çok düşükken hakedişin büyük çoğunluğunu taşımalı özel eğitim rehber personel ücreti oluşturmaktadır. Örneğin, Iğdır İl Milli Eğitim Müdürlüğünde 374.415,23 TL tutarındaki hakedişte taşıma maliyeti 48.524,00 TL, personel maliyeti ise 325.891,23 TL olarak gerçekleşmiştir. Yukarıda açıklandığı üzere, fiyat farkı formülünde (a1) katsayısının %40 olarak belirlenmiş olması hakedişte personel maliyeti 325.891,23 TL olduğu halde hakedişin %40’ı olan 149.766,09 TL için personele ait fiyat farkı hesabı yapılması, geriye kalan (374.415,23-149.766,09=) 224.649,14 TL için ise taşıma maliyetine yönelik fiyat farkı hesaplanması sonucunu doğurmakta olup, 48.524 TL’lık taşıma maliyetine rağmen 224.649,14 TL üzerinden taşıma fiyat farkı hesaplanmıştır. Taşımaya ilişkin fiyat farkında akaryakıt ve amortisman gibi personel maliyeti ile ilgisi olmayan endeksler hesaplamaya dahil edildiğinden personel çalıştırma maliyetinin olması gerekenden düşük oranda belirlenmesi daha yüksek tutarda fiyat farkı ödenmesi sonucuna yol açmaktadır.

Kamu idaresi cevabında bundan sonraki dönemde bulgu doğrultusunda hareket edilerek taşımalı öğrenci modülünde gerekli düzenlemelerin yapılacağı belirtmiştir.

Taşımalı özel eğitim ihalelerinde ödenen fiyat farklarında işçilik katsayılarının, ihaledeki personel çalıştırma maliyeti göz önünde bulundurularak gerçekçi bir şekilde belirlemesi gerekmektedir.

Taşımalı Eğitim İhalelerine İlişkin Hazırlanan Hakediş Raporlarının Mevzuattaki Örneğe Uygun Olmaması

Bakanlık taşra teşkilatı tarafından taşımalı eğitim ihalelerine ilişkin hakediş raporlarının mevzuatta yer alan örneğe uygun hazırlanmadığı tespit edilmiştir.

Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Hakediş raporu” başlıklı 7’nci maddesinde, ihale veya doğrudan temin usulüyle yapılacak yapım işleri ile hizmet alımlarında, sözleşme hükümlerine göre yerine getirilen taahhütlerin bedellerinin ödenmesinde maddede belirtilen hakediş raporlarının düzenleneceği hükmüne yer verilmiş ve hizmet işleri hakediş raporunun Yönetmelik ekinde yer alan Örnek: 4’e göre düzenlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Söz konusu Yönetmelik’in “Taşıma giderleri” başlıklı 44’üncü maddesinde de taşıma giderlerinin ödenmesinde (Örnek: 4)’e göre hizmet işleri hakediş raporlarının düzenlenerek ödeme emrine bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Bakanlık taşra teşkilatı tarafından hazırlanan taşımalı eğitime ilişkin hakediş raporları incelendiğinde raporların Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nde belirtilen örneğe göre hazırlanmadığından ara hakediş raporlarında yer alan yapılan iş miktarının kümülatif olarak ilerlemediği tespit edilmiştir. Söz konusu durum ara hakedişlerin takibini zorlaştırarak denetim ve kontrol eksikliğine sebep olmaktadır.

Kamu idaresi cevabında hakediş raporlarının mevzuata uygun düzenlenmesine yönelik ülke genelinde çalıştaylar düzenlendiği ve konu ile ilgili olarak resmi yazı ile taşra teşkilatına uyarıda bulunulduğu ifade edilmiştir.

Öğrenci taşıma uygulaması kapsamında taşıma hizmeti alımı ihalelerinde hazırlanan ara ve kesin hakedişlerin ilgili mevzuatta belirtilen örneğe uygun olarak hazırlanması gerekmektedir.