|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, banka hesaplarının tam ve uygun değerle raporlanmadığını ortaya koymaktadır. Bakanlık, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na aykırı olarak, dönem sonu bilançosunda banka hesaplarıyla ilgili tespit tutanaklarını düzenlememiştir. Ayrıca, muhasebe yetkilisinin kontrolü dışında açılan banka hesapları mevcut olup, bu hesaplarda yer alan tutarlar muhasebeleştirilmemiştir. Sayıştaya sunulması gereken banka hesap bilgileri de eksik kalmıştır.
Kanunun ilgili maddeleri, kamu idaresi hesaplarının yönetimi ve denetimi için gerekli olan görev ve sorumlulukları belirlemektedir. Muhasebe yetkilisi, tüm mali işlemlerin kayıtlarını tutmakla yükümlüdür. Ancak, 31 Aralık 2021 itibarıyla Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bilançosunda yer alan 102 banka hesabının tutanakları düzenlenmediği için banka mevcudu teyit edilememiştir. Ayrıca, Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan alınan bilgilere göre, 3644 adet banka hesabı muhasebeleştirilmeden açılmış ve bu hesaplar bilanço ile raporlanmamıştır. Bu durumun düzeltilmesi için, kayıt dışı banka hesaplarının muhasebe birimleri ile ilişkilendirilerek muhasebeleştirilmesi, bilançoda raporlanması ve Sayıştaya gerekli bilgi formlarının sunulması gerekmektedir. Bu adımlar, banka mevcutlarının gerçek durumu ile kayıtlı değerleri arasındaki uyumu sağlamak için kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Banka Hesaplarının Tam ve Uygun Değerle Raporlanmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından, 5018 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olarak, dönem sonu bilançosu ile raporlanan banka hesapları mevcudunun tespit tutanaklarının düzenlenmediği, usulünce atanmış muhasebe yetkilisinin kontrolü dışında açılmış banka hesaplarının bulunduğu, bu hesaplarda yer alan tutarların muhasebeleştirilmediği, idare veya muhasebe birimleri adına açılmış bulunan banka hesap numaralarını gösterir bilgi formunun Sayıştaya sunulmadığı anlaşılmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda, kamu idaresi hesaplarının niteliği ve bu hesaplara ilişkin görev, yetki ve sorumluluklar tanımlanmış; bu görev ve yetkilerin kimler tarafından kullanılacağı belirlenmiştir. Kanun’un 49’uncu maddesinde de, kamu hesaplarının, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle, garanti ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulacağı ifade edilmiştir.
Bu Kanun’un ilgili maddesi gereği; muhasebe yetkilisi, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumludur.Muhasebeleştirme işlemleri Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre yürütülmekte olup, Yönetmelik’in 543 ve 544’üncü maddelerine göre, hazır değerlerin mali yılın son günü itibarıyla muhasebe yetkilisinin başkanlığındaki sayım kurulları tarafından sayılacağı, sayımda banka hesabı defteri borç sayfası genel toplamı, banka hesabı defteri alacak sayfası genel toplamı, kayıtlara göre bankada bulunması gereken miktarı gösteren Örnek 49/B Numaralı Banka Mevcudu Tespit Tutanağının düzenleneceği ve bu tutanakların muhasebe birimlerinde muhafaza edileceği belirtilmiştir.
5018 sayılı Kanun’un “Muhasebe Hizmeti ve Muhasebe Yetkilisinin Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde; muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleri olarak tanımlanmış ve bu işlemleri yürütenlerin muhasebe yetkilisi olduğu hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanunun “Yetkisiz Tahsil ve Ödeme” başlıklı 72’nci maddesine göre; “Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.” hükmü yer almaktadır.
5018 sayılı Kanun’un 49’uncu 61’inci ve 72’nci maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerinin muhasebe yetkilisinin sorumluluğunda gerçekleştirilmesi zorunludur. Bunlar dışındaki kişilerce alınması, saklanması ve ödenmesi “yetkisiz tahsil ve ödeme” yasağına aykırılık teşkil etmektedir.
17.09.2020 tarih 31247 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştay’a verilmesi ve Muhasebe Birimleri İle Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik”in 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde “Kamu idaresi veya muhasebe birimleri adına açılmış bulunan banka hesap numaralarını gösterir bilgi formu”nun düzenlenip Sayıştaya verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde de “Defter, mali tablo, belge ve bilgilerden 5’inci maddede sayılanların verilme yeri Başkanlıktır. Bu belgelerin onaylı bir örneği istemesi halinde ilgili denetçiye de verilir.” hükmü yer almıştır.
31.12.2021 tarihi itibarıyla Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosu ile raporlanan 102 Banka Hesabı bakiyesi toplamı 330.626.493,80 TL, toplam banka hesap sayısı 1004 adettir. 102 Banka Hesabında izlenen tutarın teyidi amacıyla düzenlenmesi gereken Banka Tespit Tutanaklarının ilgili muhasebe birimlerince düzenlenmediği anlaşıldığından, Banka mevcudunun tutanaklarla teyidi yapılamamıştır. Bahse konu tutanaklar dönem sonunda Mali Tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji Geliştirme Başkanlığından talep edilmiş ancak söz konusu tutanakların temin edilemediği bildirilmiştir.
Öte yandan Tarım ve Orman Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatının tüm birimleri adına açılmış banka hesaplarına ilişkin bilgiler Hazine ve Maliye Bakanlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğünden istenilmiştir. Cevabi yazı ve eklerinin incelenmesinde; 31.12.2021 dönem sonunda 91.573.606,97 TL bakiyeli 3644 adet banka hesabının Bakanlık ve bağlı birimleri adına açıldıkları halde genel bütçe, döner sermaye ve sosyal tesisler muhasebe birimlerinde muhasebeleştirilmedikleri, haricen açılan hesaplar olduğu ve herhangi bir bilanço ile Sayıştaya raporlanmadıkları anlaşılmıştır. Bu hesapların 1692 adedinde hiç bakiye bulunmamaktadır.
2020 yılına ilişkin Sayıştay Denetim Raporu’nda “Banka Hesaplarının Tam Olarak Raporlanmaması ve Mali Tablolardaki Banka Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi” hususu bulgu konusu yapılmıştır. Bulguya istinaden Bakanlık tarafından 18.08.2021 tarihli ve E-76220985-010.07.01-1827675 sayılı Bakan Yardımcısı imzalı yazıyla harcama birimlerine “…muhasebe yetkilisi nezdinde açılmayan banka hesaplarının kapatılması ve banka üzerinden gerçekleştirilecek işlemlerin Muhasebe yetkilisi nezdinde açılmış olan hesaplar aracılığıyla yürütülmesi.” hususu bildirilmiştir. Bunun sonucunda 2020 yıl sonu itibarıyla 4222 adet olan bu tür hesap sayısı 3644 adete düşmüş, 2020 yıl sonu itibarıyla 221.665.224,46 TL bakiye tutarı, 2021 yıl sonu itibarıyla 91.573.606,97 TL olarak gerçekleşmiştir. Yine Hayvancılık Genel Müdürlüğü tarafında bu şekilde Ziraat bankası nezdinde açılmış bulunan 5 adet hesap 2022 yılında kapatılmış, 2021 yılsonu itibariyle bu hesaplarda yer alan 20.107.088,11 TL olan tutar aktarılmıştır.
Banka mevcutlarının gerçek durumları ile kayıtlı değerleri arasındaki uygunluğun sağlanması amacıyla;
– Kayıt dışında kalan tüm banka hesaplarının muhasebe birimleri ile
ilişkilendirilerek muhasebeleştirilmesi ve bilançoda raporlanması,
– Kayıt altında bulunan banka mevcutlarının Merkezi Yönetim Muhasebe
Yönetmeliği’nin ekinde düzenlenen Örnek 49/B numaralı Banka Mevcudu Tespit Tutanaklarının düzenlenmesi,
– Kamu idaresi veya muhasebe birimleri adına açılmış bulunan banka hesap numaralarını gösterir bilgi formunun düzenlenip, Sayıştaya sunulması, gerekmektedir.