|
ÖZET: Bazı mal alım ihalelerinde, sözleşme bedellerinin yaklaşık maliyetlerin oldukça altında kaldığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, idarelerin mal veya hizmet alımları öncesinde kapsamlı bir fiyat araştırması yaparak, katma değer vergisi hariç yaklaşık maliyet belirlemelerini zorunlu kılmaktadır. Ancak yapılan denetimlerde, bazı ihalelerde sözleşme bedeli ile yaklaşık maliyet arasında önemli farklılıklar olduğu, hatta bazı durumlarda yaklaşık maliyetin yarısının altında kalındığı gözlemlenmiştir.
Örneğin, “0-25 mm Kırmataş Dolgu Malzemesi Alımı” ihalesinde, önceki sözleşme bedelinden yararlanılmadan yüksek bir yaklaşık maliyet belirlenmiştir. Bu durum, mal alımlarının en uygun fiyatla gerçekleştirilmesini olumsuz etkilemektedir. Yaklaşık maliyetin piyasa rayiçlerine uygun olarak belirlenmemesi, aşırı düşük tekliflerin tespitinde zorluklar yaratmakta ve doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda kamu zararına yol açma riski taşımaktadır. Sonuç olarak, ihale süreçlerinde yaklaşık maliyetin doğru ve gerçekçi bir şekilde hesaplanması, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve kamu zararının önlenmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. İhalelerde en uygun bedelin belirlenebilmesi için, her türlü fiyat araştırması yapılmalı ve yaklaşık maliyetler piyasa koşullarını yansıtacak şekilde oluşturulmalıdır. |
BULGU: Bazı Mal Alım İhalelerinde Yaklaşık Maliyetin Piyasa Rayiçlerine Uygun Olarak Tespit Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Bazı mal alım ihalelerinde sözleşme bedelinin, yaklaşık maliyetin çok altında gerçekleştiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde;
Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirleneceği ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterileceği,
04.03.2009 tarih ve 27159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği”nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması” başlıklı 8’nci maddesinin birinci fıkrasında;
İdarenin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında; alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini isteyeceği, alımın niteliğini ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurmak suretiyle, maddede belirtilen çerçevede elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyeti hesaplayacağı,
belirtilmiştir.
Söz konusu hükümlere rağmen yapılan incelemede; bazı mal alım ihalelerinde gerçekleşen sözleşme bedeli ile yaklaşık maliyet arasında ciddi farklar olduğu, hatta bazı alımlarda yaklaşık maliyetin yarısının altında olduğu görülmüştür.
Tablo 8: Bazı Mal Alım İhalelerinde Yaklaşık Maliyet, En Yüksek Teklif ve Sözleşme Bedelleri
| İhale Kayıt No |
İşin Adı | Yaklaşık maliyet (TL) | En yüksek teklif (TL) | Sözleşme bedeli (TL) |
| 2023/1346527 | Demir (Iıı) Klorür ve Mayi Klor Alımı | 18.000.000,00 | 10.512.000,00 | 8.280.000,00 |
| 2023/956633 | Kanal Temizleme Hortum Başlıkları Alımı |
3.946.297,70 | 1.980.000,00 | 1.980.000,00 |
| 2023/741592 | Pvc Boru ve Ek Parçaları Mal Alımı | 7.868.679,50 | 5.094.800,00 | 3.165.770,50 |
| 2023/216879 | Su Faturası, Basılı Evrak ve Sürekli Form Kağıdı Mal Alımı (2. Kısım) | 416.100,00 | 307.000,00 | 197.450,00 |
| 2023/216879 | 1. Kısım | 1.859.000,00 | 1.559.350,00 | 933.400,00 |
| 2024/153505 | Sodyum Hipoklorit Alımı | 3.552.500,00 | 1.604.750,00 | 1.604.750,00 |
| 2024/237827 | 0-25 mm Kırmataş Dolgu Malzemesi Alımı | 26.985.000,00 | 24.761.400,00 | 17.400.000,00 |
| 2024/291515 | Muhtelif Plc Malzemeleri Mal Alımı (5 ve 7. Kısım) |
782.800,00 | 333.503,00 | 145.956,20 |
| 2024/359548 | Muhtelif İçme Suyu Boru ve Ek Parçaları ile Hırdavat Malzemesi Alımı 10. Kısım |
370.587,30 | 275.780,00 | 207.000,00 |
| 2024/359548 | 4. kısım | 1.479.864,40 | 1.015.880,00 | 750.015,60 |
| 2024/359548 | 1,5, ve 8. kısım | 7.141.375,50 | 4.702.810,00 | 3.749.000,00 |
| 2024/359548 | 2 ve 7. kısım | 9.240.028,50 | 6.592.712,86 | 4.853.928,06 |
| 2024/359548 | 6 ve 9. kısım | 10.426.429,10 | 9.829.844,00 | 4.871.504,00 |
| 2024/359548 | 3. kısım | 6.476.291,01 | 4.942.517,00 | 3.819.917,02 |
| 2024/478569 | Yazlık İşçi Kıyafetleri Alımı | 5.065.196,19 | 3.922.425,00 | 3.242.701,00 |
| 2024/605015 | Katyonik Polielektrolit Mal Alımı | 14.100.300,00 | 8.920.000,00 | 7.911.000,00 |
| 2024/773437 | Dalgıç Pompa ve Dalgıç Pompa Motoru Mal Alım | 5.265.197,12 | 3.638.000,00 | 2.965.550,00 |
| 2024/936103 | Kışlık İşçi Kıyafetleri Mal Alımı | 10.083.783,25 | 9.997.878,00 | 5.764.774,00 |
| 2024/1061846 | 0-25 mm Kırmataş Dolgu Malzemesi Mal Alımı | 25.200.000,0 | 19.920.000,00 | 14.340.000,00 |
Örneğin ihalesi daha önce aynı yıl içinde yapılan “0-25 mm Kırmataş Dolgu Malzemesi Alımı” işinde oluşan sözleşme bedelinden yıl içinde daha sonra yapılacak ihalenin yaklaşık maliyetinin hazırlanması sırasında faydalanılmayarak yaklaşık maliyetin yüksek belirlendiği görülmektedir.
Mal alımının en uygun fiyatla gerçekleştirilmesi, yaklaşık maliyetin sağlıklı bir şekilde hesaplanmış olmasıyla doğrudan bağlantılıdır. Yaklaşık maliyetin piyasa rayicinin çok üzerinde belirlendiği durumda, aşırı düşük tekliflerin tespitinde yaklaşık maliyet önemli bir etken olduğundan, sağlıklı bir şekilde aşırı düşük teklifler belirlenemeyecektir.
Yaklaşık maliyetin gerçekçi bir biçimde tespit edilmemesi açık ihale usulünde verilen tekliflerin görülüp değerlendirilmesiyle ortaya çıkmaktayken, doğrudan temin suretiyle yapılan alımlarda böyle bir imkan bulunmadığından, İdarenin ihale biriminin bazı mal alımlarında yaklaşık maliyeti gerçekçi biçimde belirlememesi doğrudan temin suretiyle yapılan alımlarda, piyasa fiyatının üzerinde mal satın alınarak kamu zararına sebebiyet verilme ihtimalinin bulunduğunu göstermektedir.
Ayrıca yaklaşık maliyet; ihale ilan ve kurallarının, yerli isteklilerle ilgili uygulamaların, istenecek belgelerin belirlenmesi, bütçenin programlanması gibi hususlarda da göz önünde bulundurulduğu için yaklaşık maliyetin sağlıklı bir şekilde belirlenmesi büyük önem arz etmektedir.
İhaleler sonucunda en uygun ihale bedelinin tespit edilebilmesi için yaklaşık maliyetin doğru ve gerçekçi bir şekilde hesaplanması önemli olup, kamu zararına sebebiyet verilmemesi ve kamu kaynaklarının verimli kullanılmasına açısından, ihalelerde yaklaşık maliyet belirlenirken her türlü fiyat araştırması yapılarak doğru ve gerçekçi bir şekilde belirlenmelidir.