Bazı İşletmelerce Kaldırımlarda 3194 Sayılı İmar Kanunu’na Aykırı Yapılaşmaya Gidilmesi (Sayıştay)

BULGU: Bazı İşletmelerce Kaldırımlarda 3194 Sayılı İmar Kanunu’na Aykırı Yapılaşmaya Gidilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Belediyenin yetki alanındaki caddelere cephesi bulunan yapılarda faaliyet gösteren bazı işletmelerce 3194 sayılı İmar Kanunu’na aykırı yapılaşmaya gidildiği görülmüştür.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak, uygulama imar plânlarını, parselasyon plânlarını onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; (c) bendinde, Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak; (g) bendinde (Değişik: 12/11/2012- 6360/7 md.), Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek büyükşehir belediyelerine görev ve sorumluluk olarak verilmiştir.

3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı,

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “İmar kirliliğine neden olma” başlıklı 184’üncü maddesinde yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişinin, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı,

775 sayılı Gecekondu Kanunu’nun 18’inci maddesinde belediye sınırları içinde veya dışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, özel bütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak, daimi veya geçici bütün izinsiz yapılar ve varsa çevreleyen tel örgü, çit, duvar gibi yapılar da dâhil inşa sırasında olsun veya iskan edilmiş bulunsun, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, belediyeler veya il özel idarelerince yıkım kararı alınacağı, alınan kararın 7 gün içerisinde belediye veya idarelerce ilgililerine iadeli taahhütlü olarak tebliğ edileceği, tebliğ tarihinden 15 gün sonra belediye veya il özel idaresi tarafından derhal yıktırılacağı,

Hüküm altına alınmıştır.

Ayrıca Adana Büyükşehir meclisinin 09.09.2014 tarih ve 274 sayılı kararı ile bulvar ve caddelerin yetki ve sorumluluğu büyükşehir belediyesine bırakılmasına karar verilmiştir.

3194 sayılı İmar Kanunu’na aykırı yapılaşma ile ilgili olarak Toros Caddesi, Mustafa Gümüşdamla Caddesi, Mithat Saraçoğlu Caddesi, Ordu Caddesi ve Şinasi Efendi Caddesi üzerindeki işletmelerin işgalleri üzerinden yapılan incelemede, yapılaşmanın ve işgallerin, binaların ortak alanı ve kamu ortak alanı üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda yapılacak iş ve işlemlerde;

İşgale konu kısım binaya ait parsel içinde, binanın yapı yaklaşma mesafesi (çekme payı) içinde, yani bina duvarı ile parsel sınırı arasında ise “ortak alan işgali” ortaya çıkmaktadır. Bu alanın kullanımı bina maliklerine ait olup ticari işletmenin bu alanı yasal olarak kullanımı 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında bina maliklerinin tamamının muvafakat şartına bağlanmıştır. Bu alanda yapılan işgal özel mülkte olduğundan, 3194 Sayılı İmar Kanunun 32’nci maddesi uyarınca ilgili idare olan ilçe belediyesi tarafından yerinde tespit edilmeli, yapı tatil zaptı tutanağı düzenlenerek aykırı kısım mühürlenmeli, ilçe belediye encümeni tarafından aynı kanunun 42’nci maddesi uyarınca para cezası düzenlenmeli, yapı sahibine aykırı kısmı ruhsatlı hale getirmesi veya kaldırması için otuz gün süre verilmeli, süre sonunda aykırılık giderilmedi ise Türk Ceza Kanunun 184’üncü maddesi uyarınca “İmar Kirliliğine Sebebiyet Verme” suçundan ilgili hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulmalı, ayrıca elektrik, su, doğalgaz gibi umumi hizmetlerinin sonlandırılması için ilgili kurumlar ile yazışma yapılmalı, mevzuata aykırı yapı kaldırılarak yıkım ücreti yapı sahibinden tahsil edilmelidir.

İşgale konu kısım binaya ait parsel dışında, yol ve kaldırım gibi kamu kullanımı ve mülkiyetindeki taşınmazda yapıldı ise “kamu alanı işgali” ortaya çıkmaktadır. 3194 Sayılı İmar Kanunu’nun 18’inci maddesinde, umumi hizmet alanı olarak vatandaş mülkiyetinden en fazla yüzde 45 kesinti ile oluşturulacak kullanımlar açık bir şekilde tanımlanmıştır. Bu bağlamda kullanımı ve sorumluluğu ilgili idarelere ait olan (bulvar ve cadde niteliğindeki yollar büyükşehir belediyesi, sokak niteliğindeki yollar ilçe belediyesi) imar yolları, bölgede yaşayan vatandaşların mülkiyetlerinden arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında kesilerek oluşturulan kamusal alanlardır. Bu bağlamda, şahıslara ait parseller üzerinde yapılan yapıların izinsiz eklentilerinin kaldırılmasına yönelik iş ve işlemler, 775 Sayılı Gecekondu Kanunu’nun 18’inci maddesinin birinci fıkrasında açıkça ifade edilmiştir. İşgali gerçekleştirenlere ilgili idare tarafından yıkım kararı iadeli taahhütlü olarak yedi gün içinde tebliğ edilmeli, on beş gün içinde yapı derhal kaldırılmalıdır. Yapılan bu işlemler, ilgili mevzuatta encümen kararı şartına bağlanmamış olup idarenin doğrudan yetkileri arasında yer almaktadır.

Aşağıdaki tabloda bazı işletmelerce binalara ait parsellerin içinde ve/veya dışında yaptıkları 35 m2 ve üzerindeki imara aykırı yapılaşmalar yer almaktadır.

Tablo 9: İşletmelerin Binalara Ait Parsellerin İçinde ve/veya Dışında Yaptıkları İmara Aykırı Yapılaşmalar Tablosu

Yukarıda yer verilen mevzuat ve yapılan açıklamalar çerçevesinde belediyenin yetki alanındaki caddelere cephesi bulunan yapılarda faaliyet gösteren bazı işletmelerce 3194 sayılı İmar Kanunu’na aykırı olarak binaya ait parsel içinde meydana getirilen “ortak alan işgallerinin” yetkili idare olarak ilçe belediyesine yazışma yapılarak ortadan kaldırtılması ve binaya ait parsel dışında, yol ve kaldırım gibi kamu kullanımı ve mülkiyetindeki taşınmaz üzerinde meydana getirilen “kamu alanı işgallerinin” ise idare tarafından 775 Sayılı Gecekondu Kanunu’nun 18’inci maddesinin birinci fıkrası hükmü gereği ortadan kaldırtılması gerekmektedir.