|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Bakanlığa bağlı sağlık tesislerinde bulunan ticari alanlara ilişkin kira sözleşmelerinin bazı hükümlerinin uygulanmadığını ortaya koymuştur. Hazinenin özel mülkiyetindeki bu alanların kiralama süreçlerinde, sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmeyen kiracılara herhangi bir yaptırım uygulanmadığı tespit edilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre, bu alanların kiralanması ve yönetimi belirli kurallara tabidir; ancak mevcut uygulamalarda ihlaller yaşanmaktadır.
Denetimlerde, bazı sağlık tesislerinde kiracıların kira bedellerini ödememesi, sözleşme gereği ihtar çekilmemesi ve kiralama şartlarına uyulmaması gibi sorunlar gözlemlenmiştir. Ayrıca, kiracıların belirlenen alanların dışına çıkarak fazla kullanım yapmaları ve buna rağmen idare birimlerinin gerekli yaptırımları uygulamaması dikkat çekmiştir. İlgili idarelerin, tespit edilen bu ihlallere karşı harekete geçmediği ve kiralama şartlarının ihlaline göz yumduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, sağlık tesislerindeki ticari alanların sözleşme hükümlerine uygun şekilde yönetilmesi ve ihlal durumlarında gerekli yaptırımların uygulanması önem arz etmektedir. Kiracıların sözleşme şartlarına uymaması halinde, ihtarların yapılması ve tahsil edilemeyen kira alacakları için hukuki süreçlerin başlatılması gerekmektedir. Bu önlemler, sağlık tesislerindeki ticari alanların etkin yönetimi için kritik bir adım olacaktır. |
BULGU: Bakanlığa Bağlı Sağlık Tesislerinde Bulunan Ticari Alanlara İlişkin Kira Sözleşmelerinde Belirlenen Hükümlerin Bazılarına Uygun Hareket Edilmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığa bağlı sağlık tesislerinde yer alan ve Hazinenin özel mülkiyetinde olup Sağlık Bakanlığına bağlı döner sermayeli işletmelerce kiraya verilen ticari alanların bazılarının sözleşme uygulamalarında sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmeyen, kiralama ihalesine ilişkin dokümanların parçası olan özel teknik şartnamelere aykırı hareket eden veya ihale dokümanlarında belirlenen kiralık alanların metrekare bazındaki yüzölçümünü ihlal eden kiracılara yaptırım uygulanmadığı tespit edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Tarihi ve bedii değeri olmayan taşınmaz mallarla ilgili işlemler” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“Tarihi ve bedii değeri olanlar hariç Hazinenin özel mülkiyetindeki yerlerin satışı, kiraya verilmesi, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiraya verilmesi, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi esasları Maliye Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirlenir.” denilmektedir.
Bakanlığa bağlı sağlık tesislerinin bünyesinde yer alan ticari alanlar Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlardandır. Bunlara ilişkin kiralama iş ve işlemleri anılan Kanun maddesine dayanarak, 19.06.2007 tarih ve 26557 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerince gerçekleştirilmektedir.
Diğer yandan, Sağlık Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı arasında yapılan protokol uyarınca Sağlık Bakanlığına bağlı hastane ve birinci basamak sağlık kurumlarının ticari amaçla kullanılması mümkün bölümleri Sağlık Bakanlığına bağlı döner sermayeli işletmelerce işletilmekte veya işlettirilmektedir. Bu bağlamda, Hazinenin özel mülkiyetinde olup Sağlık Bakanlığına tahsisli bulunan sağlık tesisleri bünyesindeki ticari alanların kiraya verilmesine ilişkin ihale süreçleri ve sözleşme uygulama iş ve işlemleri Sağlık Bakanlığına bağlı döner sermayeli işletmeler veya işletme birimlerince yürütülmektedir.
Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’in eki olan (Ek-3) tip Kira Şartnamesi’nin,
1’inci maddesinde; kiralanacak taşınmazın yüzölçümünün belirtilmesi,
10’uncu maddesinde; idarelerin kiralanan taşınmazı müşteriye mahallinde düzenlenecek tutanakla şartnamede belirtilen sınır ve niteliğe göre teslim edeceği,
11’inci maddesinde; kiracının, sözleşmenin devamı süresince, mücbir ve kamudan kaynaklanan sebepler haricinde, sözleşme süresinin uzatılması, kira bedelinin indirilmesi, ödeme tarihi ve miktarlarının, kiralanan alanın yüzölçümünün değiştirilmesi talebinde bulunamayacağı,
13’üncü maddesinde; kiracının, idarenin izni olmadan sözleşmenin bir kısmını veya tamamını devredemeyeceği, sözleşmeye ortak alamayacağı, kiraya verilen yeri genişletemeyeceği, değiştiremeyeceği ve amacı dışında kullanamayacağı,
15’inci maddesinde; kiracının; taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya üst üste iki taksitin vadesinde ödenmemesi hallerinde kira sözleşmesinin, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 62’nci maddesine göre tebligat yapmaya gerek kalmaksızın idarece feshedilerek, kesin teminatının gelir kaydedileceği ve cari yıl kira bedelinin yüzde yirmibeşinin tazminat olarak tahsil edileceği,
20’nci maddesinde; Kira Şartnamesi’nin, belirlenecek özel şartlarla birlikte sözleşmenin ekini teşkil edeceği,
düzenlenmektedir.
Yine Yönetmelik eki (Ek-5) tip Tahsisli Taşınmazlardaki Ticari Amaçla Kullanılacak Yerlere Ait Kira Sözleşmesi’nin,
10’uncu maddesinde; kiraya verilen yerde yürütülecek faaliyetle ilgili olarak taşınmazın tahsisli olduğu idarece bir fiyat tarifesinin önerilmesi hâlinde önerilen bu fiyat tarifesine uyulacağı,
16’ncı maddesinde; taşınmazın amacında ve sözleşmede belirtilen şekilde kullanılıp kullanılmadığını idarenin her zaman denetleyebileceği, idarece yapılacak denetimler sonucunda tespit edilen eksiklikler yine idarece belirlenecek süre içinde giderilmediği takdirde sözleşmenin tek taraflı olarak feshedileceği,
ifade edilmektedir.
Bu kapsamda yerinde yapılan denetimlerde bazı sağlık tesisleri bünyesinde yer alan kantin ve benzeri ticari alanların sözleşme uygulamalarında;
– Sözleşme gereği belirlenen kira tutarı kiracı tarafından iki kira dönemi boyunca ödenmediği halde sözleşme uyarınca ihtar çekilmediği, sözleşmenin tek taraflı feshi yoluna gidilmediği, kesin teminatların irat kaydedilmediği ve cari yıl kira bedelinin %25’i oranında tazminatın tahsil edilmediği,
– İhale dokümanında yer alan kiralama işiyle ilgili özel hususları düzenleyen teknik şartnamelerde ilgili esnaf odalarınca belirlenen fiyat tarifelerinin ve piyasa rayici fiyatların üzerindeki fiyatlarla satış yapılmamasına veya kantin alanı dışında seyyar araba vb. vasıtasıyla hastane avlusu ve binası içerisinde satış yapılmamasına ilişkin düzenlemeler yer aldığı halde kiracılar tarafından bu hususlara aykırı hareket edildiği, buna rağmen ilgili İdare birimlerinin sözleşmede bulunan yaptırım mekanizmalarına başvurmadığı,
– Kiralanacak yerlerin krokisi veya toplam yüzölçümü ihale kapsamında belirlendiği ve buna göre yer teslimi yapıldığı halde kiracıların öngörülen alanlardan fazlasını kantin alanı olarak kullandığı ve buna ilişkin ilgili İdare birimleri tarafından herhangi bir ihtar yahut sözleşmesel yaptırıma başvurulmadığı,
tespit edilmiştir.
Bulgu maddesine ilişkin Kamu İdaresi cevabından tespitlerin geçerli olduğu il sağlık müdürlükleri ile yazışmalar yapıldığı ve yapılan tespit ve değerlendirmelerin bir bölümünün gereğinin yerine getirildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca konusu geçen hususlara dikkat edilmesini teminen 81 il sağlık müdürlüğüne yazı yazıldığı ifade edilmektedir.
İhale dokümanlarında yer alan şartların tüm istekliler tarafından bilindiği ve bu şartlar üzerinden rekabet sağlandığı varsayılarak işlemler yürütülmektedir. Bu kapsamda ihale dokümanında yer alan şartlar mücbir haller dışında değiştirilmemeli ve kiracı lehine ve İdare aleyhine olacak şekilde tasarrufta bulunulmamalıdır.
Bu itibarla, Bakanlığa bağlı sağlık tesislerinde yer alan kantin ve benzeri ticari alanların sözleşme uygulamalarında tespiti gerçekleştirilen aykırılıkların ihale dokümanlarında belirlenmiş olan yaptırımlara tabi tutulması, diğer yandan tahsili sağlanamayan kira alacakları için gerekli ihtarların çekilmesi ve buna rağmen tahsilatın gerçekleştirilemediği yerlerde taşınmazın tahliyesine ilişkin hukuki süreçlerin başlatılması gerekmektedir.