Bazı Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Genel Bütçeye Aktarılması Gereken Gelir Fazlalarını Eksik Göndermesi (Sayıştay)

BULGU: Bazı Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Genel Bütçeye Aktarılması Gereken Gelir Fazlalarını Eksik Göndermesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bazı düzenleyici ve denetleyici kurumlar tarafından, genel bütçeye aktarılması gereken 2023 yılına ilişkin gelir fazlalarının Bakanlık hesabına eksik gönderildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kurumlardan alınacak hasılat payı” başlıklı 78’inci maddesinin ikinci fıkrasında, düzenleyici ve denetleyici kurumların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarını, her üç ayda bir izleyen ayın onbeşine kadar genel bütçeye aktaracağı, söz konusu tutarların süresi içinde ödenmemesi halinde, ödenmeyen tutarların 6183 sayılı Kanun’a göre gecikme zammı da uygulanmak suretiyle takip ve tahsil edileceği ifade edilmiştir. Düzenleyici ve denetleyici kurumlara mezkûr Kanun’a ekli (III) sayılı cetvelde yer verilmiştir.
Anılan hüküm gereğince, (III) sayılı cetvelde yer alan kurumların gelir fazlalarını üçer aylık dönemler halinde izleyen ayın onbeşine kadar Bakanlık hesaplarına göndermesi ve Bakanlığın da söz konusu gelirlerin gönderim süresi ve tutarını kontrol etmesi gerekmektedir.
Uygulamada, Bakanlık tarafından 805 Gelir Yansıtma Hesabı ile 835 Gider Yansıtma Hesabı esas alınarak “Kurum Gelir Fazlası Hesaplama Tablosu” hazırlanmış ve bu tablo düzenleyici ve denetleyici kurumlarla paylaşılmıştır. Her üç ayda bir düzenleyici ve denetleyici kurumlar gelir fazlalarını bu tabloya göre hesaplamakta, sağlanan mutabakat sonrasında ise Bakanlık hesaplarına göndermektedir.
Yapılan incelemede, 2023 yılına ilişkin gelir fazlalarını Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun 55.157.924,25 TL, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun 240.000.000,00 TL, Kişisel Verileri Koruma Kurumunun 6.939.354,98 TL ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun ise 100.000.000,00 TL eksik tutarlarda Bakanlık hesabına aktardığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun gelirlerini yılın belli dönemlerinde düzensiz olarak elde ettiği, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu ile Kişisel Verileri Koruma Kurumunun ise harcamalarını kendi gelirleri ile karşılayamadığı ve ilgili oldukları genel bütçeli idarelerden yıl içerisinde ihtiyaçları kabilinde transfer aldığı, düzenleyici ve denetleyici kurumlardan nakit durumları dikkate alınarak nakit fazlalarının tahsil edildiği, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun eksik gönderdiği tutarın 120.000.000,00 TL’sini 2024 yılı içerisinde gönderdiği, mayıs ayından sonra da kalan tutarın tahsil edileceği ifade edilmiştir.
Bakanlık tarafından yapılan açıklamalar genel olarak 5018 sayılı Kanun’un 78’inci maddesinin ikinci fıkrasının uygulanabilirliğinin bazı kurumlarda ve dönemlerde mümkün olmadığı, mevzuat düzenlemesinin yetersiz ya da eksik olduğu yorumuna yol açmaktadır. Zira mezkûr Kanun’un 78’inci maddesinde düzenleyici ve denetleyici kurumların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarının, her üç ayda bir izleyen ayın onbeşine kadar genel bütçeye aktarılacağı belirtilmiş olup, bunun dışında kurumların gelir ve gider dönemlerinden ya da nakit fazlalarının tahsil edilmesinden bahsedilmemiştir. Bu nedenle Bakanlığın açıklamaları, 5018 sayılı Kanun’un 78’inci maddesinde yer almayan ve Bakanlığın inisiyatifinde olmayan görüşlerdir.
Yıl içerisinde bazı düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlalarını zamanında ve eksiksiz şekilde gönderdiği, bazılarının ise eksik şekilde gönderdiği görülmüştür. Bu şekilde eksik gönderen kurumlara tanınan esneklik, diğer kurumlar açısından eşitsizliğe neden olacaktır.
Sonuç olarak, yukarıda bahsedilen düzenleyici ve denetleyici kurumlar tarafından gelir fazlaları Bakanlık hesabına eksik aktarılmış olup, gelir fazlalarının yasal sürelerinde eksiksiz olarak Bakanlık hesabına aktarılmasının sağlanması gerekmektedir. Ayrıca, 5018 sayılı Kanun’un 80’inci maddesinde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasına ilişkin gerekli düzenlemeleri yapmaya Hazine ve Maliye Bakanlığının yetkili olduğu belirtilmiştir. Bakanlık tarafından söz konusu Kanun’un 78’inci maddesinin ikinci fıkrası hükmünün eksiksiz şekilde uygulanmasının mümkün olmadığı değerlendiriliyor ise uygulamadaki sorunlar dikkate alınarak yeni ve kapsamlı bir mevzuat düzenlemesi yapılmalıdır.