| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı kütüphanelerde ödünç verilen materyallerin geri alınması, sayımların yapılması ve kayıt altına alınması işlemleri gerçekleştirilememiştir. Yönetmelikte belirtilen yaptırımlar uygulanmamış ve 197 Sayım Noksanları Hesabı kullanılmamıştır. Bu durum, ödünç alınan materyallerin dönüşlerinin sağlanmasına yönelik gerekli çalışmaların yapılması gerektiğini göstermektedir. |
BULGU: Bakanlığa Bağlı Kütüphanelerce Verilen Ödünç Materyallerin Sayımının Yapılmaması, Geri Almaya İlişkin İşlemlerin Yapılmaması ve İlgili Hesaba Kayıt Edilmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğüne bağlı kütüphanelerce ödünç verilen materyallerin ödünç verilmesinin üzerinden çok fazla süre geçmesine rağmen materyallerin dönüşlerinin sağlanamadığı, bunlara ilişkin sayımların yapılarak tutanakların tutulmadığı ve 197 Sayım Noksanları Hesabının kullanılmadığı görülmüştür.
Halk Kütüphaneleri Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinde;
“(1) Ödünç verme işleminde aşağıda belirtilen kurallara uyulur:
T.C. vatandaşı olan kullanıcılar, sadece T.C. kimlik numarasını gösterir belge ile ödünç verme hizmetinden yararlanırlar.
En az altı ay oturma izni almış yabancı kullanıcılar, sadece yabancı kimlik numarasını gösterir belge ile ödünç verme hizmetinden yararlanırlar.
Çocuk kütüphaneleri ile çocuk bölümleri on dört yaşına kadar olan çocuklara hizmet verir.
ç) Yazma ve nadir eserler, danışma kaynakları, kullanıcılar tarafından sıklıkla aranan materyaller ile süreli yayınların son sayıları hariç olmak üzere, kütüphane materyali ücretsiz olarak ödünç verilir.
Kullanıcılara üç kitap, üç kitap dışı materyal olmak üzere en fazla altı materyal ödünç verilir. Ödünç verme süresi kitaplar için on beş, kitap dışı materyaller için yedi gündür. Bu sayı ve süreler kullanıcıların başvurusu üzerine kütüphane idaresince artırılabilir ancak azaltılamaz.
Ödünç alınmış materyalin iade süresi, kütüphaneye önceden bildirmek koşuluyla aynı süreyle uzatılır. Başka kullanıcılar tarafından önceden ayırtılan materyallerin süresi uzatılmaz.
Aranan kütüphane materyali başka bir kullanıcı tarafından ödünç alınmış ise, geri getirildiğinde ödünç alınmak üzere ön ayırtma yaptırılabilir.
Ödünç aldığı materyali zamanında teslim etmeyen kullanıcıya, materyali teslim edinceye kadar yeni materyal ödünç verilmez.
ğ) Ödünç aldığı kitabı zamanında getirmeyen kullanıcıya birer hafta arayla sözlü olarak, e-postayla, telefonla iki ayrı uyarı yapılır. Üçüncü ve son uyarı resmi yazı ile yapılır.
Ödünç alınan materyalin, materyali ödünç veren kütüphaneye geri verilmesi esastır. Ancak kullanıcı, materyalin ödünç alındığı ilden farklı bir ilde bulunuyorsa, bulunduğu ildeki il halk kütüphanesine iade edebilir. İadeyi alan il halk kütüphanesi, materyali ait olduğu kütüphaneye gönderir. Bu işlemlerden doğan giderler, iadeyi alan kütüphaneye aittir.
ı) Materyali kullanılamayacak derecede yıpratan, kaybeden ve iade etmeyen kullanıcıya aynı materyal veya yeni basımı aldırılır.
Materyalin sağlanmaması durumunda materyalin rayiç bedeli kullanıcı tarafından, Maliye Bakanlığının ilgili birimine ödenir. Ödemeye ilişkin makbuz kütüphaneye teslim edilir.
Materyali iade etmeyen veya bedelini ödemeyen kullanıcılar hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ilgili maddelerine göre işlem yapılır.” denilmektedir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin “197 Sayım noksanları hesabı” başlıklı 129’uncu maddesinde; “Sayım noksanları hesabı; yapılan sayımlar sonucunda tespit edilen kasa, döviz, alınan çek, menkul kıymet, stok ve benzeri noksanlıklarının, nedenleri belirleninceye kadar geçici olarak kaydedilip izlenmesi için kullanılır.” denilmekte,
Taşınır Mal Yönetmeliğinin “Taşınırların kaydı” başlıklı 122inci maddesinde; “Kamu idarelerince bütün taşınırların ve bunlara ilişkin işlemlerin kayıt altına alınması esastır. Taşınır kayıtları, harcama birimleri itibarıyla yönetim hesabı verilmesine esas olacak şekilde tutulur. Her bir kaydın belgeye dayanması şarttır.
Bu çerçevede;
Önceki yıldan devren gelen taşınırlar ile içinde bulunulan yılda herhangi bir şekilde edinilen veya elden çıkarılan taşınırlar,
Taşınırlardaki kayıp, fire, yıpranma ve benzeri nedenlerle meydana gelen azalmalar,
Sayım sonucunda ortaya çıkan fazlalar,
miktar ve değer olarak kayıtlara alınarak takip edilir” ifadesi yer almaktadır.
Uygulamada Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğüne bağlı kütüphanelerce ödünç verilen kitap ve diğer materyaller Halk Kütüphaneleri Yönetmeliği kapsamında ödünç verilmekte, ödünç verilen kitap ve diğer materyaller Koha otomasyon sistemine kaydedilmekte, muhasebe kaydı olarak ise kitaplar 255 Demirbaşlar Hesabına, çocuk kitapları ise 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmektedir. Kütüphanelerden Yönetmelik kapsamında ödünç alınan kitap ve diğer materyaller verilen ödünç verme süresinin üzerinden çok fazla süre geçmesine rağmen materyallerin dönüşlerinin sağlanamadığı, Yönetmelikte belirtilen yaptırımların uygulanamadığı, bunlara ilişkin sayımların yapılarak sebepleri belirleninceye kadar 197 Sayım Noksanları Hesabına kaydedilmediği görülmüştür.
Kütüphanelerden ödünç olarak alınan kitapların dönüşlerinin sağlanmasına ilişkin Yönetmelik kapsamında çalışmalar yapılması, sayımların yapılarak kayıpların sebepleri belirleninceye kadar 197 Sayım Noksanları Hesabının kullanılması, nedenleri belirlenenlerden gelmeyeceğine ilişkin veri elden edilenler için ise ilgili hesaba ilişkin çıkış kaydı ile Taşınır Mal Yönetmeliği kapsamında işlem yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.