|
ÖZET: Bakanlığın mali tablolarında yer alan emanet ve teminat niteliğindeki yükümlülüklerin toplam tutarı 159.531.179,02 TL olarak belirlenmiştir. Ancak, bu yükümlülüklerin mevcudiyeti ve detayları, mevcut bilgi ve kayıtlarla doğrulanamamaktadır. Bu durum, raporların tam ve eksiksiz bir şekilde hazırlanıp hazırlanmadığını sorgulatmaktadır. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, emanet ve teminatların kaydı, yevmiye defterine ve yardımcı hesap defterlerine uygun şekilde yapılmalıdır. Emanetler Defteri, bu yükümlülüklerin ayrıntılı takibi için özel olarak tasarlanmıştır.
Emanet hesaplarının doğruluğunu teyit etmek amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan gerekli belgeler talep edilmiş, ancak bu belgeler raporlama tarihinde temin edilememiştir. Muhasebe birimlerinde emanetlerin ayrıntılarına dair bilgi bulunmasına rağmen, harcama birimlerinde bu bilgilerin eksik olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, zamanaşımına uğrayan emanetlerin gelir kaydedilmesi sürecinde de eksiklikler yaşanmaktadır. Sonuç olarak, bilançoda yer alan 320 Bütçe Emanetleri, 330 Alınan Depozito ve Teminatlar, 333 Emanetler ve 430 Alınan Depozito ve Teminatlar hesaplarının mevcudiyetinin doğrulanması için gerekli tedbirlerin alınması ve bu bilgilerin Sayıştay denetçilerine sunulması gerekmektedir. |
BULGU: Bakanlığın Mali Tablolarındaki Emanet ve Teminat Niteliğindeki Yükümlülüklerin Mevcudiyetinin Kayıtlarla Doğrulanamaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
2021 yılı dönem sonu bilançosundaki toplam 159.531.179,02 TL emanet ve teminat niteliğindeki yükümlülüklerin mevcudiyetinin ve bunların ayrıntılarının bilgi ve kayıtlarla doğrulanamamakta, bu nedenle tam ve noksansız raporlanıp raporlanmadığı teyit edilememektedir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, malî yıl içinde ödeme emri belgesine bağlandığı hâlde, nakit yetersizliği veya hak sahibinin müracaat etmemesi nedeniyle ilgililerine ödenemeyen tutarları 320 Bütçe emanetleri hesabında; mevzuatları gereği nakden veya mahsuben tahsil edilen depozito ve teminatları vadelerine göre 330-430 Alınan Depozito Ve Teminatlar Hesabında; emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarları 333 Emanetler Hesabında, izlenmesi gerekmektedir.
Yönetmelik’in 5’inci maddesine göre kayda geçirilmesi gereken işlemlerin yevmiye tarih ve müteselsil numara sırasıyla yevmiye defterine, buradan usulüne göre büyük defter ve yardımcı hesaplar defterine kaydedileceği belirtilmiş olup, 6’ncı maddesinde; yardımcı hesap defterleri, hesaplara ait bilgilerin ayrıntı bazında kaydına mahsus defterler olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda Emanetler ve benzeri hesaplar için kullanılabilmesi amacıyla Yönetmelik eki (Örnek 21) No.lu “Emanetler Defteri” yardımcı hesap defteri olarak belirlenmiştir.
Örnek 21 Numaralı Emanetler Defterinin; hesabın ayrıntısına ilişkin, alınan veya mahsup edilen emanetlerin sıra numarası, yevmiye tarihi, yevmiye numarası, kimden ve ne için tahsil edildiği, emanete ilişkin zamanaşımı başlangıç tarihi, tahsil olunan miktar, tahsilat karşılığında verilen alındının tarihi ve numarası, geri verilen veya mahsup olunan paraların ayrıntısı, emanetin kime nereye gönderildiği, verilen veya gönderilen miktarlar ve emanetlere ilişkin açıklamaları içerecek şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Defter yardımı ile emanet karakterli borçların yönetimi ve sağlıklı takip ve iadesi mümkün olacaktır.
Bilançoda raporlanan emanet nitelikli toplam 159.531.179,02 TL yükümlülüğün mevcudiyeti, tam, doğru uygun değerle raporlanıp raporlanmadıklarının teyidi amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanan ve Tarım ve Orman Bakanlığına bilgi sağlayan Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemine Entegre Yönetim Bilgi Sisteminden temin edilen 08.03.2021 tarihli Emanetler Raporuna müracaat edilmiş ancak rapor tutarları ile bilançodaki tutarlar doğrulanamamıştır.
Bahse konu emanet hesaplarının ayrıntılarının incelenmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığından MYMY’ye göre tutulması gereken Örnek 21 Numaralı Emanetler defterlerinden dönem sonu işlemlerine ve kesin mizanın çıkarılmasına dayanak teşkil edecek ve ilgili hesap bakiye tutarlarını teyit edecek şekilde emanetlerin dökümlerine ilişkin listelerin gönderilmesi talep edilmiş, ancak raporlama tarihinde temin edilmemiştir.
Muhasebe birimlerinde; emanetin alındığı veya mahsup edildiği tarihe, kimden tahsil edildiğine, zamanaşımına uğrayacağı tarihe ait bilgilerin sistemlerinde olduğu, emanet iade işlemlerinde ise emanetin, ait olduğu kişi ise kimlik numarası, firma ise vergi kimlik numarası ve İban numaralarıyla kontrolünün gerçekleştirilerek iade edildiği görülmüştür. Muhasebe birimlerinde emanetlerin ayrıntılarına ilişkin bilgi olmasına rağmen, emaneti teslim ettiren ve iadesine karar verecek harcama birimlerinde herhangi bir bilgi/veri bulunmadığı anlaşılmaktadır.
5’inci yılın sonunda zamanaşımına uğrayarak gelir kaydedilmesi gereken emanetler, muhasebe birimlerince harcama birimlerine bildirilerek hak sahipleri ile irtibat kurulması sağlanmakta, ancak zamanaşımı dışında hesaplara ait bilgilerin Tarım ve Orman Bakanlığı harcama birimlerine ve Strateji Geliştirme Başkanlığına sunulmadığı, bu nedenle Bakanlıkça yapılan Mali Raporlama çalışmalarında dayanak olarak kullanılmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca emanetlerin; ödenmesi irat kaydı, emanetlerden yapılması muhtemel gelir ve alacakların tahsilatında bir araç olarak kullanılmadığı, kısaca emanetlerin yönetilmediği anlaşılmaktadır.
Bilançoda raporlanan 320 Bütçe Emanetleri Hesabı 50.696.995,61 TL, 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı 36.483.989,66 TL, 333 Emanetler Hesabı 71.255.915,14 TL ve 430 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı 1.094.278,61 TL’si yükümlülüklerin, mevcudiyetlerinin doğrulanması, gerçek durumları ile kayıtlı değerleri arasındaki uygunluğun sağlanması amacıyla;
-Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ekinde düzenlenen Örnek 21 numaralı Emanet Defterine dayanılarak düzenlenecek emanetler ve benzeri yükümlülüklerin ayrıntısını gösteren döküm cetvellerinin, Yönetim Bilgi Sistemi üzerinden ilgili harcama birimleri ve Strateji Geliştirme Başkanlığınca erişimin sağlanması,
-Strateji Geliştirme Başkanlığı’nca bahse konu emanet ve benzeri yükümlülüklerin düzenlenen mali tablolarda gerçeğe uygun raporlanması ve bunların yönetilmesi amacıyla gerekli tedbirlerin alınması,
-İstenildiğinde Sayıştay denetçilerine verilmesi gerekir.