Bakanlık Taşınırlarının Tam, Doğru ve Uygun Değer ve Yerde Raporlanmaması (Sayıştay)

BULGU: Bakanlık Taşınırlarının Tam, Doğru ve Uygun Değer ve Yerde Raporlanmaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Taşınır Hesap Cetvellerinde Yer Alan Tutarlarla 2022 Yılı Bilançosunda Yer Alan Tutarların Örtüşmemesi
Taşınırlara ilişkin yapılan sayımlar sonrası harcama birimleri tarafından düzenlenen taşınır hesap cetvellerinin üst yönetici adına konsolide edilmesi neticesinde üretilen cetveller ile Tarım ve Orman Bakanlığı 2022 yılı bilançosunda yer alan tutarların örtüşmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda taşınırların kaydı ile taşınırların muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi hususlarının Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan yönetmeliklerle belirleneceğini hükme bağlanmıştır.
Maddeye istinaden çıkarılan Taşınır Mal Yönetmeliği’nde kamu idarelerine ait taşınırların kaydı, muhafazası ve kullanımı ile yönetim hesabının verilmesi ve bu işlemlere ait sorumluluklar belirlenmiştir.
Buna göre, taşınır kayıtlarının harcama birimleri itibarıyla tutulacağı; bu birimlerce harcama birimi taşınır mal yönetim hesabının hazırlanacağı ve bu hesabın muhasebe kayıtları ile uyumunun sağlanması öngörülmüştür. Muhasebe kayıtlarıyla uyumlu olarak harcama birimleri itibariyle düzenlenen taşınır kayıtlarının konsolide edilmesi ile de üst yönetici adına İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli ile İdare Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetvelinin hazırlaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Bakanlık Bilançosundaki taşınır hesaplarına ait kayıtlar ile İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli ile İdare Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetvelinde yer alan taşınır kayıtlarının uyumsuz olduğu, taşınır işlemlerinin muhasebe kayıtlarıyla teyit edilemediği tespit edilmiştir.
Bakanlık bilançosunda kayıtlı tutarlar ile İdare Taşınır Mal Yönetim İcmal Cetvelleri hesap kodları itibarıyla karşılaştırılmış olup bulunan sonuçlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 4: Bilanço ve Taşınır Mal Yönetimi İcmallerinin Karşılaştırılması Tablosu (TL)

Karşılaştırma sonuçlarından da anlaşılacağı üzere, Tarım ve Orman Bakanlığı 2022 Bilançosunda toplam 2.197.447.196,73 TL taşınır yer almakta iken, İdari Taşınır Mal Yönetimi İcmallerinde aynı taşınırlar için kayıtlı tutar 2.307.816.857,09 TL olup, fiili sayımlar sonucunda düzenlenen taşınır kayıtlarına göre 110.369.660,36 TL eksik taşınır raporlanmıştır.
Harcama birimleri tarafından Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sayım yapılmaması veya sayım sonrası ortaya çıkan fazlalık ve noksanlıkların giderilmesi için gerekli işlemlerin yapılmaması ile gerekli tutanakların düzenlenmemesi sonucunda muhasebe kayıtlarıyla uyumsuz taşınır cetvelleri üretilmektedir. Harcama birimlerinden gelen hatalı cetvellerin konsolide edilmesi sürecinde Bakanlık tarafından kontrol edilmemesi ve gerekli düzeltmelerin yapılmaması neticesinde de harcama birimleri itibarıyla hatalı raporlanan taşınırlar, İdare Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetveline ve Bilançoya hatalı olarak yansımaktadır. Muhasebe birimleri tarafından Bakanlık vergi kimlik numarası kullanılarak yapılan hatalı kayıtların bir kısmı 2023 yılında düzeltilmiş olsa da mali tabloda oluşan hatayı düzeltmemiştir.
Bakanlığın taşınır kayıtlarına ilişkin hatalı uygulamalarına, 2019, 2020 ve 2021 yılı Tarım ve Orman Bakanlığı Sayıştay Denetim Raporlarında yer verilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından edinilen tüm taşınır malların kaydı muhafazası, kullanımı ve yönetim hesabının verilmesi hususlarının sağlanabilmesi için;
-Harcama yetkililerinin sorumluluğundaki Harcama Birimi Taşınır Mal Yönetim Hesabı Cetvellerinin usulüne uygun olarak düzenlenerek, muhasebeleştirilmesinin sağlanması, varsa tutarsızlıkların usulüne uygun şekilde giderilmesi,
-Taşınırların kaydı, kontrolü ve sayımı ile Kamu idaresi taşınır hesabının oluşturulmasına engel olan harcama birimlerince görevlendirilmiş taşınır kayıt, taşınır kontrol ve taşınır konsolide yetkilileri ile sorumlulukları bulunan harcama yetkilileri hakkında gerekli soruşturma ve disiplin işlemlerinin tesisi gerekmektedir.
Bakanlığın Merkez Teşkilatında Yer Alan Hizmet Birimlerinin İhtiyaçları İçin Kullandığı Taşıtların Kayıtlarının Merkeze Bağlı Taşra Teşkilatının Envanterinde Yer Alması
Bakanlığın merkez teşkilatında yer alan hizmet birimlerinin ihtiyaçları için kullandığı taşıtların kayıtları, merkeze bağlı taşra teşkilatı olan Merkez İkmal Müdürlüğünün mali tablolarında yer almaktadır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 428’inci maddesinde;
“a) 5018 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde, kiralama ve satın alma işlerini yürütmek, temizlik, güvenlik, aydınlatma, ısınma, onarım, taşıma ve benzeri hizmetleri yapmak veya yaptırmak,
b) Bakanlığın taşınır ve taşınmazlarına ilişkin işlemleri ilgili mevzuat çerçevesinde yürütmek,
Bakanlığın genel evrak ve arşiv faaliyetlerini düzenlemek ve yürütmek,
ç) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.”
şeklinde Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığının görev ve yetkileri belirtilmiştir.
Aynı Kararname’nin “Taşra teşkilatı” başlıklı 434’üncü maddesinde; “Bakanlığın taşra teşkilatı kurmaya yetkili olduğu ve Kararnamenin ilgili bölümündeki eki listelerde yer alan kuruluşların, doğrudan Bakanlığın merkeze bağlı taşra teşkilatı kuruluşları olduğu,” ifade edilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 15’inci bölümünde yer alan (IV) sayılı listede yer alan Merkez İkmal Müdürlüğü, Bakanlığın merkeze bağlı taşra teşkilatı kuruluşudur. Merkez İkmal Müdürlüğünün görev ve yetkileri ilişkin olarak yönetmelik, yönerge vs gibi düzenleme Merkez İkmal Müdürlüğünden talep edilmesine rağmen, böyle bir dokümanın mevcut olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, Merkez İkmal Müdürlüğünün, Bakanlık merkez teşkilatı hizmetleri için kullanılan araçların bakım ve onarımlarını gerçekleştirmek ve kendi imkanları ile araçların bakım ve onarımlarını gerçekleştirememesi halinde söz konusu hizmetleri piyasadan temin etmek amacıyla kurulduğu, müdürlüğe verilen tamir bakım atelyeleri ve istikrar kazanmış uygulamalardan anlaşılmaktadır.
Bunun yanında; 22.10.2019 tarihinde Bakan oluru ile Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı envanterinde kayıtlı toplam 232 araç Merkez İkmal Müdürlüğü envanterine devredilmiştir. Yine söz konusu Bakan Oluru ile; personel servis araçlarının sevki, idaresi ve işletim için gerekli izinlerin-olurların alınması, devredilen araçların muayene, trafik sigortası, araç takip sistemi, güzergah kontrolü, akaryakıt temin edilmesi işlerinin de Merkez İkmal Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmesi kararlaştırılmıştır.
Teşkilat Kararnamesine göre Destek Hizmetleri Daire Başkanlığının görevleri arasında açıkça sayılan taşıma ve benzeri hizmetlerin, başka birimlere devri bütçe ödeneklerinin tahsisinden, harcama yetkisinin belirlenmesine yetki/sorumluluk çatışmasına da yol açabilecektir. Söz konusu araçların işletilmesinde de 237 sayılı Taşıt Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gibi mevzuatların uygulanmasında tereddütlere ve risklere de sebep olabileceği değerlendirilmektedir. Bu sebeplerle Bakanlığın merkez teşkilatının, taşıma ve benzeri hizmetlerinin gerçekleştirilmesi Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığının görevleri arasında olup, söz konusu taşıma ve benzeri hizmetler için ihtiyaç duyulan taşıt ve araçların da, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığının taşınır kayıtlarında bulunması gerektiği tabiidir.
Sorumlulukların yetki ve görevlere göre belirlenmesi olarak tarif edilebilecek olan hesap verme sorumluluğunun gereği olarak, görevlerin Teşkilat kuruluş ve görevlerine uygun olarak yürütülmesi, Taşıtların bu yetki ve görevli birimlerce alınması, saklanması, muhafazası
ve işletilmesi ile taşınırların kaydedilip raporlanması gerektiği değerlendirilmektedir.