Bazı Belediyelerden ve Belediye Şirketlerinden Prim Alacaklarının Tahsil Edilmesinde Sorun Yaşanması (Sayıştay)

BULGU: Bazı Belediyelerden ve Belediye Şirketlerinden Prim Alacaklarının Tahsil Edilmesinde Sorun Yaşanması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları

SGK’nın bazı belediyelerden ve belediye şirketlerinden süresi içinde tahsil edilemeyen prim alacaklarının toplam miktarının her yıl artmakta olduğu görülmüştür.
Aşağıda yer alan tablo yıllar itibari ile belediyelerin prim ve prime bağlı alacak toplamını birikimli olarak göstermektedir.
Tablo 4: Yıllar İtibariyle Tahsil Edilemeyen Belediye Alacaklarının Durumu

Tabloda görülebileceği gibi belediyelerden olan alacağın toplam miktarı sürekli artış halindedir. Üstelik bu tablo ilgili yıl itibariyle tahsil edilemeyen primlerin tutarını göstermekte olup, o günden bugüne doğan gecikme zammı tutarlarını içermemektedir.
5510 sayılı Kanun’un “Prim Oranları ve Devlet Katkısı” başlıklı 81’inci maddesine 17.04.2008 tarihinde 5754 sayılı Kanun’un 48’inci maddesiyle eklenen fıkrada aynen; “Devlet, Kurumun ay itibariyle tahsil ettiği malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası priminin dörtte biri oranında Kuruma katkı yapar.” denilmektedir. Belediyelerden olan alacakların tahsil edilememesi, aylık tahsilatları düşürmekte ve dolayısıyla Kuruma yapılacak Devlet katkısını da azaltmaktadır.
15.07.2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 405’inci maddesinde Kurumun amacı, sosyal sigortacılık ilkelerine dayalı, etkin, adil, kolay erişilebilir, aktüeryal ve mali açıdan sürdürülebilir, çağdaş standartlarda sosyal güvenlik sistemini yürütmek olarak belirlenmiş olup, belediye alacakları açısından oluşan durumun mezkur amacın mali sürdürülebilirlik kısmının yerine getirilmesini güçleştirir hale geldiği açıktır.
Kurumun Belediyelerden olan alacaklarının tahsilatında kullandığı temel araç, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un 7’nci maddesi hükümleri haline gelmiştir. Anılan maddenin ikinci fıkrası prim borçlarının da içinde bulunduğu borç türlerine karşılık, her ay genel bütçe vergi gelirleri tahsilatı toplamı üzerinden ayrılacak tutardan, alacaklı idarelerin talebi üzerine, ilgilisine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı veya İller Bankası tarafından kesinti yapılarak alacaklı idarelere ödeneceğini düzenlemiştir.
Aynı maddenin dördüncü fıkrasında ise bu kesintinin üst limiti olarak yüzde 40 belirlenmiş ve aynı maddenin beşinci fıkrasıyla Cumhurbaşkanlığına verilen yetkiye istinaden, bu limit 15.03.2010 tarih ve 2010/238 sayılı “Büyükşehir Belediyeleri, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bunların Bağlı Kuruluşlarının Borçlarına Karşılık Genel Bütçe Vergi Gelirleri Tahsilat Toplamı Üzerinden Ayrılacak Paylardan Yapılacak Kesintilere İlişkin Esaslar Hakkında Karar”a Cumhurbaşkanlığı Kararlarıyla her yıl için geçici maddeler eklenmesi vasıtasıyla düzenlenmektedir. 2021 yılı için bu düzenleme 16 Temmuz 2021 tarihinde yayınlanan 4309 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile yapılmıştır.
Kurumdan alınan bilgiler ışığında, bu kesinti limitinin Belediyelerin yapılandırma kapsamındaki borçlarının taksitlerine dahi yetmediği, dolayısıyla cari prim alacaklarının tahsil edilemediği ve alacak stokunu arttırmaya devam ettiği anlaşılmaktadır.
Ancak dikkate alınması gereken bir başka husus, belediye şirketlerinin belediye faaliyetlerinin yürütülmesinde üstlendikleri artan paydır. 2021 yılı toplam prim tahakkuklarının %29’u belediye tüzel kişiliklerine ve %67’sinin belediye şirketlerine ilişkin olup, yukarıda anlatılan kesintiye belediye şirketleri dahil değildir. Nitekim, kesintiye dahil olan belediye borçlarında tahakkuk tahsilat oranı ortalama %80,43, bağlı kuruluş borçlarında %93 iken; belediye şirketlerinde bu oran %62 düzeyindedir. 2021 yılı itibariyle tahsil edilemeyen alacaklarda belediyelerin payı %16, belediye şirketlerinin payı %83, bağlı kuruluşların payı ise %0.8 olarak gerçekleşmiştir.
Sonuç olarak, belediyelerden ve belediye şirketlerinden olan alacakların belediye ve belediye şirketlerinin bütçe imkanları ile ödeyemeyecekleri duruma gelmesini önlemek için yeni oluşacak prim alacaklarının %40 kesinti limitine dahil edilmeden ayrıca kesilmesine ve belediye şirketlerinin 5779 sayılı Kanun gereğince yapılan kesintiye dahil edilmesine imkân verecek yasal düzenleme yapılması gerekir.