Bakanlık Gelirlerinin Takibinde ve Muhasebe Kayıtlarına Alınmasında Kontrol Eksiklikleri Bulunması ve Bu Konularda İller Arasında Uygulama Birliği Sağlanamaması (Sayıştay)

BULGU: Bakanlık Gelirlerinin Takibinde ve Muhasebe Kayıtlarına Alınmasında Kontrol Eksiklikleri Bulunması ve Bu Konularda İller Arasında Uygulama Birliği Sağlanamaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Tahsili il müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen Bakanlık gelirlerinin; merkez teşkilatı tarafından takibinde, taşra teşkilatı tarafından muhasebe kayıtlarına yansıtılmasında ve Bakanlık hesaplarına aktarılmasında kontrol eksiklikleri ve hatalı uygulamalar bulunduğu, konu hakkında Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından il müdürlüklerine gönderilen yazılarda belirtilen hususlara riayet edilmediği ve iller arasında uygulama birliği bulunmadığı görülmüştür.
3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanunu’nun 14’üncü maddesinde müsabaka gelirleri, her türlü işletme gelirleri, bağışlar, kayıt-tescil ücretleri, kiralar ve gayrimenkul satışlarından elde edilen gelirler özel hesabın gelirleri arasında sayılmıştır. Aynı Kanun’un Ek 14’üncü maddesinde, Bakanlığa veya gençlik ve spor il müdürlüklerine ait veya tahsis edilmiş sayılan her türlü taşınmazın satışı, kiraya verilmesi, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi, anılan taşınmazlar bünyesinde yer alan salon, büfe, kantin, yemekhane, otopark ve benzeri ticari ünitelerin kiraya verilmesi, işletilmesi veya işlettirilmesinden doğan gelirler ile müsabaka, sponsorluk ve reklam gelirlerinin ilgili yıl genel bütçesine özel gelir olarak kaydedileceği belirtilmiştir.
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün mülkiyetinde bulunan taşınmazlar ve/veya üzerindeki yapı ve tesislerin tahsisi, kiralanması, irtifak hakkı tesisi, satışı ve ecrimisil işlemlerine ilişkin usul ve esaslar Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne Ait Taşınmazların İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Yönetmelik’in 12’nci maddesinde satış, kira ve irtifak hakkı bedellerinin il müdürlüğünce takip ve tahsil edilerek İdareye gelir kaydedileceği ifade edilmiştir.
Buna göre 3289 sayılı Kanun’da sayılan özel gelirler doğrudan Bakanlığa ait gelirler olup bu gelirlerin büyük kısmının il müdürlüklerince tahsil ediliyor oluşu bu gelirlerin il müdürlüklerinin geliri olduğu anlamına gelmemektedir. Özel gelirleri Bakanlık adına tahsil eden il müdürlükleri bu tahsilatları muhasebe kayıtlarına zamanında ve tam olarak yansıtmakla ve merkez teşkilatının bu konuda vermiş olduğu talimatları yerine getirmekle mükelleftir. Ancak mevcut durumda özel gelirlerin merkezden takibini ve kontrolünü sağlayan bir sistem bulunmaması özel gelirlere ilişkin kontrolün taşra teşkilatında kalmasına ve uygulamada bir takım hatalı ve/veya farklı sonuçlara sebep olmaktadır.
Gelirlere ilişkin muhasebe kayıtlarının incelenmesi neticesinde, tahsili il müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen Bakanlık gelirlerine ilişkin olarak aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
Gelir getirici taşınmazlara ilişkin merkez teşkilatının takip ve kontrol sisteminin bulunmaması
Mülkiyeti il müdürlüklerine gelirleri ise Bakanlığa ait olan gelir getiren mahiyetteki taşınmazlara ilişkin olarak Bakanlığın takip ve kontrol sisteminin bulunmadığı, bu taşınmazlardan elde edilen gelirlerin takip ve tahsilinde tüm kontrolün taşra teşkilatında olduğu görülmüştür.
Yapılan incelemede Bakanlık merkez teşkilatının, Bakanlık taşınmazlara ilişkin genel bir listesi bulunduğu ancak bu taşınmazlardan gelir getirici olanlara ilişkin herhangi bir takip sisteminin bulunmadığı, il müdürlüğü tarafından tahsil edilen gelirin merkeze transferi yapılana kadar taşınmazın fiili durumu, kira bedeli, kira bedelinin tahsilatı gibi durumlar hakkında bir bilgi sahibi olmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca bazı il müdürlüklerinin mülkiyetlerindeki taşınmazların fiili durumlarından kendilerinin dahi haberdar olmadıkları, uzun süredir tahsil edilmeyen kira alacakları bulunduğu, ecrimisil bedeli alınması gereken taşınmazları olduğu görülmüş olup merkez teşkilatının muhasebe ile ilişkilendirilemeyen bu gibi durumlar hakkında da ancak sınırlı bilgiye sahip olduğu görülmüştür.
Tahsil edilen gelirlerin muhasebe kayıtlarına alınmasına ilişkin tespitler
İl müdürlükleri tarafından tahsil edilen Bakanlık gelirlerinin merkez teşkilatı tarafından takibinin sağlanabilmesi için bu gelirlerin il müdürlükleri tarafından “333.51 Gençlik ve Spor İl Müdürlükleri Tarafından Tahsil Edilen Gelirler” kodlu emanet hesabına, doğru alt kodlar ve tutarlar üzerinden kaydedilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda 2021 yılı içerisinde il müdürlükleri tarafından yapılan kayıtların incelenmesi neticesinde bazı il müdürlüklerinde;
– Bakanlık gelirlerinin emanetler hesabının hatalı alt koduna kaydedildiği (Kastamonu),
– Bakanlık geliri olarak sadece lojman veya mevduat faiz geliri için kayıt bulunduğu, Yurt Lokanta Kantin Zaruri Masraf Karşılıkları Gelirleri gibi her ilde olması beklenen gelirlere ilişkin kayıt bulunmadığı (Amasya, Kars, Iğdır, Osmaniye),
– Gelirlerin türüne göre ilgili alt kodlar yerine diğer Bakanlık gelirleri adı altında hatalı alt koda kaydedildiği (Kütahya, Niğde, Bartın),
– Mevduat faizi gelirlerinin cari faiz oranları dikkate alındığında makul kabul edilemeyecek ve gerçekçi olmayan seviyelerde bulunduğu (Bingöl, Tekirdağ),
Görülmüştür.
Tahsil edilen gelirlerin Bakanlığa belirlenen sürede veya hiç gönderilmemesi
Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından il müdürlüklerine gönderilen 25.03.2020 tarihli yazıda, il müdürlüğü tarafından tahsil edilen Bakanlık gelirlerinin haftanın son iş gününde Bakanlık hesaplarına yatırılması gerektiği belirtilmiştir. Bu kapsamda 2021 yılı içerisinde il müdürlükleri tarafından yapılan kayıtların incelenmesi neticesinde bazı il müdürlüklerinin;
– Tahsil etmiş oldukları gelirleri merkeze hiç göndermedikleri (Kars, Şırnak),
– Tahsil ettikleri gelirin önemli bir kısmını merkeze göndermedikleri (Ankara, Kırklareli, Sinop),
– Tahsil ettikleri geliri haftalık ve/veya düzenli olarak merkeze aktarmadıkları (Ankara),
Görülmüştür.
Bahse konu hatalı ve/veya farklı uygulamalara ilişkin Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından il müdürlüklerine birçok defa uyarılarda ve bilgilendirmelerde bulunulduğu ancak il müdürlüklerinin esasen kendilerine ait olmayan bu gelirlere ilişkin talimatları uygulamaktan imtina ettikleri görülmüştür. Dolayısıyla gelir tahsilatlarının Bakanlık banka hesapları vasıtasıyla tahsili, pos cihazı kullanımı vb. yöntemler ile doğrudan Bakanlık tarafından toplanabilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi, özel gelirlerin merkeze aktarımı noktasında ikincil mevzuat ile bağlayıcı ve yaptırım içeren hükümler getirilmesinin faydalı olacağı düşünülmektedir.
Kamu idaresi cevabında; konuya ilişkin il müdürlüklerine yazılar ve talimatlar gönderildiği, eğitimler verilerek koordinasyon ve takip işlemleri gerçekleştirildiği ifade edilmiş ise de bahse konu yazılar bulgunun düzenlenme aşamasında zaten incelenmiş olup bulguda bu yazıların yetersiz kaldığı noktalar işaret edilmiştir.
Sonuç olarak; tahsili il müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen Bakanlık gelirlerinin, takibinde, muhasebe kayıtlarına yansıtılmasında ve Bakanlık hesaplarına aktarılmasında etkin kontrol mekanizmaları kurulması ve iller arasında bu konularda uygulama birliğinin sağlanması gerekmektedir.