|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay denetim raporları, spora dayalı bahis ve şans oyunlarının denetiminde Kurumun organizasyon yapısında ve iç mevzuatta ek düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymuştur. Mevcut düzenlemeler, Bakanlıklara Bağlı Kurumlar Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çerçevesinde belirlenmiş olsa da, mevzuata aykırı faaliyetlerin önlenmesi için gerekli denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerekmektedir. Spor Toto Teşkilat Başkanlığı’nın denetim yetkileri, bayilik teşkilatının düzenli işlemesi ve mevzuata uygun faaliyetlerin sürdürülmesi açısından kritik öneme sahiptir.
2023 yılında, 35 ilde 407 bayinin denetimi gerçekleştirilmiş, yasa dışı bahis siteleri ve sosyal medya hesapları üzerinde de incelemeler yapılmıştır. Ancak, Türkiye genelinde 6.219 bayilik terminalinin varlığı ve internet ortamındaki yasa dışı bahis faaliyetlerinin yaygınlığı, mevcut personel sayısının yetersiz olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, bayilik kontrol faaliyetlerinin etkinliğini artırmak amacıyla iç mevzuatta güncellemeler yapılması ve personel sayısının artırılması önem arz etmektedir. Sanal ortamda oynanan bahis oyunlarının denetimi için gerekli teknik alt yapının güçlendirilmesi ve bilişim sistemlerinin izlenmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, Teşkilat Başkanlığı’nın bir bilişim ve teknik kontrol sistemi kurarak, muhtemel manipülasyonların önlenmesi ve oyuncu hareketlerinin takibi konularında daha etkin bir denetim sağlaması beklenmektedir. Ayrıca, izinsiz bahis faaliyetlerine karşı uygulanacak yaptırımların belirlenmesi ve merkezi bir denetim biriminin oluşturulması, mevzuata uygunluk ve etkin denetim açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Bayilerin ve Bahis Oyunlarının Kurum Tarafından Denetimi ile İlgili Olarak Organizasyon Yapısında ve İç Mevzuatta İlave Düzenlemelere İhtiyaç Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri
Spora dayalı bahis ve şans oyunlarında mevzuata aykırı iş ve eylemlerin önlenmesine yönelik denetimler konusunda, Kurumun organizasyon yapısında ve iç mevzuatta ilave bazı düzenlemeler yapılmasına ihtiyaç bulunduğu belirlenmiştir.
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 32. Bölümünde Spor Toto Teşkilat Başkanlığının kuruluş ve görevlerine ilişkin usul ve esasları düzenlenmiştir.
Anılan Kararnamenin Kurumun görev ve yetkilerini düzenleyen 450’nci maddesinde; “spora dayalı bahis ve şans oyunlarına yönelik mevzuata aykırı iş ve eylemlerin önlenmesi için gerekli denetimleri yapmak, faaliyetlerde bulunmak ve tedbirleri almak ve izinsiz olarak spora dayalı bahis ve şans oyunları düzenleyen, başbayilik veya bayilik faaliyetinde bulunan veya kurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilere uygulanacak yaptırımlara ilişkin esasları belirlemek ve bunlar hakkında ilgili mevzuatı uyarınca gerekli yasal işlemleri yapmak” Kurumun görevleri arasında sayılmıştır.
Spor Toto Teşkilat Başkanlığının Merkez Teşkilatı birimleri ile temsilciliklerin görev, yetki ve sorumluluklarıyla ilgili usul ve esaslar Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Görev, Yetki ve Sorumluluk Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.
Söz konusu Yönetmelikle, bayilik teşkilatının mevzuata uygun ve düzenli şekilde işlemesi için gerekli denetim ve kontrolleri yapma, bayileri kontrol ederek mevzuata aykırı faaliyette bulunanlar hakkında gerekli raporları düzenleme ve mevzuata aykırı müşterek ve sabit ihtimalli bahis oynatan kişileri tespit ederek Başkanlığa bildirme görevleri Bayi Kontrolörlüğü Şube Müdürlüğüne verilmiştir.
Bayi Kontrolörlüğü Şube Müdürlüğünün 1 Şube Müdürü, 4 şef, 2 bayi kontrolörü ve 1 memurdan oluşan 8 personelle görev yaptığı belirlenmiştir.
Bayi Kontrolörlüğü Şube Müdürlüğü tarafından 2023 yılında 35 ilde 407 bayinin denetiminin yapıldığı, merkezde yapılan kontrollerde 26 bayi hakkında detaylı inceleme yapıldığı, bunlardan 14 bayi hakkında işlem başlatıldığı belirlenmiştir.
2023 yılında Teşkilat Başkanlığına ulaşan yasa dışı bahis konulu 13.246 site içeriğinin incelendiği, mevzuata aykırı işlem yaptıkları tespit edilen 276 site hakkında erişimin engellenmesi kararının alındığı, incelenen 720 sosyal medya hesabından, mevzuata aykırı işlem yaptıkları tespit edilen 419 sosyal medya hesabı hakkında adli işlem başlatıldığı belirlenmiştir.
Bayilik teşkilatının mevzuata uygun ve düzenli şekilde işlemesine yönelik denetim ve kontrollerin yapılması ve mevzuata aykırı faaliyetlerin önlenmesi konusunda Kurumda yoğun bir gayret gösterildiği gözlenmektedir. Ancak, Türkiye’de 3.408 sabit bayi ve 2.811 gezici bayi olmak üzere toplamda 6.219 bayilik terminalinin bulunduğu, yasa dışı bahis faaliyetleri konusunda ise esas olarak internet ortamında faaliyet gösterildiği ve çok sayıda yasa dışı bahis sitesinin mevcut olduğu dikkate alındığında, personel sayısının yeterli olmadığı, dolayısıyla daha etkin bir yapılanmaya ihtiyaç bulunduğu ortaya çıkmaktadır.
Diğer yandan, bayilik kontrol faaliyetleri için Bayi Kontrol Müdürlüğünce Bayi Denetim Rehberi hazırlandığı, ancak bunun bir iç mevzuata veya Yönetim kurulu kararına bağlı olmadığı belirlenmiştir. Söz konusu rehbere hukuki nitelik kazandırılması için gerekli güncellemeler yapılarak iç mevzuata bağlanması gerekmektedir.
Spor Toto hasılatının ağırlıklı kısmı sanal ortamda oynanan bahis oyunlarından elde edilmektedir. Bu nedenle bu alanda başbayi ve sanal bayilerin denetimi konusu da önemli bir husus teşkil etmekte olup mevzuat ve sözleşmeler kapsamında Teşkilat Başkanlığı tarafından gözetim ve denetim faaliyetleri yürütülmektedir.
Bayilik sözleşme işlemleri ile sanal bayilerle ilgili iş ve işlemler Bayilik Şube Müdürlüğü tarafından yerine getirilmektedir.
Sözleşmeler gereği Kurum, başbayi ve sanal ortam bayilerinin faaliyetlerinin mevzuata ve sözleşme hükümlerine uygunluğunun ve faaliyetlerde kullanılan bilişim sistemlerinin yeterliliğinin tespitine yönelik denetim yapma veya yaptırım yetkisini haiz bulunmaktadır. İdare gerekli görmesi halinde başbayi ve sanal ortam bayisinin işyerinde veya faaliyetin bir kısmının yürütüldüğü alanlarda ya da faaliyetinde kullandığı bilişim sistemlerinde denetim yapabileceği gibi, yeterli görmesi halinde başbayi ve sanal ortam bayisi tarafından idareye sunulan periyodik izleme ve değerlendirme raporları, üçüncü taraf denetim raporları, bilgi, belge veya kayıtlar kapsamında da denetim faaliyetini yürüterek sonuçlandırabilmektedir.
Bu çerçevede başbayi ve sanal bayiler faaliyetlerinde kullandıkları bilişim sistemlerinin fonksiyonel ve donanımsal özellikleri ile güvenlik, güvenilirlik (doğruluk, hataya dayanabilirlik), kullanılabilirlik (tutarlılık, dokümantasyon), desteklenebilirlik (bakım yapılabilirlik, test edilebilirlik) ve performans kriterleri bakımından yeterlilik seviyesini gösteren bir Periyodik İzleme ve Değerlendirme Raporunu idareye sunmakla yükümlüdür.
Periyodik İzleme ve Değerlendirme Raporlarının Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemine sahip denetim firmalarınca hazırlandığı, bu Raporların Spor Toto Teşkilat Başkanlığı bünyesinde teşkil edilen komisyon marifetiyle incelemeye alındığı, inceleme sonuçlarının başbayi ve sanal bayilere iletildiği, inceleme kapsamında eksiklikler tespit edilmesi halinde bunların giderilmesine yönelik olarak bildirimde bulunulduğu ve takibe alındığı belirlenmiştir.
Periyodik İzleme ve Değerlendirme Raporları, sanal ortamdaki bahis oyunlarının mevzuata ve sözleşmelere uygunluğunun denetiminde önemli bir yer tutmaktadır. Ancak, bu raporların yanı sıra, sanal oyuncuların muhtemel manipülasyonlarının önlenmesi, oyuncu hareketlerinin takibi ve kural dışı oyunlarda bulunanların tespiti konusunda ilave tedbirlere ihtiyaç bulunduğu değerlendirilmektedir. Bu amaçla, Teşkilat Başkanlığı bünyesinde bir bilişim ve teknik kontrol sistemi kurularak, muhtemel manipülatif ve aykırı hareketlerin tespiti açısından oyunların canlı olarak izlenip kontrol edilebilmesinde önemli yarar bulunmaktadır.
Kamu idaresi cevabında; denetime esas dokümanların iç mevzuata bağlanmasına yönelik bulguda belirtilen hususların değerlendirileceği; sanal ortamda oynanan oyunların denetimi konusunda TÜBİTAK Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi (BİLGEM) ile geliştirilen ortak proje sayesinde oyun manipülasyonun önlenerek risk yönetiminin daha etkin yönetilebilmesi ve kamu kaynaklarının verimli kullanılabilmesinin mümkün olacağı; ayrıca izleme, kontrol ve denetim faaliyetlerinin etkin şekilde yürütülmesi için yapılacak teknik çalışmalarda kullanılmak üzere Teşkilat Başkanlığının teknik alt yapısının güçlendirilmesi yönünde çalışmaların devam ettiği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Kamu İdaresi tarafından belirtilen söz konusu çalışmaların sonuçlandırılması önem arz etmektedir. Bu çalışmaların yanı sıra; izinsiz olarak spora dayalı bahis ve şans oyunları düzenleyen, başbayilik veya bayilik faaliyetinde bulunan ya da kurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilere uygulanacak yaptırımlara ilişkin esasların belirlenmesi; spora dayalı bahis ve şans oyunlarının mevzuata uygun olarak yürütülmesinin temini ve yasa dışı bahis faaliyetlerinin önlenmesine yönelik denetim ve kontrollerdeki etkinliğin artırılması için ilgili birimlerin yeterli sayıda nitelikli personelle takviye edilerek güçlendirilmesi; bu çerçevede, Kurumun denetim ve izlemeye tabi tüm faaliyetlerini kapsayacak şekilde merkezi bir denetim ve kontrol birimi oluşturulması hususu üzerinde önemle durulması; ayrıca, sanal ortamda oynanan bahis oyunlarının canlı denetimini yapmak üzere Teşkilat Başkanlığı bünyesinde bir bilişim ve teknik kontrol sistemi kurulması hususunun değerlendirilmesi; izleme, kontrol ve denetim faaliyetleri ile ilgili usul ve esasların iç mevzuata bağlanması gerekli görülmektedir.