Bakanlığın Ortaöğretim Kurumlarına Bağlı Pansiyonlu Okullarının İşleyişi ve Yönetimi ile Bütçe ve Harcama Süreçlerine İlişkin Aksaklıklar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Bakanlığın Ortaöğretim Kurumlarına Bağlı Pansiyonlu Okullarının İşleyişi ve Yönetimi ile Bütçe ve Harcama Süreçlerine İlişkin Aksaklıklar Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlığın Ortaöğretim, Mesleki ve Teknik Eğitim ve Din Öğretimi Genel Müdürlüğüne bağlı pansiyonlu okullarının faaliyetlerini sağlıklı bir şekilde sürdürmesini sağlayacak insan kaynağına sahip olmadığı, büyük çoğunluğunun sosyal alanlardan yoksun olduğu, pansiyon hesabından yapılan harcamaların kontrolünü sağlamaya yönelik bir mekanizma bulunmadığı ve bütçeleme sürecinde birtakım aksaklıklar bulunduğu görülmüştür.
Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği’nin “Personelin Görev, Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı On Birinci Bölümünde; pansiyonlu okullarda pansiyondan sorumlu olarak bir müdür yardımcısının bulunacağı, yine pansiyonlarda ambar memuru, sayman mutemedi, aşçı, teknik personel, hizmetli, kaloriferci, gece bekçisi ile güvenlik görevlisinin istihdam edileceği ve bu personelin görevleri ile ilgili olarak pansiyondan sorumlu müdür yardımcısına karşı sorumlu oldukları,
“Sağlık ve Beslenme İşleri” başlıklı On İkinci Bölümünün “Sağlık işlemleri” başlıklı 48’inci maddesinde; pansiyonlardaki sağlıkla ilgili işlemlerin Sağlık Bakanlığı ile Bakanlık arasında yapılacak protokol esasları doğrultusunda yürütüleceği,
“Mali Hükümler” başlıklı On Üçüncü Bölümünün “Pansiyon bütçesi” başlıklı 50’nci maddesinde, pansiyon bütçelerinin mali yıl itibarıyla düzenleneceği ve Bakanlıkça onaylanacağı, pansiyon bütçesi gelir-gider cetveli gider sütunları arasındaki aktarmaların valiliğin teklifi üzerine Bakanlık onayı ile yapılacağı; “Harcanamayan paraların devri” başlıklı 56’ncı maddesinde, muhasebe veya mal müdürlükleri tarafından her mali yıl o yıl içinde tahsil edilen pansiyon paralarının miktarını, bu paralardan yapılan harcamaları ve geri kalan miktarı gösteren bir hesap özeti düzenlenerek Bakanlığa gönderileceği,
ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in yukarıda yer verilen hükümleri çerçevesinde, pansiyonlu okullara yapılan ziyaretler ve pansiyon hesabından yapılan harcamalara ilişkin harcama evrakları üzerinden yapılan incelemeler neticesinde;
Pansiyonların büyük çoğunluğunda, ayrı bir personel eliyle yürütülmesi gereken ambar memurluğu ve sayman mutemetliği görevlerinin pansiyondan sorumlu müdür yardımcısı tarafından yerine getirildiği; bu durumun pansiyonların sağlıklı ve etkin bir şekilde yönetilmesi ve taşınır yönetimi ile gelir ve harcama süreçlerinin hesap verilebilir olması noktasında zafiyete yol açtığı,
Bakanlık ile Sağlık Bakanlığı arasında mevzuatta öngörülen protokolün düzenlenmemiş olduğu ve dolayısıyla pansiyonlarda sağlık hizmetlerini yürütmek üzere bir personel olmadığı, yine pansiyonlarda güvenlik görevlisi, bekçi, kaloriferci ve teknik personel bulunmadığı, teknik personel ve kaloriferci bulunmadığı için pansiyon bütçesinden özellikle kazan bakım onarımları ile tesisat bakım onarımlarına ilişkin harcamalar yapılmak zorunda kalındığı ve bu durumun bütçe imkânları zaten kısıtlı olan pansiyonlar için mali yük teşkil ettiği,
Pansiyonların çoğunda kadrolu yardımcı hizmet personeli bulunmadığı, pansiyonun temizlik işlerinin 696 sayılı KHK kapsamında kadroya geçen personel ya da Toplum Yararına Program (TYP) kapsamında istihdam edilen personel tarafından yerine getirilmeye çalışıldığı ancak pansiyonlu okulların yarıyıl ve yaz tatili dönemlerinde de aktif olduğu göz önünde bulundurulduğunda söz konusu istihdam şekillerinin pansiyonların etkin bir şekilde yönetilebilmesi açısından yetersiz kaldığı,
Pansiyonların bütçelerinin hazırlanmasına esas teşkil etmek üzere pansiyonlu okullar tarafından pansiyon hesabından devir veren rakamın e-okul uygulaması üzerinden manuel veri girişi yapılmak suretiyle sisteme işlendiği ancak sisteme işlenen tutarların Muhasebe Yönetim Sistemi (MYS)’de yer alan tutarlarla uyumlu olmadığı ve manuel veri girişini ve olası hataları önlemek üzere sistemler arası bir entegrasyona gidilmesinin gerekli olduğu,
Pansiyonlu okulların bir kısmında MEBBİS e-ambar modülüne sadece gıda malzemelerine ilişkin veri girişi yapıldığı, pansiyon bütçesinden yapılan temizlik malzemesi alımlarının e-ambara işlenmediği ve dolayısıyla sene sonunda e-ambarda yer alan toplam tutarın fiili durumu yansıtmadığı,
MEBBİS e-ambar modülünde pansiyon bütçesinden satın alınan kırtasiye malzemelerine ilişkin veri girişi yapılmasını sağlayacak bir sekme bulunmadığı, dolayısıyla pansiyon bütçelerinin gerçekçi tutarlar üzerinden belirlenebilmesini sağlamak üzere ilgili modüle kırtasiye malzemesi girişini de sağlayacak bir sekme eklenmesinin gerekli olduğu,
Pansiyon bütçesinden bütçede öngörülmeyen kalemler için de harcama yapıldığı, bütçenin pansiyonun bağlı olduğu okulun ihtiyaçlarında kullanıldığı durumlar olduğu, diğer taraftan saymanlıklar tarafından Bakanlığa gönderilmesi gereken hesap özetlerinin gönderilmediği ya da gönderilenlerin sadece gelir-gider ve devir tutarlarından ibaret olduğu, dolayısıyla saymanlıklarca hazırlanacak özet cetvellerinin yapılan harcama ve elde edilen gelirin mahiyetini ortaya koyacak şekilde hazırlanıp gönderilmesi gerektiği,
tespit edilmiştir.
Millî Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliği’nin “Öğrenci pansiyonları” başlıklı 12’nci maddesinin son fıkrasında; pansiyon binasında en az üç yataklı revir, misafir yatak odası, engelli öğrenci yatak odası gibi yaşam alanlarının yanında bilgisayar odası, kütüphane ve okuma salonu gibi sosyal alanların da bulunması gerektiği ifade edilmiş, diğer taraftan öğrenci yatak odalarının hangi kapasite ve büyüklükte olacağına dair düzenlemelere de yer verilmiştir.
Söz konusu mevzuat hükmü ile pansiyonların öğrencilerin sadece yemek yediği ve barındığı bir ortam olmasının ötesinde aynı zamanda öğrencilerin eğitsel, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarının da karşılanmasının amaçlandığı açıktır.
Bu kapsamda yapılan incelemelerde, kullanım alanları konusunda pansiyonlar arasında bir standart olmadığı; pansiyonların büyük çoğunluğunda bilgisayar odası, kütüphane ve okuma salonu gibi sosyal alanların olmadığı, bazı pansiyonlarda revir bulunmadığı bulunsa bile yatak kapasitesinin yetersiz olduğu, özellikle doluluk oranı yüksek olan pansiyonlarda öğrenci yatak odalarının mevzuatta öngörülen öğrenci kapasitesinin üstüne çıktığı ve yine odalarda öğrenci başına düşen alanın da mevzuatta öngörülen limitin altında kaldığı tespit edilmiştir.
Diğer taraftan Ortaöğretim Genel Müdürlüğü bünyesindeki pansiyonlu okulların fiziki koşullarının iyileştirilmesi amacıyla Pansiyonları İyileştirme ve Geliştirme Projesinin (PİGEP) 2022-2024 yıllarını kapsayacak şekilde 2022 Yılı Yatırım Programında yerini aldığı ve hayata geçirildiği görülmüş olup Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü ile Din Öğretimi Genel Müdürlüğüne bağlı pansiyonlu okullar için de benzer girişimlerde bulunulması ve bu suretle Bakanlık bünyesindeki tüm pansiyonlu okulların kullanım alanlarında kalite standardı oluşturulmasının faydalı olacağı kanaatine varılmıştır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; pansiyonların personel ihtiyacının Personel Genel Müdürlüğü ile Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve valiliklerce karşılandığı, okul pansiyonlarında güvenlik görevlisi veya gece bekçisi ihtiyacının mevcut personel tarafından karşılanamadığı durumlarda il/ilçelerdeki kolluk kuvvetleri ile iş birliği yapılarak valiliklerce emniyet ve güvenlik tedbirlerinin mahallince alınmasının önemi ve Ortaöğretim Genel Müdürlüğüne bağlı okul pansiyonlarında gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması hususu ile ilgili olarak taşra teşkilatının yazı ile uyarıldığı, görevde yükselme sınavı ile ambar memurluğu ve sayman mutemetliği kadrolarına personel alımı yapıldığı, sağlık hizmetleri için pansiyonlu okullara hemşire atamalarının yapılmaya başlandığı ifade edilmiş olsa da yapılan fiili denetimler neticesinde tüm bu girişimlerin pansiyonlardaki personel ihtiyacının karşılanmasında yetersiz kaldığı anlaşılmıştır.
Yine kamu idaresi tarafından; e-ambar modülüne eksik veri girişlerinin tamamlanması ve pansiyon bütçelerinin gerçekçi ve sağlıklı veriye dayanılarak hazırlanmasına dair Ortaöğretim Genel Müdürlüğü tarafından taşra teşkilatına yazı gönderildiği, e-ambar modülüne kırtasiye malzemelerine ilişkin veri girişi yapılması çalışmalarının devam ettiği, pansiyon hesap özetlerinin ilgili saymanlıklardan temin edilerek Bakanlık merkez teşkilatına gönderilmesi gerektiğinin taşra birimlerine yazı ile duyurulduğu ifade edilmiş ve bulguda yer verilen tespitlere iştirak edilmiş olduğu görülmüştür.
Sonuç olarak; Bakanlığın ortaöğretim kurumlarına bağlı pansiyonlu okullarının verimli ve etkin bir şekilde yönetilebilmesi amacıyla insan kaynağı yönüyle ortaya konulan eksikliklerin giderilmesi, fiziki koşullar anlamında bir standarda kavuşturulup aynı zamanda sosyal ve kültürel olanaklara da kavuşturulması, diğer taraftan pansiyon bütçelerinin gerçekçi ve ihtiyaca cevap verecek tutarlar üzerinden belirlenebilmesi ve bütçelerin belirli bir harcama disiplini çerçevesinde kullanılmasını sağlayacak mekanizmaların hayata geçirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.