|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı mal alımlarında Kamu İhale Kanunu’nun (4734 sayılı Kanun) hükümlerinin uygulanmadığını ortaya koymuştur. İncelemeler, belediye şirketinin, yaklaşık 1.000.000 TL tutarındaki mal alımlarını, ihale usulleri veya doğrudan temin yöntemleri yerine Yönetim Kurulu Kararı ile doğrudan gerçekleştirdiğini göstermektedir. Kanun’un 1. maddesi, kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerinde uygulanacak esasları belirlemekte, 2. maddesi ise bu kurumların mal ve hizmet alımlarının hangi kurallara göre yapılması gerektiğini açıklamaktadır.
Kanun’un 5. maddesi, ihalelerde saydamlık, rekabet, eşit muamele gibi temel ilkeleri vurgulamakta ve bu ilkeler doğrultusunda ihalelerin yürütülmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, 22. maddede doğrudan temin usulüne başvurulabilecek durumlar tanımlanmış, bu usulün uygulanmasında ihale komisyonu kurma zorunluluğunun bulunmadığı ifade edilmiştir. Ancak, belediye şirketlerinin, kaynaklarını verimli kullanarak Kanun hükümlerine uyması ve alımlarını uygun yöntemlerle gerçekleştirmesi önem arz etmektedir. Şirketin, denetim bulgularına ilişkin cevabında gerekli işlemlerin başlatılacağı belirtilmiş, bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Kamu İhale Kanunu’nun hükümlerinin dikkatle uygulanması, olası sorumlulukların önlenmesi ve kaynakların etkin yönetimi için gereklidir. |
BULGU: Bazı Mal Alımlarında Kamu İhale Kanunu Hükümlerinin Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından yapılan bazı mal alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerinin uygulanmadığı, alımların Kanun’da öngörülen ihale ya da doğrudan temin yöntemleri kullanılmaksızın gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde Kanun’un amacı kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemek şeklinde açıklanmıştır. Kanun’un 2’nci maddesinde ise genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler (meslekî kuruluş şeklinde faaliyet gösterenler ile bunların üst kuruluşları hariç), tüzel kişiler ile 2’nci maddenin (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işi ihalelerinin Kanun hükümlerine göre yürütüleceği ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idarelerin Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları, Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usullerinin Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabileceği ve ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamayacağı belirtilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabileceği haller sayılmış olup bu usulde yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10’uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edilebileceği ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un yukarıdaki hükümleri gereği, belediyelerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları belediye şirketleri Kanun kapsamında olup kullanımlarında bulunan kaynaklardan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işi alımlarını Kanun hükümlerine göre yürütmeleri ve 5’inci maddede düzenlenen temel ilkelere riayet etmeleri gerekmektedir. Diğer taraftan kapsamdaki belediye şirketlerince de Kanun’un 22’nci maddesinde sayılan durumlarda ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilecek, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilebilecektir.
Yapılan incelemede; Şirketin, 2024 yılı içerisinde kooperatiflerden yapılan yaklaşık 1.000.000,00 TL tutarındaki mal alımlarını, 4734 sayılı Kanun’un ihale usulleri ya da doğrudan temin yöntemi uygulanmaksızın Yönetim Kurulu Kararı ile doğrudan alım ile gerçekleştirdiği tespit edilmiştir.
Şirket cevabında gerekli işlemlerin yapılmasına başlanacağı belirtilerek bulgudaki tespite iştirak edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde; Şirket kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamak, Kanun hükümlerinin uygulanmaması suretiyle sorumlulukla karşılaşmamak için, yapılan mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerinin uygulanması, alımların Kanun’da öngörülen ihale ya da doğrudan temin yöntemleri kullanılarak yapılması gerekmektedir.