|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, düzenleyici ve denetleyici kurumların 2023 ve 2024 yıllarına ait gelir fazlalarını Bakanlık hesabına eksik gönderdiklerini ortaya koymuştur. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 78’inci maddesi gereğince, bu kurumların her üç ayda bir gelir fazlalarını belirlenen süre içinde genel bütçeye aktarması zorunludur. Ancak, bazı kurumların bu yükümlülüğe uymadığı ve gerekçelerle eksik gönderim yaptığı tespit edilmiştir. Özellikle Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, Kişisel Verileri Koruma Kurumu ve Sermaye Piyasası Kurulu gibi kurumların, belirtilen sürelerde tam tutarları aktarmadığı görülmüştür.
Bu durum, uygulama birliğini zedeleyerek Bakanlığın kontrolünü zorlaştırmaktadır. Hazine yardımından faydalanan kurumların gelir fazlalarının, gelecekteki harcamalar ve gelirler göz önünde bulundurularak gerçekçi bir bütçe planlaması ile yönetilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, finansal yönetim açısından sorun yaşayan kurumlar için yeni ve daha açık bir mevzuat düzenlemesine ihtiyaç duyulmaktadır. Kamu İdaresi, gelir fazlalarının zamanında aktarılmamasının kamu hazinesi açısından bir finansman yükü oluşturmadığını belirtse de, bu durumun yasal yükümlülükleri ortadan kaldırmadığı ifade edilmektedir. Sonuç olarak, düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlalarını yasal süreler içinde eksiksiz aktarması sağlanmalı ve bu süreçte mevcut sorunları çözmek amacıyla kapsamlı bir mevzuat düzenlemesi yapılmalıdır. Bu düzenlemelerin, uygulama birliğini güçlendirerek mali disiplin ve hesap verebilirliği artırması beklenmektedir. |
BULGU: Bakanlık Tarafından Tahsil Edilmesi Gereken Gelir Fazlalarını Eksik Gönderen Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Genel bütçeye aktarılması gereken 2023 ve 2024 yılına ilişkin gelir fazlalarını Bakanlık hesabına eksik göndermiş olan düzenleyici ve denetleyici kurumlar bulunduğu görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kurumlardan alınacak hasılat payı” başlıklı 78’inci maddesinin ikinci fıkrasında, düzenleyici ve denetleyici kurumların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarını, her üç ayda bir izleyen ayın onbeşine kadar genel bütçeye aktaracağı, söz konusu tutarların süresi içinde ödenmemesi halinde, ödenmeyen tutarların 6183 sayılı Kanun’a göre gecikme zammı da uygulanmak suretiyle takip ve tahsil edileceği ifade edilmiştir. Düzenleyici ve denetleyici kurumlara mezkûr Kanun’a ekli (III) sayılı cetvelde yer verilmiştir.
Anılan hüküm gereğince, (III) sayılı cetvelde yer alan kurumların gelir fazlalarını üçer aylık dönemler halinde izleyen ayın on beşine kadar Bakanlık hesaplarına göndermesi ve Bakanlığın da söz konusu gelirlerin gönderim süresi ve tutarını kontrol etmesi gerekmektedir.
Bakanlık tarafından uygulamaya yön vermek adına, Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 16.12.2021 tarih ve 794893 sayılı yazı ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar bilgilendirilmiştir. Söz konusu yazıda, Bakanlık tarafından 805 Gelir Yansıtma Hesabı ile 835 Gider Yansıtma Hesabı esas alınarak “Kurum Gelir Fazlası Hesaplama Tablosu” hazırlanmış ve bu tablo düzenleyici ve denetleyici kurumlarla paylaşılmıştır. Her üç ayda bir düzenleyici ve denetleyici kurumlar gelir fazlalarını bu tabloya göre hesaplamakta, sağlanan mutabakat sonrasında ise Bakanlık hesaplarına göndermektedir.
Bahse konu yazıda ayrıca, aktarılması gereken tutarlardan daha düşük bir meblağın gönderilmesi söz konusu ise bu durumun gerekçeleriyle beraber tablo dipnotlarında açıklanması, kanunları gereğince hazine yardımından istifade eden kurumların talep edecekleri hazine yardımı tutarlarının gelir fazlası oluşturmayacak ölçüde olması ve geçmiş dönemlere ilişkin kurumlarca genel bütçeye aktarılmayan gelir fazlasına ilişkin tutarların da ivedilikle genel bütçeye aktarılması istenilmiştir.
Yapılan incelemelerde, bazı düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlalarını zamanında ve eksiksiz gönderdiği, bazılarının ise farklı farklı gerekçelerle eksik gönderdiği görülmüştür. 2023 yılına ilişkin Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun, Kişisel Verileri Koruma Kurumunun ve Sermaye Piyasası Kurulunun, 2024 yılına ilişkin ise Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun, Rekabet Kurumunun, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun, Kişisel Verileri Koruma Kurumunun, Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun gelir fazlalarını eksik tutarlarda Bakanlık hesabına aktardığı tespit edilmiştir.
Düzenleyici ve denetleyici kurumlar tarafından çeşitli nedenlerle gelir fazlalarının genel bütçeye eksik gönderilmesi uygulama birliğini zedelemekle birlikte kurumların yapılarının benzerlik arz etmemesi sebebiyle Bakanlığın sürecin kontrolünü sağlamasını da güçleştirmektedir. Hazine yardımından istifade eden kurumlar için dönem sonunda gelir fazlasının oluştuğu da görüldüğünden, kurumların gelecekteki harcamaları ve gelirleri de tahmin edilerek gerçekçi bütçe planlaması yapılmak suretiyle uygun ölçüde hazine yardımlarından istifade etmeleri sağlanmalıdır. İlgili kurumların farklı sektörlerde düzenleme, denetleme ve yönlendirme faaliyetlerinde bulunduğu ve bu kurumların mali yıl içinde gelirlerinin dönemsel olarak düzenli gerçekleşmeyip yapacakları harcamaların da farklılık gösterebileceği göz önünde bulundurularak finansman sıkıntısına düşmeyecek şekilde uygulama birliğini sağlayıp finansal yönetim açısından sorun yaşayan kurumlar için çözüm getirecek önerileri de içeren uygulamaya yön verecek yeni ve daha açık bir mevzuat düzenlemesi yapılmasına ihtiyaç bulunmaktadır.
Kamu İdaresi tarafından, düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlalarının genel bütçeye aktarımı sürecinde kurumların nakit imkanlarının dikkate alındığı, bu nedenle sadece nakit fazlalarının tahsil edildiği ve bu uygulamanın gelir fazlalarının eksik alındığı anlamına gelmediği belirtilmiştir. Ayrıca kurumların “Tek Hazine Kurumlar Hesabı” kapsamında bulunmaları sebebiyle, gelir fazlalarının zamanında ve tam aktarılmamasının kamu hazinesi açısından finansman yükü oluşturmadığı ifade edilmiştir.
5018 sayılı Kanunu’nun 78’inci maddesinin ikinci fıkrası hükmünde, kurumların nakit durumu, harcama planı ya da benzeri gerekçelerle bu yükümlülüğün ertelenebileceğine ya da farklı şekilde uygulanabileceğine dair herhangi bir istisna bulunmamaktadır. Bu çerçevede, kurumlar bazında farklı yaklaşımlar benimsenmesi uygulama birliğini zedelemekte, mali disiplinin ve hesap verebilirliğin sağlanmasını güçleştirmektedir. Diğer taraftan, “Tek Hazine Kurumlar Hesabı” kapsamında bulunmak, aktarım yükümlülüğünü ortadan kaldırmamakta; yalnızca kamu kaynaklarının daha etkin yönetimi için bir araç niteliği taşımaktadır. Esas olan, kamu gelirlerinin yasal süresi içerisinde, eksiksiz ve mevzuata uygun şekilde genel bütçeye aktarılmasıdır.
Bununla birlikte, İdare tarafından mevcut uygulamaların hukuki zemine oturtulması amacıyla 5018 sayılı Kanun’un 78’inci maddesinde değişiklik yapılmasına yönelik bir taslak hazırlandığı ve ilgili paydaşlardan görüş alma sürecinin devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda bahsedilen düzenleyici ve denetleyici kurumlar tarafından gelir fazlaları Bakanlık hesabına eksik aktarılmış olup, gelir fazlalarının yasal sürelerinde eksiksiz olarak Bakanlık hesabına aktarılmasının sağlanması aynı zamanda konuyla ilgili uygulamadaki sorunları ortadan kaldıracak şekilde kapsamlı bir mevzuat düzenlemesi yapılması gerekmekte olup bu süreç sonuçlandırılmadan önce mevcut düzenlemelere bağlı kalınması gerektiği değerlendirilmektedir.