Bakanlık Tarafından Eğitim Harcamaları Planlamasında Dikkate Alınan İl Özel İdaresi Paylarının Hesaplanmasında ve Kullanımında Sorunlar Yaşanması (Sayıştay)

BULGU: Bakanlık Tarafından Eğitim Harcamaları Planlamasında Dikkate Alınan İl Özel İdaresi Paylarının Hesaplanmasında ve Kullanımında Sorunlar Yaşanması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İl özel idareleri tarafından ilköğretim giderlerinde kullanılmak üzere kendi gelirlerinin en az yüzde 20’si oranında ayırdıkları tutarların tamamının ilköğretim giderleri için kullanılmadığı, bazı il özel idareleri tarafından bu tutarlar ayrılırken bir kısım gelir kalemlerinin matraha dahil edilmemesi nedeniyle olması gerekenden daha düşük tutarların ayrıldığı ve ait oldukları yılda kullanılmadığından yıllar itibariyle devrederek biriken söz konusu tutarların değer kaybına uğradığı görülmüştür.
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nun “İlköğretimin Gelir, Giderleri ve Planlama” başlıklı dokuzuncu bölümünün 76’ncı maddesinin (b) bendi gereği her yıl il özel idareleri tarafından kesinleşmiş gelirlerinin paylara esas matrahından, en az yüzde 20 oranında ilköğretim giderleri için ödenek ayrılacağı, 81’inci maddesinde ise 76’ncı ve 77’nci maddelerde ilköğretime tahsis edilen ödenek veya gelirlerin 78’nci maddede belirtilen işlerden başka hiçbir yere sarf edilemeyeceği ve başka fasıllara nakledilemeyeceği belirtilmiştir.
İl Özel İdareleri tarafından ilköğretim giderlerinde kullanılmak üzere mevzuatı gereği ayrılan paylara ilişkin Bütçe Gelirleri Kesin Hesap Cetveli ve eki belgeler her yıl Bakanlığa gönderilmektedir. Bakanlık tarafından illerin eğitim ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla yapılacak harcamalar planlanırken, il özel idareleri tarafından ayrılarak Bakanlığa bildirilen cari yıla ait yüzde 20’lik paylar da dikkate alınmaktadır. Ancak il özel idareleri tarafından harcanması gereken söz konusu tutarlar eğitim harcamalarında kullanılmadığında Bakanlık tarafından yapılan yatırım plan ve programlarında aksamalar meydana gelmektedir.
Bütçe Gelirleri Kesin Hesap Cetveli ve eki belgeler üzerinden yapılan incelemelerde; il özel idareleri tarafından ayrılan tutarların tamamının ilköğretim giderlerinin karşılanması amacıyla kullanılmadığı, bazı il özel idareleri tarafından söz konusu pay hesabı yapılırken bir kısım gelir kalemleri hesaplamaya dahil edilmediğinden olması gerekenden daha düşük tutarda pay ayrıldığı ve yıllar itibarıyla ayrılan ama harcanmayarak sonraki yıllara devredilen paya ilişkin tutarların enflasyon sebebiyle değerinin yitirilmesine sebebiyet verildiği anlaşılmıştır. Ayrıca, 51 il özel idaresi tarafından ilköğretim giderlerinde kullanılmak üzere önceki yıllarda ayrılan ancak harcanmayarak 2023 yılına devreden toplam tutarın 882.017.846 TL olduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından bulguya verilen cevapta, İl Özel İdareleri tarafından ilköğretim giderlerinde kullanılmak üzere ilköğretim paylarının gelirlerine göre hesaplanıp ayrıldığı belirtilmiş olsa da söz konusu tutarlar ayrılırken bazı gelir kalemlerinin hesaplamaya dahil edilmediği, ayrılan tutarların tamamının ilköğretim giderleri için kullanılmadığı ve ait oldukları yılda kullanılmadığından yıllar itibarıyla devrederek değer kaybına uğradığı görülmüştür.
Sonuç olarak, ilköğretim giderlerinde kullanılmak üzere il özel idareleri tarafından gelirlerinin en az yüzde 20’si oranında ayrılan payların sağlıklı ve doğru şekilde hesaplanması, enflasyon karşısında değer kaybına uğramaması için ilgili oldukları mali yılda ve tamamının amacına uygun olarak harcanmasını teminen İçişleri Bakanlığı ile işbirliği yapılarak gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.