|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, TSE’nin sunduğu bazı hizmetlerin ücretlerinin tahsilatında yaşanan sorunları ortaya koymaktadır. Bu sorunlar, zamanında tahsil edilemeyen alacakların artmasına ve dolayısıyla icra ve dava dosyalarının sayısının sürekli yükselmesine neden olmaktadır. TSE, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çerçevesinde özel bütçeli bir kamu kurumu olarak, hizmetlerinden elde ettiği gelirlerin önemli bir kısmını bu ücretlerden sağlamaktadır. Ancak, bazı hizmetlerin ücretleri peşin alınmadığı için, tahsilat süreçleri karmaşık hale gelmekte ve yüksek maliyetler doğurmaktadır.
İcra dosyalarının takibi için bir birim kurulmuş olsa da, açık durumda bulunan 11.958 icra dosyası, kurum avukatlarının kapasitesini aşmaktadır. Bu nedenle, dışarıdan avukatlarla sözleşme yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, bazı icra dosyalarında alacakların tahsilinin imkânsız hale geldiği tespit edilmiştir. TSE, bu durumu aşmak için UYAP üzerinden icra dosyalarını incelemeye başlamış ve tahsil imkanı olmayan dosyalar için gerekli önlemleri almayı planlamaktadır. Sonuç olarak, TSE’nin sunduğu hizmetlerin ücretlerinin peşin tahsil edilmesini sağlayacak sistemlerin oluşturulması ve tahsilat süreçlerinin hızlandırılması gerekmektedir. Bu önlemler, hem kamu hizmetlerinin etkinliğini artıracak hem de kurumun bütçesine ek yük getiren masrafları azaltacaktır. |
BULGU: Bazı Hizmetlere Ait Ücretlerin Tahsil Edilememesi Sonucu Açılan İcra ve Dava Dosya Sayılarının Sürekli Artması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
TSE tarafından verilen bazı hizmetlere ait ücretlerin tahsilatında aksaklıklar yaşandığı, zamanında tahsil edilemeyen bu alacakların takibine ilişkin dava ve icra dosyalarının sürekli arttığı ve takip ve tahsil işlemleri için yüksek tutarlarda giderlere katlanılmak zorunda kalındığı tespit edilmiştir.
TSE 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 550’nci maddesine göre tüzel kişiliği haiz, özel hukuk hükümlerine göre yönetilen özel bütçeli bir kamu kurumudur. Kararnamenin Enstitünün gelirlerini düzenleyen 563’üncü maddesi kapsamında gerçek ve tüzel kişilere ücret karşılığında verilen hizmetlerden alınan ücretler, kurumun gelirlerinin önemli bir kısmını teşkil etmektedir.
TSE’nin gerçek ve tüzel kişilere verdiği hizmetlerin ücret tarifesi, ilgili birimlerin önerisi üzerine Yönetim Kurulu tarafından belirlenmekte; bu tarifeye göre verilen bazı hizmetlerin (deney vb.) ücreti peşin olarak, hizmet gerçekleştirilmeden önce, bazı hizmetlerin ücreti (TSE belge ücreti, hizmet yeterlilik belge ücreti, asansör muayene ücreti vb.) ise hizmet yapıldıktan sonra tahsil edilmektedir. Ancak gerçekleştirildikten sonra ücreti tahsil edilen hizmetlerden bazılarının ücretinin süresinde tahsil edilemediği ve icra ve dava konusu olan alacakların sayısının giderek arttığı görülmektedir.
TSE özel hukuk hükümlerine tabi bir kamu kurumu olduğundan, hizmetlerinden doğan alacaklar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun kapsamında kamu alacağı niteliğinde değildir. Bu nedenle ilgili alacaklar hakkında 2004 sayılı İcra İflas Kanunu kapsamında genel haciz yolu ile icra takibi yapılmaktadır. Alacakların tahsili için açılan icra dosyalarının büyük kısmı yapılan tahsilat neticesinde kapanmaktadır. Ancak 2023 yılı sonu itibarıyla 11.958 adet icra dosyası açık bulunmaktadır.
Kurumda icra dosyalarının takibi için bir birim oluşturulmuş olmakla birlikte, dosya sayısının kurum avukatlarının kapasitesinin çok üzerinde olması nedeniyle kurum dışından çok sayıda avukatla sözleşme yapılmak zorunda kalınmıştır.
Kurumun verdiği hizmetlerin ücretlerinin tamamının peşin tahsil edilememesi, alacakların takibi için önemli bir mesai ve çaba harcanmasını; ayrıca icra masrafı, avukat vekalet ücreti, dava gideri gibi maliyetlerin kurum bütçesine önemli bir ilave yük getirmesini kaçınılmaz kılmıştır. Ayrıca yapılan incelemelerde açık olan icra dosyalarından bazılarında alacağın tahsilinin imkânsız hale gelmiş olduğu, buna rağmen icra dosyalarının yenilenmesi için masraf yapılmaya devam edildiği görülmüştür.
Kendi öz gelirleri ile bütçesinin tamamını oluşturan TSE’nin kapasitesini ve kaynaklarını verimli ve etkin kullanmasını sınırlandıran bu durum, kamu hizmetlerinin fiyatlandırılmasında uyulması gereken temel ilkelere ve buna ilişkin düzenlemelere de aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu idaresi cevabında açık halde bulunan 11958 icra dosyasının UYAP üzerinden incelenmesine başlanmış olduğunu, tahsil imkanı bulunmayan dosyalara yenileme masrafı yapılmaması için ödemeden aciz belgesi alınması ve ilerleyen süreçlerde bu belgeye istinaden işlemlerin gerçekleştirilmesinin planlandığı belirtilmiştir. Cevapta ayrıca peşin tahsilin mümkün ya da uygun olmadığı durumların asgariye indirilmesi ve müşteri kaybına maruz kalınmaksızın, basiretli tacir anlayışıyla, dijital dönüşüm yöntemleri kullanılarak, kamu yararı ve hizmetin gerekleri doğrultusunda analiz ve sürekli iyileştirme çalışmalarına devam edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak ücreti mukabili sunulan hizmet bedellerinin peşin tahsil edilmesini sağlayacak, peşin tahsilinin mümkün ya da uygun olmadığı durumlar için de hizmet bedellerinin belirlenmiş süre içinde tahsilini güvence altına alacak sistem ya da mekanizmaların oluşturularak, hukuken tahsili imkânsız hale gelen alacakların takibinden vazgeçilmesi ve mevcut birikmiş alacakların takip ve tahsiline ilişkin süreçlerin de hızlı ve etkili şekilde işletilmesini sağlayacak tedbirlerin alınması gerekmektedir.