Bazı Bilimsel Araştırma Proje Bütçelerinin Birimlerin Taşınır İhtiyaçlarını Karşılamak İçin Kullanılması (Sayıştay)

BULGU: Bazı Bilimsel Araştırma Proje Bütçelerinin Birimlerin Taşınır İhtiyaçlarını Karşılamak İçin Kullanılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversitenin bazı bilimsel araştırma altyapı projelerinin, bilimsel araştırma amacından çok, başta Üniversite Hastanesi olmak üzere Üniversitenin bazı birimlerinin tıbbi cihaz ve diğer demirbaş ihtiyacını karşılama amacına yönelik olduğu görülmüştür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“Yükseköğretimin amacı:
c) Yükseköğretim kurumları olarak yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, bilim verilerini yaymak, ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak …” denilmektedir.
Aynı Kanun’un “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin (b) fıkrasında ise döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5’inin, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılacağı belirtilmektedir.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b)bendinde bilimsel araştırma projesinin; tamamlandığında sonuçları ile alanında bilime katkı yapması, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlaması beklenen bilimsel içerikli, yükseköğretim kurumu içi ve/veya dışı, ulusal ve/veya uluslararası kurum ya da kuruluşların katılımlarıyla da yapılabilecek projeler ile bilim insanı yetiştirme ve araştırma altyapısı kurma ve geliştirme projelerini ifade ettiği düzenlemesi bulunmaktadır.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yönergesi’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde bilimsel araştırma projesinin, tamamlandığında sonuçları ile alanında bilime evrensel veya ulusal ölçülerde katkı yapması, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlaması beklenen projeler olduğu belirtilmektedir.
Bu düzenlemelere göre Üniversite, bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, ulusal gelişme ve kalkınmaya destek olmakla görevlidir. Özel bütçeye aktarılan %5’lik paylar ise ancak bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılabilecektir. Bir bilimsel araştırma projesinden ise tamamlandığında sonuçları ile alanında bilime ulusal veya evrensel ölçüde katkı yapması, teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlaması beklenmektedir. Bilimsel araştırma projesi yapılmasındaki maksat bir tıbbi cihazın veya taşınır malın alınarak kullanılması değil yeni bir bilgi ve teknoloji ortaya koyulmasıdır.
Bilimsel araştırma projeleri bütçesinden alınan taşınır mallara ait özet bilgiler aşağıda yer almaktadır.
Tablo 5: Bilimsel Araştırma Proje Bütçelerinden Satın Alınan Taşınırlara İlişkin Harcama Bilgleri

Bilimsel araştırma projelerinin bazıları sadece başta tıbbi cihaz olmak üzere taşınır mal satın alınmasına ilişkin oluşturulan bütçelerin uygulanması yoluyla gerçekleştirilmektedir. Bu tür projelerden bazılarına aşağıda yer verilmektedir.
Tablo 6: Taşınır Mal Satın Alınan Muhtelif Proje Bilgileri

Yukarıda yer verilen altyapı projelerinin içerik olarak, bilimsel bir çıktı elde etmekten ziyade bir cihazın satın alınarak kullanıma verilmesine yönelik olduğu, çoğunlukla Üniversite birimlerinin ihtiyaç duyduğu taşınırların satın alınmasının amaçlandığı, projelerin bütçesinde taşınır alımı dışında bir kalem olmadığı, projelerde biçimsel şartlar sağlanmasına karşın söz konusu cihazların ve taşınırların bilimsel araştırma projesi kapsamında alınması zorunluluğunun nedeninin açıklanmadığı ve bilgi ve teknoloji üretme yönünün bulunmadığı görülmüştür.
Ayrıca Üniversite hastanesinin mali yönetimi, döner sermaye işletmesi kapsamında yürütülmekte olup döner sermayenin özel bütçeden katkı almaması ve kendi giderlerini kendi gelirleriyle karşılaması esas olduğundan altyapı projelerinin hastanenin cihaz ihtiyaçları için kullanılması, döner sermayeye dolaylı olarak kaynak aktarılması anlamına gelmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, ilgili cihazların projelerin gerçekleştirilmesinde, yayın yapılmasında ve araştırmacı yetiştirilmesinde katkıları ele alınarak geniş bir perspektifte değerlendirme yapıldığında salt alt yapı desteği olarak değerlendirilmemesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak bulguda yer verildiği üzere bazı projelerin bütçesinde taşınır alımı dışında bir kalem bulunmamakta ve söz konusu taşınırların bilimsel araştırma çalışmaları ve yapılacak yayınlar için zorunlu nitelik taşıdığına açıklama getirilmemektedir.
Sonuç olarak; Üniversite tarafından yürütülen altyapı projelerinin bilgi ve teknoloji üretmesi, bilime ulusal veya evrensel ölçüde katkı sağlaması gerekmekte olup ihtiyaç duyulan cihazların temini veya döner sermayeye kaynak sağlanması amacını taşımaması gerekmektedir.